Uzasadnienie
W dniu 12 kwietnia 2013r. R.A. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 lutego 2013r. wydaną w przedmiocie udzielenia informacji o stanie zadłużenia.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje iż utrzymuje się jedynie z renty inwalidzkiej w wysokości 473 zł, z czego opłaca ratę kredytu w wysokości 36,35 zł oraz grzywnę w wysokości 50 zł. Dodaje, iż ze względu na opieszałość w załatwienia spraw stracił bezpowrotnie możliwość uzyskania normalnego, dobrze płatnego zatrudnienia.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe – jak oświadcza samodzielnie, jednakże zamieszkuje w jednym mieszkaniu również z ojcem i bratem. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 473 zł. Brat prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochody rządu 1200 zł, natomiast ojciec ma emeryturę w kwocie 1800 zł. Łącznie zatem wykazane dochody to 3 473 zł. Jak wskazuje skarżący, z dochodów tych ojciec i bracia opłacają wspólnie koszty utrzymania mieszkania – to kwota ok. 700 zł, media i zakup leków to kwota ok. 600 zł.
Z akt sprawy wynika, iż skarżący na własność nie posiada żadnych nieruchomości, ojciec jest właścicielem mieszkania o pow. 49 m2 oraz garażu. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje natomiast, iż brat posiada samochód marki Polonez z 1994r.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości łącznie 3 473 zł, własnych dochodów w kwocie 473 zł, zwyczajowe bieżące obciążenia budżetu domowego określone na kwoty łącznie około 1300 zł, brak własnego majątku - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca otrzymuje jednak bowiem stały, pewny dochód z tytułu renty, nie wykazuje nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego np. związanych z koniecznością utrzymania osób nie posiadających własnego dochodu itp. A wykazane obciążenia dochodu własnego (grzywna i spłaca kredytu) nie stanowią znacznego obciążenia kwotowego (86,35 zł łącznie). Skarżący wspólnie dzieli koszty utrzymania mieszkania oraz mediów z bratem i ojcem, mimo, iż podkreśla, że nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa, a zatem otrzymuje pomoc od rodziny w tym zakresie i dzieli się kosztami.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej.
W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata z urzędu bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialną, finansową wnioskodawcy, a nie charakter czy okoliczności sprawy bądź też potrzebę udziału w niej kwalifikowanego pełnomocnika ze względu na jej skomplikowany charakter.
Stąd podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawcy od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).