Uzasadnienie
Pismem z 26 stycznia 2015 r. K. S. i J. B. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...], mająca mieć miejsce przy rozpoznawaniu ich wniosku o przyznanie, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014 r., poz. 518), odszkodowania za utraconą nieruchomość [...], położoną przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]", która w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. - o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) stanowiła współwłasność L. K., H.K. i M. I. – poprzedników prawnych skarżących.
Postępowanie w sprawie odszkodowania za powyższą nieruchomość wszczęte zostało wnioskiem K. S. i J. B. z [...] lutego 2014 r., który wpłynął do organu 19 lutego 2014 r. Analogiczny wniosek złożył 3 marca 2014 r. trzeci ze spadkobierców dawnych właścicieli – K. P. Skarżące podniosły, że wobec bezczynności organu wniosły zażalenie do Wojewody [...], który w efekcie jego uwzględnienia (jak też uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie zażalenia K. P.) postanowieniem z [...] września 2014 r. nr [...] zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania sprawy w terminie 4 miesięcy od daty doręczenie postanowienie. Postanowienie to doręczone zostało organowi w dniu 15 września 2014 r., a mimo to do dnia wniesienia skargi sprawa objęta ich żądaniem nie została rozstrzygnięta.
W tym stanie rzeczy wniosły one o zobowiązanie Prezydenta [...] do zakończenia prowadzonego postępowania, poprzez wydanie decyzji administracyjnej merytorycznie rozpoznającej ich wniosek, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, iż pismem z 7 stycznia 2015 r. pełnomocnik skarżących został poinformowany o aktualnym stanie sprawy i przewidywanym terminie zakończenia postępowania wyznaczonym na dzień 30 kwietnia 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
skarga jest uzasadniona.
W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż bezczynność organu zachodzi gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy formułowaniu przez Sąd oceny, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, w rozumieniu art. 149 § 1 zd. drugie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), czy też nie.
Zgodnie zaś z ustanowioną w art. 12 k.p.a zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl natomiast art. 35 § 3 k.p.a. sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta m.st. Warszawy. Niesporna pozostaje wszak okoliczność, że złożony przez K. S. i J. B. wniosek o przyznanie odszkodowania nie został przez organ do dnia wydania niniejszego wyroku rozpoznany. Wniosek ów wpłynął natomiast do organu 19 lutego 2014 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Urzędu [...]. Od ww. daty rozpoczął zatem swój bieg określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do załatwienia sprawy nim objętej. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
W tym stanie rzeczy termin, w którym postępowanie to winno ulec co do zasady zakończeniu upłynął w dniu 19 kwietnia 2014 r. Oczywiście mógł on ulec przedłużeniu na zasadach określonych w art. 36 § 1 k.p.a., jednakże aby w efekcie skorzystania z tego trybu przedłużenia postępowania organ mógł uwolnić się od zarzutu bezczynności, dodatkowy termin, o którym mowa w przywołanym przepisie musiałby on wyznaczyć niezwłocznie po upływie terminu z art. 35 § 3 k.p.a. Taka jednak sytuacja w niniejszej sprawie nie miał miejsca. Jak wynika bowiem z nadesłanych do sądu akt administracyjnych, skarżące po raz pierwszy o przyczynach zwłoki i wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy (który zresztą do dnia rozpoznania skargi już ekspirował) poinformowane zostały dopiero niemal po roku od wszczęcia postępowania (vide pismo [...]).
Oznacza to, że od 14 miesięcy organ, będąc właściwym w sprawie, pozostaje w zwłoce, co czyni skargę zasadną. A to z kolei implikuje po stronie Sądu obowiązek wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., a więc zobowiązania Prezydenta W. do wydania aktu w określonym terminie. Wyznaczając zaś ten termin (którego bieg rozpoczynał się będzie do daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd uwzględnił skomplikowany, historyczny charakter sprawy rozstrzyganej na gruncie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak też zakres postępowania dowodowego jaki jeszcze będzie musiał organ przeprowadzić w przypadku potwierdzenia spełnienia przesłanek wydania decyzji pozytywnej. Wówczas bowiem jego obowiązkiem będzie pozyskanie dowodu z opinii uprawnionego rzeczoznawcy o wartości utraconej nieruchomości, do której strony będą mogą wnosić zastrzeżenie. Z tych względów rozsądnym i realnym terminem w jakim możliwe jest zakończenia postępowania, uwzględniającym także gwarancje procesowe stron, jest termin czterech miesięcy.
Tak oznaczony termin umożliwia także zakończenie postępowania bez konieczności występowania przez strony z kolejną skargą, mającą tym razem na celu wykazanie, że organ wyroku nie wykonał (co z kolei może także prowadzić do dalszej zwłoki, spowodowanej choćby koniecznością przekazaniem akt sprawy do Sądu).
W ocenie Sądu nie ma natomiast wystarczająco usprawiedliwionych podstaw do stwierdzenia, że bezczynność Prezydenta [...] miała charakter rażący. Przy ocenie stanu zwłoki organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można bowiem abstrahować od charakteru sprawy, w której organ jest w bezczynności, jak też skali przekroczenia ustawowych terminów. Postępowania odszkodowawcze prowadzone w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami są zaś, ze względu na swój historyczny charakter, postępowaniami szczególnie skomplikowanymi. Ustalenie wszak kluczowych okoliczności stanu faktycznego, warunkujących prawidłowe zastosowanie przy ich rozstrzyganiu norm prawa materialnego, wymaga zgromadzenia i analizy przez Prezydenta [...] dokumentacji wytworzonej przeszło 60 temu. To z kolei niewątpliwie związane jest z czasochłonnym jej poszukiwaniem w różnego rodzaju instytucjach, urzędach i archiwach.
Tego rodzaju działania w toku postępowania organ podejmował, czego przykładem są znajdujące się w aktach pisma Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych BGN Urzędu [...], zawierające wystąpienia do szeregu komórek organizacyjnych Urzędu [...] oraz archiwów o akta własnościowe, dane dotyczące przeznaczenia terenu przed dniem wejścia w życie dekretu, kopie map i obowiązującego wówczas planu zabudowywania [...], czy dane z rejestrów gruntów (vide pisma z 8 maja 2014 r., 25 sierpnia 2014 r. i 25 września 2014 r nr [...]). Ostatnie dokumenty, których poszukiwał organ wpłynęły do niego dopiero w październiku 2014 r. (vide pismo Archiwum Państwowego w W. z [...] października 2014 r. nr [...]). Nie bez wpływu na przedłużające się postępowanie pozostawał także fakt wniesienia 28 listopada 2014 r. przez trzeciego spadkobiercę dawnych właścicieli skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, w następstwie której akta sprawy zostały przekazane do tut.
Sądu (w tej sprawie, zarejestrowanej pod sygn. I SAB/Wa 9/15, wyrok zapadł 13 marca 2015 r.). Aczkolwiek godzi się zauważyć, że organ winien w takim wypadku zabezpieczyć sobie możliwość dalszego sprawnego procedowania sprawy poprzez pozostawienie do swojej dyspozycji kopii akt administracyjnych.
Zważywszy więc na powyższe okoliczności, jak też skalę przekroczenia terminów ustanowionych w art. 35 § 3 k.p.a. (9 miesięcy na dzień wnoszenia skargi i 14 miesięcy na dzień wyrokowania), brak jest wystarczająco usprawiedliwionych podstaw by oceniając całokształt prowadzonego przez Prezydenta [...] postępowania, przypisać mu działania (lub zaniechania) noszące znamiona rażącego naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Z takimi bowiem mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby zwłoka w załatwieniu sprawy, była przede wszystkim efektem intencjonalnego i nacechowanego "złą wolą" lekceważenia przez organ norm postępowania, czy czego w niniejszej sprawie stwierdzić nie sposób.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy.