Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 10 listopada 1994 r., wydaną na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91/ po rozpatrzeniu wniosku Mariana K. z dnia 2 maja 1991 r. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w K., odmówił powołania Mariana K. na stanowisko notariusza i wyznaczenia mu siedziby kancelarii notarialnej w K. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, co następuje: "Pan Marian K. złożył wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w K. Prawo o notariacie w art. 11 i 12 określa przesłanki formalne do powołania na stanowisko notariusza, zaś decyzję w tym względzie pozostawia Ministrowi Sprawiedliwości. W myśl przepisów art. 12 pkt 1 powołanej ustawy doktora habilitowanego nauk prawnych nie dotyczą wymagania przewidziane w art. 11 pkt 4-6, lecz brak jest takiego zastrzeżenia w stosunku do pkt 3 tegoż artykułu. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 8 stycznia 1992 r. II SA 928/92 wyraził pogląd, iż wyższe studia w zakresie nauk administracyjnych i uzyskanie dyplomu magistra administracji nie jest tożsame z ukończeniem studiów prawniczych. Z tych względów należało postanowić jak na wstępie."
Na powyższą decyzję złożył skargę Marian K., wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podnosi w szczególności, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadami zarówno w odniesieniu do oceny stanu faktycznego sprawy, jak i w odniesieniu do przyjętej kwalifikacji prawnej uznanej za podstawę odmowy (...). Skarżący zarzuca naruszenie art. 7 Kpa oraz przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 12 prawa o notariacie. Podaje także w wątpliwość, czy decyzja została wydana z poszanowaniem ogólnej zasady określonej w art. 7 Kpa, skoro legitymuje się on dyplomem doktora habilitowanego nauk prawnych, a więc kwalifikacjami znacznie wyższymi "niż te, jakie uzyskuje magister prawa". Ponadto skarżący powołuje się na zasadę "gwarancji nabytych praw materialnych", wyrażając pogląd, że żądanie legitymowania się dyplomem magistra prawa jest wyrazem przeszkód "formalno-biurokratycznych", które nie powinny przesądzać o materialnym prawie, jakie nabył, uzyskując dyplom doktora habilitowanego nauk prawnych.
Zdaniem skarżącego, art. 12 ustawy - Prawo o notariacie należy interpretować w ten sposób, że wymienione w art. 11 pkt 4-6 wyjątki "są wyraźnie skierowane na zwolnienie od obowiązku potwierdzania przez określone w tym artykule osoby zainteresowane kwalifikacji, jakie powinien posiadać notariusz".
W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie, podkreślając, że intencje ustawodawcy były jednoznaczne: osoby wymienione w art. 12 mogą zostać notariuszem pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w art. 11 pkt 1-3 i 7 cytowanej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 listopada 1983 r. /II SA 1358/83 - ONSA 1983 Nr 2 poz. 97/ i z dnia 8 stycznia 1992 r. /II SA 928/92/ wyraził pogląd, iż nie jest spełniony warunek ukończenia wyższych studiów prawniczych w odniesieniu do osoby, która ukończyła wyższe studia w zakresie administracji i w związku z tym uzyskała tytuł magistra administracji. Teza ta wprawdzie dotyczy sprawy wpisu na listę radców prawnych, ale jest aktualna w stosunku do wszystkich kandydatów zamierzających wykonywać zawód sędziego, prokuratora, adwokata i notariusza, w tym profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny. Marian K. odbył studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji - Studium Administracji w zakresie administracji i uzyskał tytuł magistra administracji. Następnie uchwałą Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu (...) z dnia 28 czerwca 1976 r. uzyskał stopień doktora nauk prawnych, a uchwałą wymienionej Rady z dnia 26 czerwca 1985 r. uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych w zakresie prawa administracyjnego.
Centralne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej ma udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy osoba legitymująca się stopniem doktora habilitowanego nauk prawnych /która wcześniej ukończyła Studium Administracji, uzyskując tytuł magistra administracji/ ukończyła wyższe studia prawnicze, o jakich mowa w art. 11 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91/.
Jak trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę, z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. nr 65 poz. 386/ wynika, że stopień naukowy w zakresie nauk prawnych uzyskać może osoba nie mająca tytułu zawodowego magistra prawa, czyli osoba, która nie ukończyła wyższych studiów prawniczych. Wymagane jest posiadanie tytułu magistra bez rozróżnienia: magistra prawa czy administracji. Korzystając z tych uprawnień, skarżący - jako absolwent Studium Administracji, co wynika z odpisu dyplomu, mający tytuł magistra administracji - mógł uzyskać stopień doktora nauk prawnych, a następnie stopień doktora habilitowanego nauk prawnych.
Studia administracyjne były odrębnym kierunkiem studiów prowadzonych przez wydziały prawa i administracji, a ich ukończenie nie dawało podstaw do wykonywania zawodu sędziego, prokuratora, radcy prawnego, adwokata i notariusza. Szczególny warunek ukończenia wyższych studiów prawniczych przy powołaniu na stanowisko notariusza nie może być uchylony przez posiadanie stopnia naukowego, którego uzyskanie nie wymaga ukończenia wyższych studiów prawniczych.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego co do wykładni art. 12 prawa o notariacie. Zdaniem Sądu, przepis art. 12 tej ustawy należy interpretować w ten sposób, że wymienione w nim osoby są zwolnione od spełnienia wymagań określonych w art. 11 pkt 4-6, muszą natomiast spełniać pozostałe warunki określone w tym artykule, a więc spełniać warunek ukończenia wyższych studiów prawniczych. Ten warunek odnosi się również do sędziów, prokuratorów i radców prawnych. W przeszłości było możliwe ukończenie studiów prawniczych I stopnia, które nie uprawniały do posiadania tytułu magistra prawa i nie były równoznaczne z ukończeniem wyższych studiów prawniczych.
Nie budzi żadnych wątpliwości, że intencją ustawodawcy było to, by osoby wymienione w art. 12 prawa o notariacie mogły zostać notariuszami pod warunkiem spełnienia wymagań zawartych w art. 11 pkt 1-3 i 7 powołanej ustawy.
Należy podkreślić, że problem ten występował już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i został jednoznacznie rozstrzygnięty. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 listopada 1983 r. /II SA 1358/83 - ONSA 1983 Nr 2 poz. 97/ wyraził pogląd, że nie jest spełniony warunek ukończenia wyższych studiów prawniczych w odniesieniu do osoby, która ukończyła wyższe studia w zakresie administracji i w związku z tym uzyskała tytuł magistra administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie pogląd ten w pełni podziela. Aczkolwiek teza ta dotyczy osób ubiegających się o wpis na listę radców prawnych, jednakże odnosi się do wszystkich kandydatów zamierzających wykonywać różne zawody prawnicze: sędziego, prokuratora, adwokata, notariusza, w tym także profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych.
W związku z tym nie można podzielić zarzutów skargi, iż jedynie przeszkody "formalno-biurokratyczne" przesądzają o materialnym prawie, jakie nabył skarżący, uzyskując dyplom doktora habilitowanego nauk prawnych.
Formułując w art. 11 pkt 1-7 prawa o notariacie warunki, jakim powinna odpowiadać osoba ubiegająca się o powołanie na notariusza, w art. 12 tej ustawy ustawodawca zwolnił profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych oraz sędziów, prokuratorów i radców prawnych, którzy wykonywali ten zawód co najmniej przez 3 lata, jedynie od wymagań określonych w art. 11 pkt 4 - 6 ustawy. Nie zwolnił ich natomiast od warunku ukończenia wyższych studiów prawniczych /art. 11 pkt 3 ustawy/.
Skoro więc zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skarga uległa oddaleniu.