Uzasadnienie
J.J. wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jednocześnie zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że posiada zadłużenie rzędu około 9 mln zł. Wobec niego toczą się liczne postępowania egzekucyjne, które są bezskuteczne i są umarzane. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że mieszka wraz z żoną. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności, wierzytelności, zaś żona jest właścicielką ziemi rolnej o wartości ok. 100 tys. zł. Jako dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 280 zł i kontraktu w kwocie 7.000 zł oraz małżonki z kontraktu w wysokości 7.000 zł zaznaczając jednocześnie, że jego dochody są bardzo zmienne. Z kolei po stronie zobowiązań i wydatków skarżący wskazał czynsze - 3.000 zł, opłaty - 1.000 zł i media - 800 zł.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- - dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego i jego małżonki,
- - oświadczenia o pojazdach mechanicznych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę (z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości),
- - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego, a także jego małżonki obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- - dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów),
- - dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącego postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych,
- - informacji o tytule prawnym skarżącego do miejsca zamieszkania i korespondencji,
- - oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i jego małżonki, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania.
Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu 28 grudnia 2020 r., zatem 7-dniowy termin do przedłożenia określonych ww. wezwaniem dokumentów upływał z dniem 4 stycznia 2021 r. Na powyższe wezwanie odpowiedź nie została udzielona.
Postanowieniem z 20 stycznia 2021 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący, mimo skutecznego doręczenia mu w dniu 28 grudnia 2020 r. wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, pozostawił ww. wezwanie bez odpowiedzi. Tym samym analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych okazała się niemożliwa.
Na powyższe postanowienie pismem z [...] stycznia 2021 r. skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że jego sytuacja jest bardzo trudna. Posiada ogromne zadłużenie, sięgające około 9 milionów zł. Ponadto wobec skarżącego toczą się liczne postępowania egzekucyjne, o czym wskazywał już we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności, z których mógłby opłacić wpis sądowy. Skarżący nie ma żadnych miesięcznych przychodów, a zobowiązania miesięczne wynoszą prawie 5.000 zł. Zdarzają się miesiące, że skarżący nie osiąga żadnego przychodu.
Skarżący zauważył, że ocena sytuacji majątkowej powinna być dokonywana z uwzględnieniem doświadczenia życiowego i aktualnych sytuacji, a nie w oderwaniu od rzeczywistości. Obecnie w Polsce panuje stan epidemii wywołany wirusem COVID-19, który został ogłoszony prawie rok temu i przez cały czas wprowadzane są liczne ograniczenia, które mają znaczący, negatywny wpływ na sytuację majątkową wszystkich przedsiębiorców, a w konsekwencji również na sytuację pracowników. Referendarz sądowy nie wziął w ogóle pod uwagę tych okoliczności i bezzasadnie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw był bezzasadny.
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.
Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść sprzeciwu Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd w całości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób niebudzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania.
Wobec powyższego, referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżący uniemożliwił analizę i rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej oraz jego zdolności płatniczych.
Podkreślić należy, że jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, który z uwagi na przedmiot zaskarżonej decyzji winien wynieść 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w uzasadnieniu sprzeciwu skarżący nie podniósł nowych okoliczności, ani ni przedstawił żadnych dokumentów, które obrazowałyby w sposób niewątpliwy jego sytuację materialną. Tym samym nie wykazał, że poniesienie takiej opłaty mogłoby narazić jego i jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.