Uzasadnienie
C. sp. z o.o. wniosła skargę na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 14.807 zł, ww. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPPr podniosła, że nie dysponuje dostateczną ilością środków na pokrycie kosztów postępowania. Na skutek działania Prokuratury Okręgowej Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Wszelka dokumentacja Spółki została zabezpieczona, zaś jej Prezes został tymczasowo aresztowany w okresie od lipca 2019 r. do kwietnia 2022 r. Po uchyleniu aresztu wobec Prezesa, Spółka w dalszym ciągu nie funkcjonuje. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 80.000,00 zł. Skarżąca nie posiada środków trwałych. Spółka wykazała "zerowe" saldo na rachunku bankowym w [...].
W związku z tym, że dane zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem referendarza sądowego z 20 kwietnia 2023 r. wezwano Spółkę do przedłożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów m.in. bilansów, rachunków zysków i strat, rocznych deklaracji podatkowych (CIT-8) za 2021 i 2022 r., deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące lub za ostatnie dwa kwartały, raportów kasowych i wyciągów ze wszystkich jej kont bankowych z ostatnich trzech miesięcy czy zestawienia kosztów bieżącego funkcjonowania Spółki (np. koszty związane z utrzymaniem siedziby spółki: czynsz, woda, ogrzewanie, energia, telefony, koszty obsługi prawnej, księgowej itp.) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania.
W odpowiedzi, pismem z dnia [...] maja 2023 r., pełnomocnik Spółki oświadczył, że nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów, ponieważ całość dokumentacji skarżącej Spółki została zatrzymana przez organy ścigania i do dnia dzisiejszego nie została zwrócona. Powtórzył, że z uwagi na działania prokuratury żadna działalność gospodarcza nie jest i nie była prowadzona przez Spółkę w latach 2021-2022, zatem nie osiąga ona żadnych przychodów i nie ponosi żadnych kosztów, ani nie generuje raportów kasowych. Brak jest również jakichkolwiek operacji na rachunkach bankowych, jak i nawet dostępu do nich, gdyż zostały one zajęte przez organy ścigania. W chwili obecnej Skarżąca zleciła przygotowanie deklaracji zerowych za lata 2021-2022 oraz sprawozdań za przedmiotowe lata.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3).
Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd/referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Niedostarczenie żądanych danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
W takiej sytuacji referendarz sądowy/sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 14 stycznia 2011r. sygn. akt II OZ 1361/10 czy z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15).
W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, zatem nie osiąga żadnych przychodów i kosztów. Nie posiada też żadnego majątku.
Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć jednak należy, że na potwierdzenie ww. twierdzeń Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie analizy i rzetelnej oceny sytuacji finansowej i materialnej Spółki oraz jej aktualnych możliwości płatniczych.
Dla pełnej oceny sytuacji materialnej spółki przede wszystkim istotne jest jej sprawozdanie finansowe. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2021 r. poz. 217 ze zm.) spółki kapitałowe mają obowiązek sporządzania sprawozdań finansowych. Sprawozdanie finansowe składa się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej (art. 45 ust. 2 ustawy o rachunkowości). Zaznaczyć przy tym należy, że sporządzenie sprawozdania finansowego jest obowiązkiem członków zarządu spółki kapitałowej.
Tymczasem w niniejszej sprawie Spółka nie przedłożyła żadnego bilansu czy rachunku zysków i strat za lata 2021-2022. Pełnomocnik Spółki poprzestał jedynie na oświadczeniu, że w chwili obecnej skarżąca zleciła "przygotowanie deklaracji zerowych za lata 2021-2022 oraz sprawozdań za przedmiotowe lata".
Również twierdzenie Spółki, że nie mogła przedłożyć wymaganych dokumentów, ponieważ dokumentacja Spółki została zabezpieczona przez organy ścigania, nie jest wystraczającą okolicznością przemawiającą za przyznaniem Spółce prawa pomocy. Spółka nie wykazała bowiem, że podjęła jakiekolwiek starania, by uzyskać kopie/odpisy dokumentów znajdujących się rękach prokuratury wymaganych wezwaniem referendarza. Co więcej, nie wykazała, że w ramach tych "zabezpieczonych dokumentów" wchodzą dokumenty finansowe i podatkowe za lata 2021-2022 oraz pierwszy kwartał 2023 r. (bilanse, rachunki zysków i strat, roczne zeznania podatkowe, deklaracje VAT). Tymczasem, jak wynika z akt administracyjnych, dokumenty Spółki zabezpieczone przez prokuraturę dotyczyły lat 2016-2019.
Pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, nie przedłożyła także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, nawet jeżeli ich aktualne saldo wynosi "0,00 zł". Wyciągi bankowe są bowiem tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko aktualny stan zgromadzonych środków, ale również przepływy pieniężne, czyli wpływ środków i obciążenia.
Skarżąca nie sporządziła nawet zestawienia kosztów bieżącego funkcjonowania Spółki i nie wskazała źródeł finansowania wydatków związanych chociażby z obsługą prawną czy księgową Spółki.
Skoro zatem brak jest dokumentów pozwalających na weryfikację oświadczeń w zakresie dochodów i ponoszonych wydatków, ich źródeł, rodzajów i przede wszystkim wysokości (nawet zerowych), to trudno stwierdzić, jaki wpływ na sytuację finansową podmiotu ma obowiązek poniesienia pełnych kosztów zainicjowanego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte jest, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do podmiotów, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jej otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy zabrakło.
Niezależnie od powyższego podnieść należy, że pomimo problemów sygnalizowanych we wniosku i późniejszym piśmie pełnomocnika, Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Zgodnie zaś z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (np. post. NSA z 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15).
Ponadto spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (postanowienia NSA z 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II GZ 123/12, z 20 października 2015r. sygn. akt II FZ 812/15).
Jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki jest R. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr [...]), która posiada 100 udziałów o łącznej wartości 80.000,00 zł. Zatem skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do ww. udziałowca o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa.
Nie można też zapominać, że w przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.