Uzasadnienie
Wojewoda M. decyzją z dnia 30 kwietnia 2001 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 6c ust. 2 pkt 2 i art. 37b ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./ po rozpatrzeniu odwołania Agnieszki Z. od decyzji Starosty G. z dnia 26 marca 2001 r. w sprawie utraty prawa do stypendium, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji podano m.in., że decyzją Starosty G. z dnia 10 marca 2000 r. przyznano Agnieszce Z. prawo do stypendium na okres odbywania stażu w Zakładzie Fryzjerskim "K." w G. od dnia 10 marca 2000 r. W związku z ukończeniem w dniu 1 marca 2001 r. stażu przez ww. Starosta G. decyzją z dnia 26 marca 2001 r. orzekł o utracie prawa do stypendium. Podkreślono, iż nie może być uwzględniony argument Agnieszki Z., że skoro urodziła dziecko to jej prawo do stypendium winno być przedłużone. Wprawdzie zgodnie z art. 25 ust. 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w razie urodzenia dziecka przez kobietę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych w okresie jego pobierania lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu, okres ten ulega przedłużeniu o czas, przez który przysługiwał jej zasiłek macierzyński. Dotyczy to jednak tylko zasiłku dla bezrobotnych, a nie stypendium, które przysługuje wyłącznie w okresie odbywania staż. Trudna sytuacja rodzinna i materialna nie może stanowić podstawy do przedłużenia prawa do stypendium. Może być natomiast uwzględniona przy ubieganiu się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Agnieszki Z. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie. Zdaniem skarżącej, decyzja jest dla niej krzywdząca. Gdyby bowiem zawarto z nią umowę o pracę na czas określony, to w związku z urodzeniem dziecka umowa uległaby przedłużeniu do dnia porodu, a następnie miałaby prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Wojewoda M. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd administracyjny jest właściwy do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że przy rozpoznawaniu sprawy, Sąd administracyjny bada, czy przy wydawaniu decyzji administracyjnej nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego w stopniu, w jakim miało to wpływ na wynik sprawy lub nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego, jeżeli to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 cyt. ustawy o NSA/. Dokonując takiej kontroli w stosunku do zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z art. 37b ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./ powiatowy urząd pracy może, na wniosek lub za zgodą absolwenta, skierować go do odbycia u pracodawcy stażu przez okres nie przekraczający 12 miesięcy.
W myśl art. 37b ust. 5 powołanej ustawy, absolwentowi w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium w wysokości zasiłku, o którym mowa w art. 24 ust. 1, wypłacane przez powiatowy urząd pracy, przepisy art. 16 ust. 4 i 5 oraz art. 31 ust. 3a stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 31 ust. 3a ustawy, bezrobotnym uprawnionym do zasiłku lub stypendium przysługują one również za okres udokumentowania niezdolności do pracy, za który na podstawie odrębnych przepisów pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia lub przysługują im zasiłki z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa.
W sprawie jest niesporne, że Starosta G. decyzją z dnia 10 lutego 2000 r. przyznał skarżącej stypendium na okres odbywania stażu w Zakładzie Fryzjerskim "K." w G. Wspomniany staż skarżąca ukończyła w dniu 1 marca 2001 r., zaś w dniu 23 marca 2001 r. urodziła dziecko. Starosta G. decyzją z dnia 26 marca 2001 r. orzekł o utracie przez skarżącą stypendium.
Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy absolwentce, która w ciągu miesiąca od zakończenia stażu urodziła dziecko, okres pobierania stypendium ulega przedłużeniu o czas, przez który przysługiwałby jej, zgodnie z odrębnymi przepisami zasiłek macierzyński.
Podzielić należy pogląd organu, że przepis art. 25 ust. 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przewiduje uprawnienie do przedłużenia okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych o czas, przez który przysługuje zasiłek macierzyński tylko dla kobiety, która w czasie pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu urodziła dziecko. W sposób wyraźny nie przewiduje jednak takiego uprawnienia dla absolwentki, która znalazła się w takiej samej sytuacji po zakończeniu pobierania stypendium.
Literalne brzmienie tego przepisu i jego wykładnia gramatyczna nie dają więc podstaw do sformułowania wniosku, iż uprawnienie to dotyczy także osób pobierających stypendium.
Stosownie do art. 2 pkt 23 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, zasiłek oznacza zasiłek dla bezrobotnych, zaś stypendium oznacza kwotę wypłacaną z Funduszu Pracy bezrobotnemu zarejestrowanemu w powiatowym urzędzie pracy po raz pierwszy jako absolwent, w okresie odbywania szkolenia, stażu u pracodawcy oraz przez okres nauki w szkole ponad podstawowej dla dorosłych.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnienie to można jednak wywieźć z wykładni systemowej i celowościowej powołanej ustawy.
W świetle art. 177 par. 3 Kodeksu pracy, umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Powyższy przepis ustanawia szczególną ochronę stosunku pracy kobiet w okresie ciąży. Powoduje, iż do czasu porodu kobieta zachowuje status pracowniczy. Wprawdzie w dniu porodu status ten traci i nie przysługuje jej prawo do urlopu macierzyńskiego. Jednakże zgodnie z art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach przewidzianych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa /Dz.U. nr 60 poz. 636 ze zm./ ma zapewnione prawo do zasiłku macierzyńskiego. Podobny sposób rozumowania można zastosować do ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
W myśl wykładni celowościowej pobierane przez absolwentkę stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych /art. 24 ust. 1/ jest równoznaczne w pobieraniem przez kobietę bezrobotną zasiłku dla bezrobotnych. Ustawodawca wprowadzając stypendium miał jedynie na celu wskazanie, że bezrobotny absolwent nie rozpoczyna swojej kariery od otrzymania zasiłku dla bezrobotnych lecz od stypendium będącego aktywną formą przeciwdziałania bezrobociu. Funkcja i wysokość obu tych świadczeń są jednakowe i mają na celu zapewnienie osobom pozostającym bez pracy określonej pomocy ze strony Państwa. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja kobiety, która urodziła dziecko w ciągu miesiąca po zakończeniu okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych i absolwentki, która urodziła dziecko w ciągu miesiąca po zakończeniu okresu pobierania stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych jest identyczna, a mimo to ta ostatnia została gorzej potraktowana.
Brak jest natomiast kryterium, które dawałoby podstawy do tak różnego traktowania. W tym przypadku nierówne traktowanie kobiet narusza wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadę równości.
W związku z powyższym, przy posłużeniu się wspomnianymi wykładniami stwierdzić należy, iż absolwentce, która w ciągu miesiąca od ukończenia stażu urodziła dziecko, okres pobierania stypendium winien ulec przedłużeniu o czas, przez który przysługiwałby jej zgodnie z odrębnymi przepisami, zasiłek macierzyński.
Z tych względów na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.