Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej w O. decyzją z dnia 24 lutego 1992 r. znak OG.II-11/50/92, powołując się na art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./, rozwiązał stosunek pracy z Helena W. - komisarzem skarbowym, z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na dzień 31 maja 1992 r.
Od decyzji tej Helena W. odwołała się do Ministra Finansów, zarzucając, że wypowiedzenie stosunku pracy nastąpiło z naruszeniem prawa, w tym przede wszystkim z pominięciem zasięgnięcia opinii przedstawicielstwa pracowniczego, i wniosła o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne oraz o umożliwienie jej podjęcia pracy w Urzędzie Kontroli Skarbowej w O. Minister Finansów decyzją z dnia 7 kwietnia 1992 r. nr ON 3--0350-22/92 utrzymał w mocy powyższą decyzję, uznając, że w sytuacji gdy nie nastąpiło przeniesienie służbowe odwołującej się do Urzędu Kontroli Skarbowej, a w Izbie Skarbowej w O. w wyniku reorganizacji nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia o 140 etatów, dokonane wypowiedzenie stosunku pracy znajduje podstawy w powołanym w decyzji przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Podkreślono przy tym, że w związku z brakiem możliwości zatrudnienia Heleny W. na innym stanowisku w Izbie Skarbowej dyrektor tej Izby w piśmie z dnia 17 marca 1992 r. zaproponowała pracownikowi przejście, za porozumieniem między zakładami, do pracy w Urzędzie Skarbowym w O. Na powyższą propozycję Helena W. nie wyraziła zgody pismem z dnia 17 marca 1992 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Helena W. zarzuciła decyzjom organów obu instancji naruszenie prawa, a w szczególności art. 13 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, art. 42 kodeksu pracy oraz art. 17 i 32 ustawy o związkach zawodowych, i wniosła o uchylenie tych decyzji. W uzasadnieniu skargi podała, że wprawdzie w jednostce organizacyjnej, w której była zatrudniona, nastąpiła reorganizacja, ale zmniejszenie zatrudnienia w jej wyniku miało charakter "iluzoryczny", skoro w nowo utworzonej jednostce - Urzędzie Kontroli Skarbowej pozostali wszyscy pracownicy kontroli rozliczenia z budżetem, w której była zatrudniona od wielu lat, a ponadto zatrudniono osoby wymagające szkolenia. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych przez zaniechanie zasięgnięcia opinii przedstawicielstwa pracowniczego, to jest związków zawodowych.
(...) Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie art. 32 ustawy o związkach zawodowych; jej zdaniem, obejmuje on także pracowników, którzy zostali wybrani w skład zarządu organizacji związkowej w trakcie trwania wypowiedzenia, nawet w wypadku likwidacji zakładu pracy. Skarżąca natomiast od dnia 23 marca 1992 r. była członkiem, a od dnia 8 kwietnia 1992 r. - przewodniczącą Regionalnej Komisji Rewizyjnej NSZZ "Solidarność". Podniosła również, iż - jej zdaniem - wypowiedzenie umowy o pracę nie jest aktualne, albowiem zostało anulowane wypowiedzeniem dotychczasowych warunków pracy i płacy w piśmie z dnia 17 marca 1992 r. Pismo to proponuje nowe warunki pracy i płacy, a więc należy traktować je jako wypowiedzenie zmieniające, które narusza cytowane na wstępie przepisy, a także przepisy art. 42 i 44 Kp przez brak pouczenia o przysługujących pracownikowi środkach zaskarżenia.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie (...). W szczególności bezzasadny jest - jego zdaniem - zarzut "iluzoryczności" zmniejszenia zatrudnienia. skoro w wyniku reorganizacji stan zatrudnienia w Izbie Skarbowej zmniejszył się z 204 do 64 etatów. Nowo powstałe urzędy kontroli skarbowej stanowią całkowicie odrębne jednostki organizacyjne, a ich dyrektorzy mają swobodę w doborze pracowników. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej /Dz.U. nr 100 poz. 442 ze zm./ nie zawiera postanowienia, że pracownicy izb skarbowych, wykonujący czynności kontrolne, z dniem wejścia w życie ustawy stają się pracownikami urzędów kontroli skarbowej. W odpowiedzi na skargę podkreślono też, iż fakt wybrania skarżącej do władz związkowych nie ma wpływu na prawną ocenę wypowiedzenia stosunku pracy, skoro fakt ten nastąpił po dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Okres wypowiedzenia nie jest objęty szczególną ochroną stosunku pracy w wypadku likwidacji zakładu pracy, a zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego /.../ reorganizacja urzędu, połączona ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia, niesie za sobą dla pracowników konsekwencje prawne takie same jak likwidacja zakładu pracy. Stwierdzono również, iż pismo z dnia 17 marca 1992 r. nie zawiera żadnych elementów uzasadniających interpretację podaną przez skarżącą, lecz było ono jedynie wyrazem autentycznych starań dyrektora Izby Skarbowej o zapewnienie zwalnianemu pracownikowi możliwości zatrudnienia w innym urzędzie, zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych.
W uzupełnieniu skargi pismem z dnia 10 czerwca 1992 r. skarżąca wyeksponowała zarzut braku konsultacji z przedstawicielstwem pracowniczym, a na dowód błędnej oceny, zawartej w tej mierze w zaskarżonej decyzji, załączyła treść pisma Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność" /bez daty i numeru/ oraz kopię odpowiedzi udzielonej przewodniczącemu Komisji Zakładowej Związku przez dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 3 czerwca 1992 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa sąd administracyjny bada zasadność ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie pod kątem ich zgodności z prawem. W niniejszej sprawie kontrola ta sprowadza się do oceny, czy rozwiązanie stosunku pracy w drodze wypowiedzenia z urzędnikiem państwowym mianowanym, którym była skarżąca, pozostawało w zgodzie z treścią- powołanych jako podstawa prawna decyzji - przepisów zawartych w art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./.
Powyższe przepisy uzależniają skuteczność wypowiedzenia od łącznego spełnienia przesłanek: likwidacji urzędu lub jego reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia, braku możliwości przeniesienia urzędnika mianowanego, za jego zgodą, do innego urzędu, zasięgnięcia opinii przedstawicielstwa pracowniczego.
Ustosunkowując się kolejno do tych przesłanek, przede wszystkim należy stwierdzić, iż w dniu 7 lutego 1992 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej /Dz.U. nr 100 poz. 442/, zmieniająca zasadniczo strukturę organów tej kontroli. W jej wyniku przeważająca część zadań izb skarbowych przeszła w gestię urzędów kontroli skarbowej. Niewątpliwie zatem nastąpiła reorganizacja izb skarbowych połączona z istotnym zmniejszeniem stanu zatrudnienia. Nie jest bowiem kwestionowane, że liczba etatów Izby Skarbowej w O. zmniejszyła się z 204 do 64. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Ministra Finansów, że w wyniku reorganizacji powstały nowe urzędy, których dyrektorzy mają swobodę w doborze pracowników, albowiem przepisy powołanej na wstępie ustawy z dnia 28 września 1991 r. nie zawierają postanowień, z których wynikałoby, iż pracownicy izb skarbowych wykonujący czynności kontrolne stają się z dniem wejścia w życie ustawy pracownikami urzędów kontroli skarbowej. Urzędy te więc stały się autonomicznymi jednostkami organizacyjnymi w stosunku do izb skarbowych (...).
Podnoszony przez organy orzekające brak możliwości zatrudnienia skarżącej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w O. nie zwalniał pracodawcy od poszukiwania możliwości przeniesienia skarżącej do pracy w innym urzędzie. Podkreślenia wymaga przy tym, że starania w tym kierunku powinny być podjęte przed, a nie po rozwiązaniu stosunku pracy, na co wyraźnie wskazuje treść cytowanego przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. W aktach sprawy brak jest dowodów, że kierownictwo Izby Skarbowej w O. w sposób udokumentowany obowiązek ten dopełniło. Złożenie Helenie W. propozycji zatrudnienia w Urzędzie Skarbowym w O. nastąpiło w dniu 17 marca 1992 r., a więc prawie miesiąc po dacie wypowiedzenia jej stosunku pracy. Nastąpiła wprawdzie do pewnego stopnia konwalidacja powyższego uchybienia, nie zmienia to jednak faktu, iż nastąpiło naruszenie powyższego przepisu (...).
Zasadnicze jednak zagadnienie w niniejszej sprawie związane jest z oceną, czy dopełniono obowiązku konsultacji z przedstawicielstwem pracowniczym. W tej mierze stanowiska stron są całkowicie rozbieżne. Sąd nie może podzielić stanowiska Ministra Finansów, albowiem związane jest ono z pewnymi sytuacjami domniemanymi. Zasięgnięcie bowiem opinii, o której mowa, powinno być jednoznaczne i nie budzące żadnych wątpliwości Inna natomiast kwestia jest akceptacja tej opinii lub brak akceptacji ze strony pracodawcy.
Zdaniem Sądu, pismo skierowane w dniu 12 lutego 1992 r. do Związku Zawodowego "Solidarność" przy Izbie Skarbowej nie spełniała powyższych wymagań. Dotyczyło ono bowiem kwestii związanych z funkcjonowaniem organizacji związkowych, a nie kwestii dotyczących skarżącej. Także odpowiedź na to pismo z dnia 17 lutego 1992 r., sprowadzająca się do odręcznej adnotacji przewodniczącego Komisji Zakładowej, nie dawała żadnych podstaw do domniemania, że Komisja ta przestała funkcjonować i w związku z tym nie było możliwości zasięgnięcia stosownej opinii. Nie jest bowiem rzeczą pracodawcy dokonywanie ocen i wyciąganie wniosków w kwestii istnienia czy też nieistnienia organizacji związkowej, albowiem uzależnione jest to wyłącznie od ustawy o związkach zawodowych i statutu danego związku zawodowego.
O tym, że wnioski wyciągnięte przez dyrektora Izby Skarbowej były błędne, świadczy treść pism przewodniczącego Komisji Zakładowej (...) załączonych do odwołania skarżącej z dnia 25 lutego 1992 r., treść pisma tego przewodniczącego z dnia 4 maja 1992 r., a także (...) zaświadczenie Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność" /bez daty/, stanowiące załącznik do uzupełnienia skargi z dnia 10 czerwca 1992 r. i stwierdzające, że w rejestrze Zarządu pod numerem 230/Op jest zarejestrowana Komisja Zakładowa NSZZ "Solidarność" w Izbie Skarbowej i w dniu 17 lutego 1992 r. liczyła ona 24 członków oraz na bieżąco przekazywała składki.
Niezrozumiałe jest zatem stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę o braku powyższej organizacji związkowej, mimo że fakt ten wynika jednoznacznie z przytoczonych wyżej dokumentów, do których treści organy orzekające w ogóle się nie ustosunkowały.
Skoro w sprawie zostały naruszone w sposób mający wpływ na treść decyzji powołane wyżej przepisy prawa materialnego, przeto na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchyleniu podlega zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji.