Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 19 listopada 1994 r., na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r: - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91/, po rozpatrzeniu wniosku Czesława H. z dnia 16 grudnia 1993 r. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w S.M., odmówił powołania wnioskodawcy na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w S.M. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że Czesław H. ukończył studia prawnicze pierwszego stopnia w 1953 r., a magisterskie studia prawnicze w 1958 r. Po odbyciu aplikacji sądowej w 1954 r. został mianowany asesorem sądowym, a następnie w 1958 r. powołany na stanowisko sędziego Sądu Powiatowego w R. W 1974 r. na własną prośbę został zwolniony ze stanowiska sędziego. Od 1974 r. do chwili obecnej pracuje w charakterze radcy prawnego, kolejno w Urzędzie Powiatowym w R., w Spółdzielni Kółek Rolniczych w S.M. i w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S.M.
Rada Izby Notarialnej w (...) negatywnie zaopiniowała wniosek Czesława H. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w S. M. Rada wyraziła pogląd, że Czesław H., mający 63 lata, musiałby nauczyć się nowego zawodu, a ponadto nie ma potrzeby utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej w S.M., gdyż tamtejsza kancelaria funkcjonuje na granicy opłacalności. Oceniając poczynione ustalenia, Minister uznał, że wprawdzie wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, ale nie musi to oznaczać pełnego przygotowania do wykonywania zadań notariusza, który w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, jest zobowiązany do ochrony praw i słusznych interesów stron, a wiec powinien mieć doświadczenie prawnicze gwarantujące prawidłowość wykonywania czynności i pewność dokonywanego obrotu prawnego.
Dotychczasowa praca zawodowa kandydata nie zapewniała możliwości zdobycia wystarczającego doświadczenia w tych dziedzinach prawa, które są niezbędne w praktyce notarialnej, zwłaszcza że pracę na stanowisku sędziego zainteresowany przestał wykonywać dwadzieścia lat temu. Późniejsze zatrudnienie na stanowisku radcy prawnego w Urzędzie Powiatowym w R., w Spółdzielni Kółek Rolniczych i w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S.M. tylko w bardzo wąskim zakresie umożliwiało zdobycie wiadomości praktycznych niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza. Niezależnie od tego nie jest celowe utworzenie drugiej kancelarii notarialnej w S.M. Kancelaria już tam działająca w pełni zaspokaja zapotrzebowanie na usługi notarialne.
Na powyższą decyzję Czesław H. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący podnosi w szczególności, że spełnia warunki określone w art. 12 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie mimo negatywnej opinii Rady Izby Notarialnej w (...). Ponadto twierdzi, że przed reorganizacją notariatu Państwowe Biuro Notarialne w R. zatrudniało 3 notariuszy i gwarantowało "pełną pracę". Na bazie tego biura zostały powołane dwie kancelarie: w R. i w S. M. Obie kancelarie zarejestrowały w repertoriach A około 6 000 czynności i wykazują dalszy wzrost liczby spraw. (...) Tak znaczne obciążenie na jednego notariusza uzasadnia utworzenie nowej kancelarii.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości uznał, że zarzuty skargi nie są trafne. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skoro notariusz wykonuje czynności jako osoba zaufania publicznego, to interes społeczny przemawia za tym, aby odznaczał się on odpowiednim poziomem zawodowym w zakresie wiedzy prawniczej, koniecznej przy prowadzeniu kancelarii notarialnej. Skarżący kwestionuje ocenę jego kwalifikacji i twierdzi, że jego dotychczasowe doświadczenie zawodowe gwarantuje poprawność działań podejmowanych na stanowisku notariusza. Zarzut ten nie jest zasadny, jak bowiem wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pracę na stanowisku sędziego zainteresowany przestał wykonywać dwadzieścia lat temu, a późniejsze zatrudnienie na stanowisku radcy prawnego w Urzędzie Powiatowym w R., Spółdzielni Kółek Rolniczych i Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. M. tylko w bardzo wąskim zakresie umożliwiało zdobycie wiadomości praktycznych niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza.
Już z tej przyczyny uznano, że skarżący nie może być powołany na stanowisko notariusza. Jedynie na marginesie podano w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi potrzeba utworzenia drugiej kancelarii notarialnej w S. M. W świetle opisanych okoliczności brak było podstaw do uznania skargi za uzasadnioną, a w konsekwencji - do uchylenia decyzji we własnym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91 / notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej.
W myśl art. 11 tej ustawy notariuszem może być ten, kto:
1/ ma obywatelstwo polskie i korzysta w pełni z praw cywilnych i obywatelskich, 2/ jest nieskazitelnego charakteru, 3/ ukończył wyższe studia prawnicze, 4/ odbył aplikację notarialną, 5/ złożył egzamin notarialny, 6/ pracował w charakterze asesora notarialnego co najmniej 2 lata, 7/ ukończył 26 lat.
Artykuł 12 zaś stanowi, że wymagania, o których mowa w art. 11 pkt 4-6, nie dotyczą:
1/ profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych, 2/ sędziów, prokuratorów i radców prawnych, którzy wykonywali ten zawód co najmniej przez 3 lata.
Nie ulega wątpliwości, że skarżący spełnia warunki określone w art. 11 w związku z art. 12 pkt 2 powyższej ustawy, co umożliwia mu ubieganie się o powołanie go na stanowisko notariusza. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Minister Sprawiedliwości nie kwestionował tego w zaskarżonej decyzji.
Zagadnieniem centralnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy Minister Sprawiedliwości jest zobligowany do powołania na stanowisko notariusza każdej osoby, która spełnia warunki określone w art. 11 i 12 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że decyzja Ministra Sprawiedliwości o powołaniu na stanowisko notariusza osoby, która spełnia warunki określone w art. 11 i 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91/, jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Wynika to jednoznacznie ze sformułowania art. 11 zdanie pierwsze tej ustawy, który stanowi, że "notariuszem może być ten, kto (...)". A więc samo spełnienie warunków określonych w ustawie stwarza jedynie zainteresowanemu możliwość wystąpienia do Ministra Sprawiedliwości z takim wnioskiem, nie przesądza natomiast samo przez się treści decyzji Ministra Sprawiedliwości.
Decyzja administracyjna w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza, jak każda decyzja, w której ustawodawca pozostawił rozstrzygnięcie konkretnej sprawy uznaniu administracyjnemu, nie oznacza dowolności, lecz ma umożliwić uprawnionemu organowi /w sprawie niniejszej Ministrowi Sprawiedliwości/ takie rozstrzygnięcie sprawy, które uwzględnia zarówno interes osoby zainteresowanej, jak i realizację celów ustawy.
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie powierzyła Ministrowi Sprawiedliwości pewne uprawnienia (...), z którymi integralnie. wiąże się określony zakres odpowiedzialności za prawidłową realizację przepisów ustawy, w tym także za powołanie konkretnych osób na stanowiska notariuszy, którzy działają jako osoby zaufania publicznego, korzystając z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym /art. 2 par. 1 ustawy/, oraz używają pieczęci urzędowej z wizerunkiem orła /art. 8 ustawy/.
Pozostawienie przez ustawodawcę uznaniu Ministra Sprawiedliwości rozstrzygnięcia wniosku o powołanie na stanowisko notariusza miało na celu umożliwienie szczególnie starannego doboru osób na te stanowiska, o wysokich kwalifikacjach i dużym doświadczeniu zawodowym. Jednocześnie ustawodawca ustanowił obowiązek zasięgania opinii rady właściwej izby notarialnej /art. 10/. W sprawie niniejszej opinia Rady Izby Notarialnej w (...) była dla skarżącego negatywna.
Podane w zaskarżonej decyzji okoliczności, z powodu których Minister Sprawiedliwości odmówił powołania skarżącego na stanowisko notariusza, są istotne, mieszczą się w granicach uznania administracyjnego i nie są dowolne.
Nie jest także trafny zarzut dotyczący liczby i rodzaju czynności notarialnych w kancelariach notarialnych w S. M. i w R. Jak wynika z danych przedstawionych przez Radę Izby Notarialnej w (...), miasto S. M. jest miastem liczącym około 5000 mieszkańców. Kancelaria notarialna prowadzona przez notariusza J. P. ma obrót miesięczny w granicach opłacalności /20-30 mln, 271 aktów notarialnych w 1993 r./. Natomiast notariusz A. R. w 1993 r. sporządził 758 aktów notarialnych.
Skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, przeto na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa orzeczono jak w sentencji.