Uzasadnienie
L. sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 212/22).
W skardze Spółka zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że względem Spółki prowadzone są liczne egzekucje komornicze. Konta bankowe są zajęte przez urząd skarbowy i kancelarie komornicze. Odmowa zwrotu podatku od towarów i usług za luty i marzec 2013 r. w kwocie 1.690.689 zł doprowadziła Spółkę do utraty płynności finansowej i uniemożliwia przygotowanie środków celem uiszczenia kosztów sądowych. W załączeniu przedłożyła zawiadomienia o zajęciu rachunku Spółki w [...] oraz innej wierzytelności pieniężnej, a także postanowienie Komornika Sądowego przy SR z [...] października 2019r. o połączeniu egzekucji.
W nadesłanym formularzu PPPr Spółka wskazała, że złożyła wnioski o zwrot podatku od towarów i usług za miesiące 2013 i 2014 r. w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki. Jest to kwota wyjęta z obrotu Spółki co skutkuje utratą płynności finansowej. Względem Spółki są prowadzone liczne egzekucje komornicze, w tym również komornika urzędu skarbowego. Spółka ma zajęte konto bankowe, dokonuje jedynie częściowych wypłat na poczet wynagrodzeń dla pracowników. Nieruchomości Spółki obciążone są hipoteką, a wierzytelności kontrahentów zajęte. Spółka nie jest w stanie normalnie funkcjonować i zaplanować jakichkolwiek wydatków. W chwili obecnej jej możliwości finansowe są zerowe. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 410.000,00 zł, wartości środków trwałych 863.157 zł oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 887.066,94 zł. Spółka wykazała "zerowe" saldo rachunku bankowego w [...].
Oświadczyła ponadto, że jej miesięczny dochód wynosi około 30.000-50.000 zł, w zależności ilu jest klientów na piasek, a miesięczne koszty jej działalności to około 24.000 zł (wynagrodzenia dla pracowników, ZUS, PIT-4, koszt najmu lokalu, podatek od nieruchomości, koszt najmu sprzętu) i około 10.000-20.000 zł na paliwo do urządzeń. Stan środków w kasie na koniec czerwca 2022 r. wyniósł 39 zł. Ze względu na zajęcia komornicze część klientów Spółki zrezygnowała ze współpracy, a inni przekazują zapłaty za towary bezpośrednio do urzędu skarbowego. Mimo, że Spółka wygenerowała zysk na koniec roku, częściowo pokrywa on stratę z lat poprzednich. Na konto Spółki wpływają drobne kwoty, które nie wystarczają na wypłatę wynagrodzenia dla pracowników, dlatego Spółka jest zmuszona zaciągać pożyczki od udziałowca, ale i jego możliwości już się skończyły.
Z nadesłanego w dniu 5 sierpnia 2022 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2021 r. wynika, że Spółka posiada aktywa w wysokości 13.369.946,23 zł, na które składają się przede wszystkim grunty o wartości 863.157,00 zł oraz należności krótkoterminowe w wysokości 12.490.577,28 zł. W ewidencji środków trwałych (wydruk na dzień [...] sierpnia 2022 r.) wykazano grunty i nieruchomości, dokumentację geologiczną oraz koparkę. Zgodnie z zeznaniem podatkowym CIT-8, w 2021 r. skarżąca Spółka osiągnęła przychód w wysokości 1.593.798,62 zł przy kosztach jego uzyskania w kwocie 615.125,79 zł. Z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w I kwartale 2022 r. Spółka dokonała dostaw towarów na kwotę 54.118 zł przy nabyciu towarów na kwotę 18.553 zł, a w II kwartale 2022 r. na kwotę 144.449 zł przy nabyciu towarów na kwotę 44.645 zł. Z kolei z przedłożonych raportów kasowych za miesiące kwiecień-czerwiec 2022 r. wynika, że R.S. jako udziałowiec udzielił Spółce pięciu pożyczek: w dniu [...] kwietnia 2022 r. w kwocie 13.000 zł, [...] kwietnia 2022 r. - 4.500 zł, [...] maja 2022 r. - 12.000 zł, [...] maja 2021 r. - 8.000 zł oraz [...] czerwca 2022 r. - 10.000 zł.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 329 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3).
Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu.
W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują jedynie wpis od skargi w wysokości 100 zł. Spółka podniosła, że wobec niej prowadzone są liczne egzekucje komornicze. Ma zajęte konta bankowe, wierzytelności i nieruchomości. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych co powoduje, że nie jest w stanie normalnie funkcjonować.
Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje m.in. zajęcie kont bankowych, obciążenia hipoteczne, czego Sąd nie kwestionuje, w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby Spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. Nie kwestionując uprawnienia podmiotu do swobodnego kształtowania swojej polityki finansowej w granicach obowiązującego prawa, brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (np. post. NSA z 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15).
Co więcej, działalność skarżącej Spółki przynosi dochód. Zgodnie z zeznaniem podatkowym CIT-8, za 2021 r. skarżąca Spółka wykazała przychód w wysokości 1.593.798,62 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 615.125,79 zł oraz dochód 978.672,83 zł. Z kolei obecnie, jak deklaruje w formularzu PPPr (rubryka 10), jej miesięczny dochód wynosi około 30.000-50.000 zł. Również z przedłożonych deklaracji VAT-7 za dwa ostatnie kwartały wynika, że Spółka dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Wykazała bowiem, że w ramach prowadzonej działalności w I kwartale 2022 r. dokonała dostaw towarów na kwotę 54.118 zł przy nabyciu towarów na kwotę 18.553 zł, a w II kwartale 2022 r. na kwotę 144.449 zł przy nabyciu towarów na kwotę 44.645 zł.
Uwagę referendarza zwraca też znaczna wartość środków trwałych Spółki, na które składają się głównie grunty i nieruchomości. Dysponowanie tak znacznym majątkiem wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 131/04).
Dodatkowo podnieść należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (postanowienia NSA z 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GZ 123/12, z 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15).
Przedłożona do akt sprawy umowa spółki (tekst jednolity z [...] stycznia 2017r.) w § 10 przewiduje możliwość nałożenia na wspólników dopłat w granicach do dziesięciokrotnej nominalnej wartości udziałów posiadanych przez każdego z nich. Wartość udziałów E.S. wynosi 310.000 zł, a R.S. 100.000 zł. Jak wynika z raportów kasowych Spółki za miesiące od kwietnia do czerwca 2022 r. R.S. jako udziałowiec udzielił Spółce pięciu pożyczek na łączną kwotę 47.500 zł [...] kwietnia 2022 r. - 13.000 zł, [...] kwietnia 2022 r. - 4.500 zł, [...] maja 2022 r. - 12.000 zł, [...] maja 2021 r. - 8.000 zł i [...] czerwca 2022 r. - 10.000 zł). Powyższe również dowodzi, że Spółka miała możliwość zabezpieczenia środków na dochodzenie swoich praw przed sądem; w momencie wnoszenia skargi w niniejszej sprawie tj. w dniu 5 maja 2022r. dysponowała środkami na uiszczenie wpisu sądowego. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.