Uzasadnienie
S. T., R. T. i D. T. reprezentowani przez radcę prawnego, pismem z dnia 27 lutego 2012 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w sprawie rozpoznania ich wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1957 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości zabudowanych w gm. kat. [...], [...] i [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiących obecnie działki ewid. nr [...], [...], [...] oraz [...] z obrębu [...] jednostka ewidencyjna [...].
Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty zwrotu akt, stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny. Zarzucili organowi wielokrotne naruszenie art. 35 § 3 oraz art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. – dalej jako Kpa) oraz prowadzenie postępowania przez 4 lata i 7 miesięcy.
W uzasadnieniu skargi opisali przebieg dotychczasowego postępowania podnosząc, że postępowanie prowadzone jest na skutek ich wniosku z dnia 15 lipca 2008 r. Ponadto podnieśli, że w dniu [...] maja 2012 r. organ wydał decyzję częściową odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia, jednakże do dnia wniesienia skargi mimo wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, organ nie wydał ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie względnie umorzenie postępowania informując, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. wydał decyzję nr [...] rozstrzygająca sprawę. Pismem z dnia 15 maja 2013 r. zobowiązano skarżących do udzielenia informacji, czy wobec wydania przez organ decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. cofają skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania. W odpowiedzi pełnomocnik skarżących oświadczył, że podtrzymuje skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest częściowo zasadna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że z uwagi na fakt, że po wniesieniu skargi z dnia 27 lutego 2013 r., Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydał w dniu [...] kwietnia 2013 r. decyzję nr [...], a tym samym rozstrzygnął sprawę zainicjowaną wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] października 1957 r. w części dotyczącej obecnych działek ewid. nr [...], [...], [...] i [...] z obrębu nr [...] - to postępowanie sądowe należało umorzyć (pkt 1 sentencji niniejszego wyroku).
Jednakże, mimo istniejących podstaw do umorzenia postępowania sądowego w ww. zakresie, Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej prowadził postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie w sposób uzasadniający stwierdzenie, że jego przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji niniejszego wyroku).
Zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. "Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa". Takie brzmienie, powyższy przepis, uzyskał z dniem 17 maja 2011 r. w wyniku jego nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. Nr 34, poz. 173). Konstrukcja tego przepisu wyróżnia dwie odrębne od siebie instytucje, a mianowicie skargę na bezczynność organu oraz przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania.
Podkreślić należy, iż w poprzednim stanie prawnym w orzecznictwie sądów administracyjnych bezczynność organu była utożsamiana zarówno z niepodjęciem w ustalonym terminie przez organ żadnych czynności w sprawie, jak i z niezakończeniem w terminie postępowania mimo podejmowania czynności w postępowaniu. Obecnie, od nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjmuje się, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie podejmuje czynności, bądź podejmuje je, ale przekracza termin załatwienia sprawy, nie wykonując obowiązku zawiadomienia strony.
Natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny, w którym wykonywane są czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywane czynności są pozorne powodujące, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 5. Warszawa 2012, str. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70) ewentualnie, w którym następuje mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str.238). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy.
I tak, w rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1957 r. skarżący złożyli w dniu 15 lipca 2008 r. Dopiero po upływie półtora roku postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. organ wydzielił do odrębnego rozstrzygnięcia w ramach decyzji częściowej postępowanie obejmujące działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] oraz [...] z obrębu nr [...]. W piśmie z dnia 22 kwietnia 2010 r. poinformował strony, że sprawa zostanie rozstrzygnięta w terminie do dnia 30 czerwca 2011 r., a następnie wskazał nowy maksymalny termin do dnia 31 lipca 2011 r. Sprawa nie została jednak załatwiona w tym terminie, a organ nie tylko nie zawiadomił skarżących o niezałatwieniu sprawy w kolejnym terminie, ale tez nie podał przyczyn zwłoki i nie wskazał ewentualnie nowego terminu. Dopiero w wyniku skargi z dnia 10 stycznia 2012 r. na bezczynność organu (sprawa o sygn. akt I SAB/Wa 46/12) wydana została decyzja częściowa z dnia [...] maja 2012 r. Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r. wydał już po wniesieniu przez skarżących skargi na przewlekłość postępowania w sprawie.
Wyjaśnić należy, że realizacja zasady ogólnej szybkości i racjonalnego prowadzenia postępowania jest zagwarantowana przepisami określającymi terminy załatwiania spraw. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji państwowej mają obowiązek wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 Kpa, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. W rozpoznawanej sprawie oznacza to obowiązek podjęcia działań celowych, zmierzających do rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania, przy czym z przepisu art. 35 § 1 i 2 Kpa wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
Ponadto w świetle art. 36 § 1 i 2 Kpa wymagane jest, aby w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ podał stronom przyczyny zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwianiu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
W konsekwencji organ administracji publicznej zmierza do załatwienia sprawy, jeżeli prowadzi postępowanie zgodnie ze standardami wskazanymi w powołanych wyżej przepisach. Jeżeli tak nie jest, to występuje przypadek niezałatwienia sprawy w terminie, a więc pozostawania przez organ w bezczynności bądź przewlekłości.
W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy, Sąd podzielił w pełni stanowisko skarżących, że przewlekłe prowadzenie postępowania, miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności podstawowych zasad postępowania wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, jak również art. 35 oraz art. 36 Kpa.
W pozostałym zakresie (tj. co do wniosku o wymierzenie organowi grzywny), z uwagi na okoliczność, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydał decyzję rozstrzygającą, Sąd skargę oddalił (pkt 3 sentencji wyroku).
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1, w zw. z art. 161 § 1 pkt 3, w zw. z art. 132 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku. W zakresie pkt 3 Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.