Uzasadnienie
"[....]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. (dalej zwana: "Spółką", "Wnioskodawcą") w dniu 9 września 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Z wniosku wynika, że Spółka zamierza wnieść kolejną skargę na bezczynność Burmistrza L., związaną z wydaniem przez SKO w S. decyzji z dnia [...] r. Nr [...].
W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że nie prowadzi działalności z uwagi na obciążenie jej nadmiernie wymierzonym podatkiem od nieruchomości i wszczęcie postępowań egzekucyjnych. Spółka wskazała, że nabyła nieruchomość rolną i zamierzała na niej wybudować obiekty mieszkalne. Wskutek działania urzędu gminy nieruchomość pozbawiona została drogi dojazdowej, gdyż grunt, na którym znajdowała się część drogi został sprzedany osobie prywatnej. Spółka kwestionowała w związku z tym wysokość stawki podatku od nieruchomości, a obecnie w dalszym ciągu podejmuje próby uchylenia niekorzystnych decyzji Burmistrza L. Spółka nie ma możliwości sprzedaży posiadanych nieruchomości, gdyż są one zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a obciążenie egzekucyjne przewyższa jej wartość.
W oświadczeniu o majątku i dochodach, w rubryce dotyczącej wysokości kapitału zakładowego Wnioskodawca wpisał "[...]" zł, wartości środków trwałych i wysokości zysków (straty) za ostatni rok obrotowy według bilansu, podał, że posiada działki rolne, o których mowa w decyzji SKO obciążone ponad ich wartość rynkową, a także, iż Spółka z powodu braku jakichkolwiek środków od lat nie prowadzi księgowości, co oznacza brak bilansu. Spółka podała także, że nie posiada rachunku bankowego.
Ponadto Spółka oświadczyła, że nie posiada dochodów i innego majątku poza zajętymi przez gminę nieruchomościami rolnymi (łąkami).
Uznając złożone we wniosku oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 1 października 2014 r. (doręczonym 4 października 2014 r.) zobowiązano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: wykaz posiadanych nieruchomości, ze wskazaniem ich powierzchni, miejsca położenia, a także z podaniem w jaki sposób i przez kogo są obecnie wykorzystywane oraz wysokości dochodów uzyskiwanych przez Spółkę z tych nieruchomości wraz z dokumentami potwierdzającymi wskazane okoliczności, np. kopii wyciągów z ksiąg wieczystych; wypisy z ewidencji gruntów i budynków; kopie decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2014 r.; kopie umów najmu, dzierżawy; kopię rocznego zeznania podatkowego Spółki za 2013 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego, że Spółka nie składała zeznania podatkowego za 2013 r.; wyciąg z księgi rachunkowej Spółki zawierającego zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów straty, wykazu aktywów i pasywów za ostatnie trzy miesiące, ewidencję stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa) lub dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej; zestawienie należności i zobowiązań Spółki na dzień 1 października 2014 r.; zaświadczenie z banku (banków), prowadzącego rachunek bankowy Spółki potwierdzającego jego likwidację; oświadczenie wspólników o ich stanie majątkowym, finansowym i życiowym, wskazującego czy mają możliwość i w jakim zakresie dofinansowania Spółki w celu częściowego partycypowania przez nią w kosztach postępowania sądowego; aktualne dokumenty potwierdzające zajęcie majątku Spółki lub rachunków bankowych (np. zaświadczenia wystawionego przez komornika); dokument potwierdzający na jakim etapie są postępowania egzekucyjne, a także o wysokości wyegzekwowanych kwot z rachunków bankowych i z majątku Spółki w okresie ostatnich sześciu miesięcy.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Spółka nadesłała:
- 1. Informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, dotyczącą posiadanych nieruchomości gruntowych, z której wynika, że mają one powierzchnię [...] ha i są obciążone hipotekami o wartości: hipoteka umowna na kwotę [...], hipoteki przymusowe z tytułu zobowiązań podatkowych na łączną kwotę [....] zł;
- 2. wyciąg z rejestru gruntów, z którego wynika, że posiadane grunty są sklasyfikowane jako symbol "[...]" – [...] i "[...]"-[...].
W pozostałym zakresie Spółka złożyła oświadczenia, z których wynikało m.in., że nie posiada zwierząt hodowlanych, nie uzyskuje z gruntów żadnego dochodu. Spółka wskazała także, że z uwagi na braki finansowe od lat nie prowadzi ksiąg finansowych, nie składa żadnych dokumentów do urzędu skarbowego, w tym zeznań i bilansów, nie posiada żadnych rachunków bankowych, a gdyby nawet posiadała zostałyby one zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Bank, w którym Spółka posiadała rachunek w latach 90-tych już nie istnieje i nie ma możliwości uzyskania zaświadczenia o jego likwidacji. Ponadto Spółce nie jest znany etap postępowania egzekucyjnego, a jej obecne zadłużenie wynika z księgi wieczystej. W ciągu ostatnich 6 miesięcy nie zostało nic ściągnięte; zdaniem wnioskodawcy, prawdopodobnie w kontekście decyzji SKO nakazującej ponowne rozpatrzenie sprawy, egzekucja nie jest prowadzona.
Odnośnie sytuacji finansowej wspólnika Spółki i możliwości dokonania przez niego ewentualnych dopłat do kapitału, wskazano, że nie jest to możliwe, gdyż wspólnik, z uwagi na wyobcowanie, przegraną z gminą, brak szans na egzystencję, przed laty wyjechał do swego kraju pochodzenia. Według udziałowca dofinansowanie Spółki pogrążanej przez wrogie, bezprawne działania gminy, nawet gdyby miał środki pieniężne, oznaczałoby niegospodarność i byłoby bezskuteczne.
Ponadto w wyznaczonym terminie z uwagi na odległość nie jest możliwe uzyskanie jakichkolwiek dokumentów od udziałowca.
Do wniosku dołączono także kopię decyzji w sprawie określenia podatku rolnego za 2014 r. w kwocie [...] zł.
Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje:
W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwana: "P.p.s.a.", może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ.
LEX nr 1069777). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania.
Nie ulega wątpliwości, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).
Ponadto zaakcentować należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 P.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373).
Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych.
Spółka nie przedstawiła w prowadzonym obecnie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dokumentów, które potwierdziłyby jej trudną sytuację finansową. Większość dokumentów, o które była wzywana, zastąpiła oświadczeniami, których nie sposób zweryfikować. Na podstawie przedłożonych dowodów ustalić jedynie było można wielkość i rodzaj posiadanych nieruchomości gruntowych, istnienie na gruntach obciążenia hipotecznego. Spółka nie podała wartości tych nieruchomości, wskazując tylko, że zabezpieczone na nich zobowiązania przewyższają ich wartość rynkową. Nie przedłożono także, żadnej dokumentacji księgowej (bilansu, księgi podatkowej, ewidencji przepływów pieniężnych, zestawienia należności i zobowiązań), a więc dokumentów powszechnie prowadzonych przez funkcjonujące podmioty gospodarcze, a do takich Spółka należy. Dokumenty takie były możliwe do przygotowania samodzielnie przez zarząd Spółki, bez udziału księgowej. Spółka mogła również wykazać, że wystąpiła do urzędu skarbowego z wnioskiem o wydanie zaświadczenia, że nie składa żadnych deklaracji i sprawozdań finansowych.
Nie została również potwierdzona podnoszona okoliczność prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Spółka w tym zakresie oświadczyła jedynie, że prawdopodobnie nie jest w tej chwili prowadzona, co też, w ocenie referendarza sądowego, bez większych trudności mogło zostać udokumentowane, stosownym zaświadczeniem lub kopią orzeczenia organu egzekucyjnego albo dowodem, że Wnioskodawca ubiegał się o uzyskanie takich informacji.
Niewywiązanie się przez Wnioskodawcę z obowiązku przedłożenia do akt sprawy żądanej dokumentacji i jego bierna postawa procesowa, uniemożliwiło zweryfikowanie oświadczeń o złej sytuacji finansowej, nieprowadzeniu czynnej działalności gospodarczej i nieposiadaniu środków pieniężnych. W ocenie referendarza sądowego musiało to skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Posługiwanie się bowiem argumentami o kłopotach finansowych wywołanych działaniami organów administracyjnych, bez wykazania danych potwierdzających złą sytuację płatniczą podmiotu zobowiązanego do poniesienia kosztów, jest nazbyt ogólnikowe i nie prowadzi do wykazania istnienia przesłanek ustawowych przyznania prawa pomocy. Przepisy regulujące instytucję prawa pomocy, w tym wypadku art. 246 P.p.s.a. wyraźnie zobowiązuje stronę zwracającą się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy o wykazanie, że żądanie to ma podstawy, używając zwrotu: "gdy wykaże".
Brak ww. dokumentacji uniemożliwia dokonanie pełnej, prawidłowej oceny możliwości płatniczych Spółki. Dodać należy, że Spółka nie po raz pierwszy stara się o przyznanie prawa pomocy w związku z postępowaniem sądowoadministracyjnym, natomiast nie wywiązuje się z obowiązku współpracy w celu ustalenia możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez referendarza sądowego ocenę wniosku o prawo pomocy. Bez ustalenia wysokości dochodów i wydatków związanych z bieżącym funkcjonowaniem nie można dokonać prawidłowej oceny możliwości płatniczych.
Trzeba zaakcentować także, że brak żądanych dokumentów skutkuje przyjęciem, że Spółka nadal pozostaje w obrocie gospodarczym, a o jej możliwościach płatniczych świadczy choćby fakt, że nie zaprzestała prowadzenia działalności oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 5 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 1566/13; publ. LEX orzeczenia nr 1452640).
W sprawie podkreślenia wymaga również to, że działalność osób prawnych opiera się na samodzielności i w oparciu o własny majątek. Wnioskodawca jest pełnoprawnym uczestnikiem obrotu gospodarczego, ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami. Kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z pewnych instytucji; mianowicie dopłat wspólników na rzecz spółki czy też podwyższenia kapitału zakładowego, nie angażując środków z zewnątrz. Działań takich Spółka również nie wykazała pomimo, że była do tego wzywana. Złożone w tym zakresie oświadczenie o możliwości dokonania dopłat przez jej wspólnika jest zbyt ogólne aby na jego podstawie dokonać kategorycznych ustaleń.
Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. art. 246 § 2 pkt 1 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.