Uzasadnienie
Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. uchwała (...) z dnia 9 czerwca 1999 r. na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145 ze zm./ oraz na podstawie par. 21, par. 24, par. 241, par. 243-244 "Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz prowadzenia list radców prawnych i aplikantów radcowskich" w brzmieniu nadanym załącznikiem do uchwały (...) Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 6 marca 1998 r. - odmówiła wpisania Agnieszki G. na listę aplikantów radcowskich w 1999 r. w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w K. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że w toku konkursu wszczętego na wniosek zainteresowanej o wpis na listę aplikantów radcowskich w OIRP w K., przeprowadzonego stosownie do uchwały (...) z dnia 10 lutego 1999 r. w sprawie zasad przeprowadzenia konkursu na aplikację radcowską w roku szkoleniowym 1999/2000 mgr Agnieszka G. uzyskała 51 lokatę.
Kierując się lokatą obejmującą łączną ocenę rozumianą jako sumę punktów uzyskanych przez zainteresowaną w trakcie konkursu wraz z ustalonym przez Radę OIRP limitem przyjęć, określonym w uchwale (...) z dnia 10 lutego 1999 r. w sprawie ustalenia limitu miejsc na aplikację radcowską w roku szkoleniowym 1999/2000 odmówiono ww. wpisu na listę aplikantów radcowskich w OIRP, w K. w 1999 r.
Od powyższej uchwały odwołała się do Krajowej Rady Radców Prawnych Agnieszka G., wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu kwestionowała prawidłowość przebiegu postępowania konkursowego oraz ustalenie limitów przyjęć na aplikację radcowską.
Po rozpoznaniu odwołania Agnieszki G. Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą (...) z dnia 1 października 1999 r. na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145 ze zm./ oraz na podstawie art. 138 par. 1 Kpa utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.
W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że po zapoznaniu się z przebiegiem postępowania konkursowego przed Radą Okręgowej Izby i aktami Agnieszki G. KRRP nie znalazła podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały Rady OIRP w K. Rada OIRP w K. przeprowadziła konkurs zgodnie z par. 22-252 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich i wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych.
W wyniku tego postępowania Agnieszka G. uzyskała 141,5 punktów /51 lokata/, a więc poza limitem ustalonym na 30 osób.
W odwołaniu z dnia 14 sierpnia 1999 r. uzupełnionym 27.09. i 12.10.1999 r. nie podniesiono zarzutów co do prawidłowości postępowania kwalifikacyjnego, mogących mieć wpływ na ocenę kandydata, skutkującą wpisanie na listę aplikantów radcowskich.
Powyższą ostateczną decyzję Krajowej Rady Radców Prawnych zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Agnieszka G., wnosząc o jej uchylenie wraz z uchwałą Rady OIRP w K. z dnia 9.06.1999 r.
Zaskarżonej uchwale zarzucała niezgodność z prawem Instrukcji w sprawie przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską będącej załącznikiem do uchwały (...) z dnia 10 lutego 1999 r. na podstawie której przeprowadzono konkurs i wydane zostały powyższe uchwały Rady OIRP w K. i KRRP w W., a w szczególności z art. 2 i art. 65, art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych oraz z art. 7, art. 9, art. 11 Kpa.
Ponadto zarzucała naruszenie art. 6 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ratyfikowanego przez Polskę w 1977 r., art. 65 ust. 1 Konstytucji RP i art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez wydanie uchwał limitujących liczbę miejsc na aplikację radcowską bez upoważnienia ustawowego wymaganego przez Konstytucje RP.
Skarżąca podnosiła w skardze zarzuty, naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez naruszenie art. 10 par. 1 Kpa i niezapoznanie strony postępowania z całym materiałem dowodowym w sprawie oraz nierozpatrzenie przez KRRP jej odwołania z dnia 14.08.1999 r., 27.09.1999 r. i 12.10.1999 r.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wnosiła o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Dodatkowo podniosła, że o sposobie dokonywania oceny kandydatów Agnieszka G. była informowana ustnie i na piśmie.
Odnośnie testu psychologicznego, to regulamin zezwalał radom OIRP na wprowadzenie dodatkowych testów, a Rada OIRP w K. stosuje tę formę od lat.
Wbrew twierdzeniom skarżącej organy samorządu radcowskiego nie naruszyły ani przepisów Konstytucji RP ani też ustawy o radcach prawnych. Zasady konkursu ustalone zostały przez Krajową Radę Radców Prawnych, zgodnie z ustawą o radcach prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145 ze zm./ a w szczególności art. 33 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5, na listę aplikantów radcowskich mogą być wpisane osoby, które spełniają określone w tych ustawach warunki z tym, że wpis na listę aplikantów następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgową izby radców prawnych.
Zatem w sytuacji, kiedy kandydat spełni określone w ustawie warunki i uzyska pozytywny wynik w konkursie, winien uzyskać wpis na listę aplikantów radcowskich.
Zaskarżona uchwała Rady OIRP w K., odmawiająca wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich oraz utrzymująca ją w mocy uchwała KRRP, oparte zostały na powołanych wyżej przepisach art. 33 ust. 1 i 3 ustawy o radcach prawnych oraz przepisach Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz prowadzenia list radców prawnych i aplikantów radcowskich, w brzmieniu nadanym załącznikiem do uchwały (...) Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 6 marca 1998 r., a w szczególności par. 21, par. 24, par. 241, par. 243-244.
Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 60 pkt 8b do Krajowej Rady Radców Prawnych należy ustalanie zasad przeprowadzenia konkursu na aplikantów radcowskich.
Zgodnie z powyższą delegacją ustawową wynikającą z art. 60 pkt 8b oraz przepisem art. 33 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych, organem upoważnionym do ustalenia reguł postępowania konkursowego jest niewątpliwie Krajowa Rada Radców Prawnych, przy czym brak jest w zakresie tego upoważnienia ustawowego do przyznania sobie przez Rady Okręgowe Izb Radców Prawnych, a także przez samą Krajową Radę Radców Prawnych, prawa do ustalania limitu miejsc na aplikację radcowską.
Dlatego też par. 244 cyt. wyżej Regulaminu określający, że uchwałę w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich podejmuje rada OIRP kierując się lokatą uzyskaną przez kandydata oraz ustalonym w drodze uchwały, o której mowa w par. 20 - limitem miejsc, w części dotyczącej podejmowania uchwały w sprawie limitu miejsc wraz z par. 20 tegoż Regulaminu w całości winny być uznane jako przepisy Regulaminu wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, zawartej w art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych i jako takie nie posiadające mocy obowiązującej, gdyż nie znajdują umocowania w ustawie.
Ustawa o radcach prawnych nie tylko nie reguluje kwestii ustalania limitów przyjęć na aplikację radcowską, ale także nie upoważniła samorządu radcowskiego do określenia liczby osób, które mogą być przyjęte na aplikację radcowską.
Ustalanie przez radę okręgową izby radców prawnych limitów miejsc, jest dodatkowym, nie przewidzianym w ustawie kryterium decydującym o uzyskaniu wpisu na listę aplikantów.
Zgodnie z art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, do zakresu działania Krajowej Rady Radców Prawnych należy jedynie ustalanie zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską.
W tym miejscu należy podkreślić, że takie upoważnienie otrzymała od ustawodawcy Krajowa Rada Radców Prawnych, nie mogła ona subdelegować rad okręgowych izb radców prawnych do podejmowania uchwał regulujących te zasady postępowania konkursowego w sposób szczegółowy lub dodatkowy, przez wprowadzenie dodatkowych kryteriów postępowania konkursowego jak np. testu psychologicznego w przypadku Rady OIRP w K. W świetle konstytucyjnej zasady źródeł prawa powszechnie obowiązującego przepisy wykonawcze /rozporządzenia/ oparte na delegacji ustawowej, muszą mieścić się w granicach szczegółowego upoważnienia ustawowego, które winno zawierać wytyczne co do ukształtowania aktu wykonawczego /art. 92 Konstytucji RP/.
W myśl przepisu art. 92 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organ upoważniony do wydania rozporządzenia, nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1 innemu organowi.
Stosując powyższą zasadę konstytucyjną do upoważnienia ustawowego do ustalenia przez Krajową Radę Radców Prawnych zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich, należało uznać, że przekazanie przez KRRP w par. 21 pkt 3 Regulaminu postępowania KRRP na rzecz rad OIRP możliwości wprowadzenia dodatkowych form oceny przydatności kandydata /np. testu psychologicznego, jak to uczyniła Rada OIRP w K. w uchwale (...) z dnia 10 lutego 1999 r./ naruszyło delegację ustawową, w związku z tym powyższa uchwała dotknięta była wadą prawną.
Intencją ustawodawcy było, aby Krajowa Rada Radców Prawnych wprowadziła w swoim Regulaminie jednolite zasady przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich na terenie całego kraju, ściśle określone w tym Regulaminie, znane wszystkim kandydatom przed przystąpieniem do konkursu.
Uchwały Rady OIRP w K. będące podstawą przeprowadzenia konkursu na aplikację radcowską w roku szkolnym 1999/2000, a konkretnie uchwały (...) z dnia 10 lutego 1999 r. w sprawie zasad przeprowadzenia konkursu na aplikację radcowską oraz w sprawie limitu miejsc na aplikację radcowską, zostały podjęte bez podstawy prawnej z przekroczeniem delegacji ustawowej z art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych i z naruszeniem art. 92 ust. 2 Konstytucji RP.
Skoro zaskarżona uchwała odmawiająca skarżącej wpisu na listę aplikantów radcowskich, jako podstawę prawną powołuje również przepisy omawianego Regulaminu postępowania KRRP, a w szczególności par. 244, par. 20, par. 21 pkt 3 podpunkt 2, zasługują na odmowę ich zastosowania, jako sprzeczne z art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych i art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały powołano uchwały Rady OIRP w K. z dnia 10 lutego 1999 r. (...), które z przyczyn podanych wyżej również dotknięte są tymi samymi wadami, to podlegała ona uchyleniu w oparciu o przepis art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
W tych warunkach nie zachodziła konieczność rozważenia pozostałych zarzutów skarżącej, odnośnie przebiegu postępowania konkursowego i ewentualne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, gdyż już z przyczyn omówionych wyżej zaskarżona uchwała nie mogła się ostać.
Odnośnie szczegółowego uregulowania przebiegu postępowania konkursowego, zawartego w Regulaminie postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych co do zasady, nie można postawić zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, gdyż nie stoją one w sprzeczności z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, a ustawa o radcach prawnych pozwala w przepisie art. 60 pkt 8b ustalenie przez Krajową Radę Radców Prawnych zasad postępowania konkursowego, które nie muszą wprost pokrywać się z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, oczywiście nie mogą one pozostawać w sprzeczności z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego.
Najistotniejszym jest przy rozwiązaniach postępowania konkursowego, aby zachowane były zasady równego traktowania wszystkich kandydatów przystępujących do konkursu oraz przyjęcie zobiektywizowanych ocen jako wyników konkursu.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.