Uzasadnienie
Przedsiębiorstwo E E.M.N. spółka jawna wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 100 zł, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedłożyła kopie zestawienia księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2019 r. i 2020 r.
W uzasadnieniu formularza PPPr podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza generuje straty, które powstają w wyniku czynów nieuczciwej konkurencji zachodniej korporacji. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 98.811,48 zł Przychody nie starczają na pokrycie bieżących opłat, chociażby za prąd i gaz. Spółka, jak i jej wspólnicy nie mają oszczędności, gdyż wszystkie wpływy finansowe inwestowali w firmę, pracowników, spłatę kredytów. Stan jej rachunków bankowych wynosi 0,00 zł. Nieruchomości Spółki obciążone są hipotekami, samochody: 16 letnie [...] i 9-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli,
Wspólnicy Spółki w nadesłanych wnioskach PPF podtrzymali, że Spółka przynosi stratę. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dorosłym niepracującym synem. Oboje chorują. Nie osiągają żadnych dochodów. W utrzymaniu pomaga im rodzina. Sytuacja z koronawirusem jeszcze bardziej pogłębia i tak trudną sytuację finansową. Każde ze wspólników jest właścicielem domu o pow. ok. 220 m² w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m² w ⅓ części, obciążonego hipoteką; kredyt hipoteczny spłaca ich córka. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Po stronie wydatków i zobowiązań wskazali: opłaty za media ok. 1.060 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, ubezpieczenie ok. 1.000 zł rocznie.
Analogiczny wniosek złożony został w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 1/21.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- kopii składanych przez skarżącą spółkę miesięcznych bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym, za ostatnie trzy miesiące bądź za ostatnie dwa kwartały,
- podanie kosztów bieżącego funkcjonowania spółki (pozostałe wydatki - rubryka 13 zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020 r.) oraz wskazanie źródeł ich finansowania,
- kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł,
- raportów kasowych za ostatnie trzy pełne miesiące,
- kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych Spółki oraz jej wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej Spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów),
- dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej Spółki postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych,
- oświadczenia, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich, jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków,
- oświadczenia o kosztach utrzymania małżonków oraz ich syna, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (m.in. opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, telefon, internet, zakup żywności, leczenie itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania.
W odpowiedzi wspólnik M.N. oświadczył, że Spółka prowadzi książkę przychodów i rozchodów. Wszystkie niezbędne dokumenty finansowe złożył już w Sądzie. Z zestawienia przychodów i rozchodów jednoznacznie wynika strata Spółki i brak dochodów jej wspólników. Wspólnicy nie mają żadnych oszczędności. Nie starcza im na zaspokojenia bieżących potrzeb. Korzystają z pomocy rodziny, ale i im jest już bardzo ciężko. Nieruchomość Spółki obciążona jest hipotekami, gdzie komornik przeprowadza egzekucję. Samochody są też zajęte przez innych wierzycieli. Są jeszcze stare materiały budowlane sprzed kilku, kilkunastu lat, które jednak trudno sprzedać. Z uwagi na panującą trudną sytuację na rynku związaną z wprowadzeniem stanu epidemicznego, Spółka nie ma żadnej możliwości pozyskania dodatkowych środków.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca spółka, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§3).
Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). Ponadto od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się, co do zasady, podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami, ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to także przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej Spółki nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżąca, pomimo skutecznego doręczenia wezwania z 12 lutego 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie uczyniła zadość ww. zobowiązaniu. Przede wszystkim nie przedłożyła dokumentów księgowych, podatkowych i bankowych dotyczących Spółki: deklaracji w podatku od towarów i usług, raportów kasowych, wyciągów z kont bankowych, jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej zadłużenia i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje m.in. obciążenia hipoteczne, zajęcie rzeczy ruchomych, co trudno jest zweryfikować z uwagi na brak dokumentów, Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby Spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Zgodnie zaś z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (np. post. NSA z 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15).
Z zestawienia księgi przychodów i rozchodów Spółki, jedynego dokumentu przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika, że w 2019 r. wykazała przychód w kwocie 42.852,46 zł, koszty uzyskania przychodów 103.017,46 zł (w całości pozostałe wydatki), stratę 98.811,48 zł, zaś w 2020 r. przychód w kwocie 27.661,54 zł, koszty uzyskania przychodów 78.435,63 zł (w całości pozostałe wydatki), strata 50.774,09 zł. Pomimo jednak wyraźnej treści wezwania z 12 lutego 2021 r. Spółka nie wskazała źródeł finansowania tak znacznych wydatków.
Co ważniejsze, wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 239/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14).
Dodać ponadto należy, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa spółki jawnej, oprócz sytuacji majątkowej spółki, należy wziąć pod uwagę także sytuację majątkową jej wspólników. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 505, ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.
W tym miejscu zauważyć jednak należy, że również i w tym zakresie skarżąca uchyliła się od przedstawienia jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o stanie majątkowym, finansowym wspólników, w szczególności wyciągów z ich rachunków i lokat bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. Obrazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności.
Pomimo wyraźnej i precyzyjnej treści wezwania z dnia 12 lutego 2021 r. nie ujawniono także źródła, formy i wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny, choć już w formularzach PPF wspólnicy powoływali się na taką pomoc. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. M.N. powtórzył jedynie, że wraz z żoną nie osiągnęli żadnych dochodów, nie mają oszczędności, w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych pomaga im rodzina.
W konsekwencji powyższego, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników okazała się niemożliwa, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy.
Tym samym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.