Uzasadnienie
Pismem z dnia 4 września 2013 r. do toczącego się przed Prezydentem [...] postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. jako "[...], objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) zgłosili się M. K. i W. P. jako spadkobiercy zmarłego w dniu [...] lutego 1957 r. dawnego współwłaściciela nieruchomości J. P. Pismem z dnia 8 października 2013 r. organ poinformował strony postępowania, że nie było możliwe rozpatrzenie wniosku o odszkodowanie z uwagi na konieczność dokonania analizy zgromadzonej dokumentacji oraz bardzo dużą ilością spraw z zakresu odszkodowań. Jednocześnie podał, iż rozpatrzenie wniosku nastąpi do 31 stycznia 2014 r.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] uznał złożone w sprawie zażalenie A. R. na niezałatwienie w terminie przez Prezydenta [...] sprawy za uzasadnione oraz wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy do 31 stycznia 2014r.
Pismem z dnia 7 lutego 2014 r. A. R. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...].
Pismem z dnia 10 marca 2014 r. organ poinformował strony postępowania, że z uwagi na konieczność dokonania analizy zgromadzonej dokumentacji oraz bardzo dużą ilość spraw z zakresu odszkodowań nie było możliwe rozpatrzenie wniosku w terminie określonym w postanowieniu Wojewody. Jednocześnie wskazał, iż rozpatrzenie wniosku nastąpi do 31 lipca 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 123/14 oddalił skargę A. R. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość.
Pismem z dnia 21 lipca 2013 r. M. K. i W. P. złożyli do Wojewody [...] zażalenie na niezałatwienie przez Prezydenta [...] sprawy dotyczącej rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Pismem z dnia 14 sierpnia 2014 r. A. R. ponownie wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za opisaną nieruchomość.
Pismem z dnia 12 września 2014 r. organ poinformował strony postępowania, że z uwagi na bardzo dużą ilość spraw z zakresu odszkodowań nie było możliwe rozpatrzenie wniosku. Jednocześnie wskazał, iż rozpatrzenie wniosku nastąpi do 31 grudnia 2014 r.
Pismem z dnia 29 września 2014 r. T. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 586/14 odrzucił skargę
T. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 526/14 odrzucił skargę A. R. z dnia 14 sierpnia 2014 r. (doręczenie organowi prawomocnego orzeczenia i zwrot akt nastąpiło w dniu 15 kwietnia 2015 r.).
Pismem z dnia 24 lutego 2015 r. ze skargą na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...] wystąpili M. K. i W. P., reprezentowani przez adwokata R. N. Skarżący zarzucili organowi naruszenie prawa poprzez znaczne przekroczenie terminów rozpoznania sprawy. Ponadto podnieśli, iż organ nie dotrzymał terminu rozpoznania sprawy wskazanego w piśmie z dnia 8 października 2013 r., a następnie w piśmie z dnia 2 września 2014 r. - sprawa w dalszym ciągu pozostaje nie załatwiona. Przy czym w niniejszym postępowaniu Prezydent miasta W. nie tylko nie wyjaśnił stronom istoty przedłużającego się milczenia, nie dopełnił także ustawowego obowiązku sygnalizacji ujętego w przepisach procedury administracyjnej, mimo iż nawet jeśliby przyjąć, iż sprawa ma szczególnie skomplikowany charakter termin do jej załatwienia został już znacznie przekroczony.
Tymczasem przepis art. 12 kpa wyraźnie stanowi, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi metodami prowadzącymi do jej załatwienia. W tym stanie rzeczy skarga stała się konieczna i uzasadniona.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2015 r. organ poinformował strony postępowania, że do wydania decyzji merytorycznej pozostaje wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowej nieruchomości. Z uwagi na bardzo dużą ilość spraw oczekujących na zlecenie operatu szacunkowego nie zostało jeszcze zlecone wykonanie operatu szacunkowego. Przed wydaniem decyzji konieczne jest także zabezpieczenie środków pieniężnych na jej realizację. Z uwagi na powyższe nie było możliwe wydanie decyzji we wcześniejszym terminie. Rozpatrzenie wniosku nastąpi do 31 sierpnia 2015 r.
Odpowiadając na skargę pismem z dnia 10 kwietnia 2015 r. Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie podnosząc, że w toku postępowania zgromadzono szereg materiałów mających na celu określenie, czy nieruchomość spełnia przesłanki wyznaczone w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, kwalifikujące do przyznania odszkodowania. Do uzyskania kompletu dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji merytorycznej rozstrzygającej wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość, pozostaje wykonanie operatu szacunkowego określającego jej wartość. Z uwagi na bardzo dużą ilość spraw oczekujących na zlecenie operatu szacunkowego nie zostało jeszcze zlecone wykonanie operatu szacunkowego. Jednocześnie pismem z dnia 10 kwietnia 2015 r. strony zostały poinformowane o aktualnym stanie sprawy i przewidywanym terminie zakończenia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."), sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z przepisu art. 35 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej zwanej "kpa") wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Natomiast instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem celem jej jest zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, że zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...] a tym samym zobowiązanie organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest, iż Prezydent nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. jako [...]. Pierwotny wniosek o ustalenie odszkodowania wpłynął do organu ponad kilkanaście lat temu, jednakże na gruncie sprawy zainicjowanej przedmiotową skargą zauważyć należy, że M. K. i W. P. do toczącego się przed Prezydentem [...] przystąpili dopiero w dniu 4 września 2013 r. i od tego momentu należy liczyć termin załatwienia sprawy przez organ w stosunku do skarżących. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
Przy czym pomimo upływu ponad półtora roku od zgłoszenia przez skarżących żądania o przyznanie odszkodowania za opisaną nieruchomość Prezydent [...] nie zakończył postępowania odszkodowawczego i nie podjął rozstrzygnięcia merytorycznego, co stanowi o zasadności niniejszej skargi na bezczynność organu. Z tego względu Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku odszkodowawczego w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Przy czym, zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, wyznaczony termin trzymiesięczny dla załatwienia wniosku odszkodowawczego jest terminem wystarczającym i dającym realną możliwość ustalenia przez organ dokładnego stanu faktycznego oraz wydania orzeczenia merytorycznego. Zgodnie bowiem do informacji organu zawartej w odpowiedzi na skargę do zakończenia sprawy konieczne jest jedynie wykonanie operatu szacunkowego nieruchomości.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka nie zaszła w niniejszej sprawie. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że organ dokonywał czynności w celu skompletowania materiału dowodowego sprawy i ustalenia stron postępowania, co okazało się niezwykle utrudnione. W sprawie zaszła również potrzeba określenia kto i kiedy jako pierwszy inwestor wszedł z robotami budowlanymi na nieruchomość, czy nieruchomość stanowiła pierwotnie gospodarstwo rolne oraz czy za nieruchomość zostało wcześniej przyznanie odszkodowanie i ewentualnie komu je wypłacono.
Potrzeba jednoznacznego wyjaśnienia powyższych aspektów sprawy spowodowała, iż Prezydent [...] nie rozpoznał opisanego wniosku w terminie ustawowym, bowiem powyższe niewątpliwie wpłynęło na wydłużenie czasu postępowania w sprawie, jednakże fakt ten przez Prezydenta [...] nie był zawiniony. Na uwadze trzeba mieć skomplikowany charakter postępowań dotyczący gruntów warszawskich, gdzie stan prawny nieruchomości jest złożony, natomiast ustalenia stron czasochłonne. W sprawie niezwykle trudne okazało się ustalenie dawnych współwłaścicieli nieruchomości oraz ich spadkobierców.
Ponadto w sprawie zaszła konieczność ustanowienia przez sąd powszechny kuratora dla nieobecnych [...]. Jednocześnie na uwadze trzeba mieć, iż organ dopełnił obowiązku wynikającego z art. 36 § 1 kpa poprzez wyczerpujące udzielenie stronom informacji o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie i wskazywanie nowych terminów załatwienia sprawy.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 200 w związku art. 205 § 2 p.p.s.a.