Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 4 lipca 2000 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 1 czerwca 2000 r., którą to decyzją - wydaną na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm./ oraz art. 104 i art. 155 Kpa - zmienił ostateczną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 października 1994 r. i w miejsce dotychczasowej siedziby kancelarii notarialnej w T. wyznaczył nową siedzibę w G. W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż myśl art. 10 ustawy Prawo o notariacie, Minister Sprawiedliwości powołuje notariusza i wyznacza siedzibę jego kancelarii, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii właściwej rady notarialnej. Do kompetencji Ministra Sprawiedliwości należy zatem, oprócz powoływania kandydatów do zawodu notariusza wyznaczanie siedzib ich kancelarii notarialnych. Dotyczy to również późniejszych zmian ich siedzib dokonanych w trybie art. 155 Kpa.
Decyzje w tym zakresie mają niewątpliwie charakter uznaniowy. Pogląd taki utrwalony jest w aktualnym orzecznictwie NSA /por. wyroki NSA - II SA 31/95 z dnia 23 listopada 1995 r., II SA 1288/95 z dnia 15 kwietnia 1997 r., II SA 559/97 z dnia 14 listopada 1997 r./.
Notariusz Gabriela W. złożyła wniosek o zmianę siedziby kancelarii notarialnej z T. do G., argumentując to faktem stałego zamieszkania w G. i posiadania tam własnościowego lokalu przeznaczonego na kancelarię notarialną. W G. istnieje dalsza możliwość tworzenia kancelarii notarialnych i tej okoliczności nie neguje w swojej opinii Rada Izby Notarialnej, wskazując jedynie, że są one zastrzeżone dla asesorów notarialnych oczekujących na nominację.
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości praktyka przyjęta przez Radę przy ocenie zapewnienia siedziby kancelarii notarialnych w G. wyłącznie dla asesorów notarialnych z pominięciem wieloletnich notariuszy, pracujących poza miejscem swego za mieszkania, nie znajduje podstawy w przepisach prawa /por. wyrok NSA z dnia 11 maja 1998 r. II SA 385/98/.
Zaznaczyć należy, że na przeniesieniu kancelarii nie ucierpi również interes ludności T., gdzie do czasu wyznaczenia nowej kancelarii ludność tego miasta będą obsługiwały dwie pozostałe kancelarie notarialne.
Powyższe względy powodują, że brak jest okoliczności, które mogą spowodować zmianę wydanej decyzji, zgodnie z żądaniem Rady Izby Notarialnej w G. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Izba Notarialna w G. domagała się stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, bądź jej uchylenia zarzucając m.in., iż decyzja ta narusza art. 155 Kpa, gdyż została wydana bez zgody Izby, która jest stroną w sprawie.
Poza tym decyzja ta narusza art. 7 Kpa, gdyż naruszono zasady prawidłowego rozmieszczenia kancelarii notarialnych, nie rozpatrzono całego materiału dowodowego, a w szczególności nie przeprowadzono dowodu z akt sprawy na okoliczność, że w dniu 26 marca 2000 r. wpłynął do Ministra Sprawiedliwości wniosek p. Jerzego C. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w G. Zdaniem Izby Notarialnej, zaskarżona decyzja narusza też art. 107 par. 3 Kpa poprzez brak wymaganego uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należy podzielić pogląd zawarty w skardze, iż stronie skarżącej - Izbie Notarialnej w G. przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 Kpa. Pogląd ten jest zgodny z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1996 r., III AZP 26/95 /OSNAPU 1996 nr 12 poz. 164/, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że izbie notarialnej przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Sprawiedliwości o powołaniu na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby jego kancelarii.
Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że izba notarialna ma interes prawny w tym, aby siedziba kancelarii notariusza została wyznaczona w sposób pozwalający na prawidłowe spełnianie przez niego funkcji i to zarówno jego indywidualnego interesu jak i interesu całej korporacji, a zwłaszcza osób korzystających z usług notariuszy /właściwe rozmieszczenie kancelarii/. Posiadanie przez stronę skarżącą przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa nie oznacza jednak, iż wymagana była jej zgoda przewidziana w art. 155 Kpa - na zmianę decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej p. Gabrieli W., a mianowicie wyznaczenie nowej siedziby kancelarii w G. w miejsce dotychczasowej siedziby w T. Wymóg zgody, o jakim mowa w art. 155 Kpa nie dotyczy bowiem zgody każdej strony w rozumieniu art. 28 Kpa, lecz tylko strony, która nabyła prawo na mocy decyzji ostatecznej. Pojęcie nabycia prawa z decyzji ostatecznej może być stosowane tylko w odniesieniu do sfery prawa materialnego.
Nie dotyczy zatem uprawnień formalnych /procesowych/. W świetle zaś przepisów ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm./ rady właściwych izb notarialnych posiadają tylko te ostatnie uprawnienia. Zgodnie bowiem z art. 10 i art. 35 pkt 1 Prawa o notariacie, rady izb notarialnych posiadają prawo opiniowania wniosków o powołanie notariusza i wyznaczania siedziby jego kancelarii, a także w sprawie odwoływania notariuszy i asesorów notarialnych. Podkreślić w tym miejscu należy, że odmienne rozumienie omawianych przepisów zakładałoby nieracjonalność ustawodawcy, gdyż w sprawie powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii wymagana byłaby jedynie opinia rady właściwej izby notarialnej /art. 10 Prawa o notariacie/, a na zmianę samej tylko siedziby kancelarii - zgoda rady izby notarialnej /art. 155 Kpa/.
Przy wykładni powołanych wyżej przepisów Sąd miał na uwadze również treść art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.
Jest zaś rzeczą oczywistą, że wyjątki o jakich mowa w tym ostatnim przepisie nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający z naruszeniem słusznego interesu zainteresowanego notariusza do wyboru siedziby swojej kancelarii. Sąd nie podzielił poglądu strony skarżącej, iż kwestionowana decyzja narusza interes społeczny /art. 7 Kpa/, skoro w G. istnieje dalsza możliwość tworzenia kancelarii notarialnych. W zaskarżonej decyzji trafnie przy tym podniesiono, iż praktyka przyjęta przez Radę Izby Notarialnej w G., aby przy ocenie zapewnienia siedziby kancelarii notarialnych w G. brać pod uwagę wyłącznie asesorów notarialnych z pominięciem wieloletnich notariuszy, wykonujących swój zawód poza miejscem swego zamieszkania, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.
Wbrew zarzutom strony skarżącej Minister Sprawiedliwości należycie zebrał i ocenił materiał dowodowy /art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa/, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 par. 3 Kpa.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.