Uzasadnienie
V. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 rok (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 30/23).
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 1.471 zł, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że jej aktualna sytuacja ekonomiczno-finansowa jest bardzo trudna i nie pozwala na poniesienie ww. opłaty sądowej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość majątku 276.853,01 zł, wartość środków trwałych 224.066,60 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy -64.115,22 zł. Spółka wykazała ujemne saldo na rachunku bankowym w [...] (-410 zł). Wskazała również, że "nie prowadzi kasy, rachunek spółki jest zajęty z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości, ponadto zajęte są również należności przysługujące Spółce z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości. Całość wpływów przysługujących Spółce z tytułu umowy najmu jest zajęta i przekazywana na konto Urzędu Miejskiego w [...]".
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową Spółki, przedłożono sprawozdanie finansowe wraz z bilansem, informacją uzupełniającą oraz rachunkiem zysków i strat za okres [...].01.2021r.-[...].122021r., bilans i rachunek zysków i strat za [...].01.2022r.- [...].12.2022r., roczne zeznanie podatkowe Spółki CIT-8 za 2021r., wyciągi z rachunku bankowego Spółki w [...] nr [...] za okres [...].11.2022r.- [...].01.2023r. (z saldem -435,00zł) oraz kopię aktu założycielskiego skarżącej Spółki (akt notarialny [...] z [...] lipca 2015r.). Jednocześnie, pismem z dnia [...] marca 2023 r. skarżąca oświadczyła, że nie jest płatnikiem podatku VAT i podatku akcyzowego oraz nie prowadzi kasy i obrotu gotówkowego.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§3).
Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd/Referendarz sądowy bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r. sygn. akt I GZ 173/08, wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18).
W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka podniosła, że jej działalność generuje straty, nie dysponuje środkami w kasie, ani na rachunkach bankowych, co powoduje, że nie jest w stanie uiścić nawet wpisu od skargi. Wykazała, że strata z prowadzonej działalności gospodarczej za 2020 rok wyniosła 63.307,92 zł, za 2021 rok 64.115,22 zł, a za 2022 roku 17.883,10 zł.
W tym miejscu przede wszystkim jednak zauważyć należy, że mimo tych trudności, Spółka w dalszym ciągu realizuje cel do którego została powołana. Jak wynika bowiem z akt sprawy oraz danych zamieszczonych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (pod adresem https://ekrs.ms.gov.pl/), Spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie upadłościowe, likwidacyjne bądź układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby jej likwidacja. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15).
Również strata z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych i utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych.
Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 239/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14). Z uwagi na brak dokumentów źródłowych, gołosłowne pozostają twierdzenia Skarżącej o zajęciu wpływów z tytułu umowy najmu. Z kolei, jak wynika z przedłożonych rachunków zysków i strat, stratę z prowadzonej działalności gospodarczej skarżącej Spółki generują pozostałe koszty.
Uwagę zwraca ponadto stan majątkowy skarżącej. Co prawda Spółka, pomimo wyraźnej treści wezwania referendarza sądowego, nie przedłożyła aktualnej ewidencji środków trwałych, jednak, jak sama wskazała w oświadczeniu o majątku i dochodach (rubryka 7 formularza PPPr) oraz jak wynika z bilansu, posiada ona znacznej wartości aktywa trwałe, w tym środki trwałe - ich stan na dzień [...].12.2022r. wynosił 224.066,60 zł. Z kolei wartość aktywów obrotowych Spółki (głównie należności krótkoterminowych) na ostatni dzień [...] r. wynosiła 55.323,81 zł. Wartości te wielokrotnie przewyższają wysokość opłaty sądowej na obecnym etapie postępowania.
Ponadto zauważyć należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie bowiem z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15).
Bierność w tym zakresie stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA z 11 grudnia 2015r. sygn. akt II FZ 871/15, z 20 października 2015r. sygn. akt II FZ 812/15).
Przedłożona do akt sprawy umowa skarżącej Spółki z [...] lipca 2015 r. (akt założycielski [...]), w § 7 ust. 1 przewiduje możliwość nałożenia na wspólników dopłat w granicach do dziesięciokrotnej wartości nominalnej posiadanych przez wspólników udziałów. Z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika z kolei, że Spółka posiada jednego wspólnika – L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa-akcyjna, która posiada 100 udziałów o łącznej wartości 5.000,00 zł. Zatem skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowca o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa.
Nie można bowiem zapominać, że w przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17).
Powyższe okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, pozwalają uznać, że skarżąca Spółka nie wykazała, że aktualnie nie dysponuje i co więcej, nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.