Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 marca 2015 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi uwzględnił wniosek D. C. i przyznał mu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie dotyczącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2013 roku sygn. akt I FSK 1540/12.
Postanowieniem z 5 października 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił jako spóźniony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z 9 maja 2006 roku sygn. akt I FSK 658/05 w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 24 marca 2004 roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za marzec 2000 r. Postanowieniem z tej samej daty Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę o wznowienie postępowania wniesioną w tej sprawie.
W dniu 2 listopada 2015 roku do sądu wpłynęło pismo pełnomocnika z urzędu D. C. adwokat A. C. z wnioskiem o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w oparciu o przepis § 18 ust. 1 pkt 1a w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 461). Pismo zawierało także oświadczenie, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SO/Łd 1/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek adwokat A. C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu argumentując, że D. C. zwrócił się do sądu o przyznanie prawa pomocy, wskazując, iż zamierza wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, o odrzuceniu jego skargi o wznowienie postępowania. Reprezentujący z urzędu stronę pełnomocnik skierował swoje działania nie w celu wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem NSA z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, lecz we wcześniejszej sprawie skarżącego, zakończonej wyrokiem NSA z 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 658/05.
Wobec powyższego złożone w imieniu strony środki prawne w postaci wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz sporządzenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z 9 maja 2006 roku nie stanowiły prawidłowo wykonanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie, w której pełnomocnik został ustanowiony.
Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego z urzędu złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie postanowieniem z 3 lutego 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że pełnomocnik strony faktycznie podjął się określonych działań, które w jego ocenie, mogły przynieść zamierzony efekt. Sporządził bowiem zarówno wniosek o przywrócenie terminu, jak i skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05, nadając im zarazem bieg. Odstąpił przy tym od podejmowania czynności celem wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem NSA z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, podnosząc na etapie zażalenia, że działania podejmowane w tym zakresie były pozbawione sensu. Z całą pewnością pełnomocnik strony poniósł określony nakład pracy, mimo że mógł spodziewać się tego, że w świetle ogółu okoliczności sprawy podjęte czynności mogą nie przynieść spodziewanych efektów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 3 lutego 2016 r. (sygn. akt I FZ 12/16). W swoim rozstrzygnięciu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w rozstrzyganej sprawie między datą wydania przez NSA wyroku o sygn. akt I FSK 685/05, tj. 9 maja 2006 r. a wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, tj. 11 marca 2015 r., w którym strona zwróciła się o ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi o wznowienie postępowania upłynął blisko 9-letni okres, który w świetle art. 278 P.p.s.a. mógł stawiać pod znakiem zapytania skuteczność występowania ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie sygn. akt I FSK 685/05.
Powyższe, w zestawieniu z okolicznością odwołania się w treści formularza PPF do postanowienia NSA z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, mogło dawać asumpt do przyjęcia, że intencją strony była chęć wznowienia postępowania w sprawie I FSK 1540/12 mimo, że w ocenie pełnomocnika z urzędu mogło to wydawać się pozbawione sensu. NSA podkreślił także, że pełnomocnik strony z chwilą, w której zapoznał się z aktami sprawy winien zorientować się jak przedstawiała się sytuacja strony skarżącej i jakie są realne możliwości realizacji jej żądań. Powinien zatem dostrzegać zarówno względy, na których opierała strona swoje żądania, a zarazem mieć na uwadze uwarunkowania faktyczne i prawne towarzyszące sprawie. W tym ostatnim przypadku pełnomocnik strony powinien uwzględniać ratio legis norm wyrażonych w: art. 87 § 5 p.p.s.a., który stanowi, że po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych, jak również art. 278 p.p.s.a., który stanowi, że po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana.
Pełnomocnik skarżącego zdecydował się na podjęcie działań zmierzających do wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05, mimo wskazanych wyżej uwarunkowań. W ich efekcie NSA w postanowieniach z dnia 5 października 2015 r., o sygn. akt I FSK 748/15, odrzucił zarówno wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie, jak i odrzucił samą skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05.
Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu przyjmuje się zgodnie, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, post. NSA z dnia 18 października 2007 r., II FZ 515/07, S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317. B, Duter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 704-705).
Ze względu na to, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania, co w konsekwencji oznacza uprawnienie i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Zgodnie z art. 250 § 2 p.p.s.a. w uzasadnionych przypadkach sąd może obniżyć wynagrodzenie przysługujące pełnomocnikowi z urzędu.
Za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć należy, że analiza ogółu okoliczności sprawy winna skłonić fachowego pełnomocnika w rozstrzyganej sprawie do rozważenia, czy w ogóle istnieje w niej faktyczna możliwość realizacji wniosków strony skarżącej, a co za tym idzie czy istnieją podstawy do złożenia skargi o wznowienie postępowania oraz czy jest możliwe przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W razie zaś ustalenia, na co w swoich pismach procesowych wskazuje sam pełnomocnik, że realizacja wniosków strony byłaby bądź pozbawiona sensu, bądź z uwagi na upływ czasu niedopuszczalna rzetelnie wypełniający swoje obowiązki adwokat z urzędu winien sporządzić opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W ślad za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać jednak należy, że pełnomocnik strony poniósł określony nakład pracy, mimo że mógł spodziewać się tego, że w świetle ogółu okoliczności sprawy podjęte czynności mogą nie przynieść spodziewanych efektów, dlatego na podstawie art. 250 § 2 p.p.s.a sąd zdecydował się na obniżenie wynagrodzenia fachowego pełnomocnika do kwoty 1.800 zł.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 250 § 1 i 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1a w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
P.C.