Uzasadnienie
- Decyzją z dnia [...] października 2021r. Wójt Gminy B. odmówił skarżącemu B. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. W.. Jako powód odmowy organ wskazał, że nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm. – dalej "u.ś.r.") bowiem niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu 25 roku życia oraz ziszczenie się negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r., ponieważ skarżący ma ustalone prawo do zasiłku stałego.
- W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia.
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
- zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- błędną wykładnie art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegająca na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
- Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz powołał treści art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie.
Dalej organ wskazał, że wnioskowane świadczenie nie mogło jednak zostać przyznane skarżącemu, bowiem w sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. brak związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną oraz zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego.
W tym zakresie organ wyjaśnił, że skarżący sprawuje opiekę nad matką I. W.. Istnieją jednak nieścisłości odnośnie tego, czy jest osobą samotnie gospodarującą, co wynika z decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i konkubiną (wywiad środowiskowy z [...] października 2021r.) Skarżący oświadczył, iż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak pobiera zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej (decyzja nr [...] Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2020r.). Zasiłek stały zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1876 ze zm.) przyznawany jest pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 6 pkt ustawy o pomocy społecznej użyte w art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej określenie "całkowita niezdolność do pracy" oznacza - całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z akt sprawy wynika, że skarżący od [...] sierpnia 2020r. korzysta ze świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w związku ze swoją niepełnosprawnością i niezdolnością do pracy. Matka I. W. jest zaliczona do I grupy inwalidów (orzeczenie z dnia [...] grudnia 1995r. Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i zatrudnienia). Zdaniem organu skarżący nie zrezygnował więc z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką I. W.. Zdaniem kolegium, jeśli chodzi o niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez osobę sprawującą opiekę, to mogłaby taka okoliczność zaistnieć, gdyby skarżący faktycznie nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką i nie posiadał prawa do zasiłku stałego w związku ze swoim stanem zdrowia. W orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wykluczono skarżącego całkowicie z rynku pracy, wskazując na potrzebę odpowiedniego zatrudnienia - pracy zawodowej w warunkach pracy chronionej. Jednakże w przedmiotowej sprawie okoliczność niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest związana z pobieraniem świadczenia z pomocy społecznej jakim jest zasiłek stały.
Zdaniem Kolegium, również okoliczność posiadania przez skarżącego prawa do zasiłku stałego, przyznanego decyzją nr [...] Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2020r. stanowi negatywną przesłankę wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Powołując się na wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2020r., sygn. II SA/Bk 436/20 organ podniósł, że zagwarantowanie stronie wyboru świadczenia (art. 27 ust. 5 ustawy) dotyczy tylko świadczeń wymienionych w tym przepisie. Zasiłek stały, który został przyznany skarżącemu na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie został objęty hipotezą art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zasiłek stały nie jest uprawnieniem, które w zbiegu z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego dawałby stronie możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego.
- W skardze do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz w oparciu o przepis art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
- W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
- Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- matce albo ojcu,
- opiekunowi faktycznemu dziecka,
- osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
Bezspornym w sprawie jest, że skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę I. W. posiadającą orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] we [...] z dnia [...] grudnia 1995r. o zaliczeniu jej do I grupy inwalidów. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że stwierdzone u badanej schorzenia, aktualnie czynią ją niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnoprawności wynika, że skarżący został zaliczony do stopnia niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym do dnia [...] lipca 2023r., z adnotacja, ze niepełnosprawność istnieje od 47 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2013r.
Jako powód odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał, że nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu 25 roku życia oraz ziszczenie się negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. bowiem skarżący ma ustalone prawo do zasiłku stałego.
Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie i utrzymując w mocy decyzję organu I instancji zweryfikował częściowo argumentację organu I instancji i uznał, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie stanowi przeszkody w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to Sąd podziela, zważywszy na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, z którego jasno wynika, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do matki skarżącego należało dokonać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Zatem moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego pozostawał bez wpływu na prawo do wnioskowanego świadczenia.
Odmawiając przyznania stronie wnioskowanego świadczenia Kolegium wskazało, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli brak związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną. W tym zakresie organ wskazał, że w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wykluczono skarżącego całkowicie z rynku pracy, wskazując na potrzebę odpowiedniego zatrudnienia - pracy zawodowej w warunkach pracy chronionej. Jednakże w przedmiotowej sprawie okoliczność niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest związana z pobieraniem świadczenia z pomocy społecznej jakim jest zasiłek stały. Ponadto w ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego.
Wobec tak zaprezentowanego stanowiska przez organy obu instancji w sprawie zachodziła konieczność dokonania oceny, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do zasiłku stałego.
- Odnosząc się zatem do istoty sporu wskazać należy, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd.
- oraz osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest zatem prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.
Stosownie do brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 2020r., sygn. akt I OSK 254/20 w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. wyrok z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, a także wyroki z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). W kwestii zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny, co prawda w uzasadnieniu, wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) lecz wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w ustawie o świadczeniach rodzinnych zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach.
W przedmiotowej sprawie skarżący ma ustalone prawo do zasiłku stałego, a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności te są bezsporne. Zatem w przypadku skarżącego nie można mówić o całkowitej niezdolności do pracy, bowiem stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Zatem przyjąć należy, że skarżący będący osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym winien być traktowany jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy, a tym samym posiadająca możliwość wyboru, tj. rezygnacji z wykonywania pracy czy też jej nie podejmowania. Tym samym przyjąć należy, że skarżący może po spełnieniu koniecznych przesłanek zostać beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, które rezygnują z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego, należy zatem zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do zasiłku stałego, a jednocześnie jest zdolna do wykonywania odpowiedniego zatrudnienia, pobiera zasiłek stały i z tego świadczenia nie chce zrezygnować. W orzecznictwie wskazuje się, że celem regulacji określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń. Do tej kwestii odnosi się przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń (świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów), jednakże przepis ten nie obejmuje hipotezą zasiłku stałego. Racje należy więc przyznać organowi, że faktycznie powyższy przepis nie wymienia zasiłku stałego, który nie został uregulowany w u.ś.r., gdyż nie jest świadczeniem rodzinnym. Uszło jednak uwadze organu, że zbieg zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym został uregulowany w art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1876 ze zm.), w myśl którego, w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 740/20).
Zatem w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Przyjąć należy zatem, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w tym wypadku zasiłku stałego). Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu wniosku o rezygnację z zasiłku stałego, choć wskazuje się także, że nawet sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021r., sygn. akt II SA/Po 740/20).
Stwierdzić zatem należy, że o możliwości dokonania wyboru organ winien stronę każdorazowo poinformować. Obowiązek informowania stron wynika bowiem z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, pomimo że skarżący działa przez ustanowionego z wyboru zawodowego pełnomocnika, to nie zwalniało to organów z wyjaśnienia, czy samo złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy potraktować jako wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia 18 sierpnia 2020r. przyznającej zasiłek stały wraz z rezygnacją z jego pobierania. Nadmienić przy tym należy, że skarżący powinien być jednocześnie pouczony, że w przypadku odpowiedzi pozytywnej nie pozostanie bez środków utrzymania. Podkreślenia również wymaga, że informacja, o której mowa w art. 79a k.p.a. powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Ponieważ w przypadku zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego organem właściwym w tych sprawach jest ten sam organ (wójt, burmistrz, prezydent miasta), konieczna organizacja i koordynacja działań organu zmierzająca do stwierdzenia wygaśnięcia prawa do zasiłku stałego a jednocześnie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i to na zasadzie kontynuacji tych praw nie powinna być dla organu problematyczna. Wobec powyższego przyjąć należy, że odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia była przedwczesna.
W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie naruszyły art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., oraz art. 7 k.p.a., art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.
Ponownie prowadząc postępowanie organ w pierwszej kolejności musi ustalić i ocenić, czy w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 u.ś.r., a jedyną przeszkodą ku temu jest pobieranie zasiłku stałego. Podkreślenia w tym zakresie wymaga, że sam fakt pobierania w przedmiotowej sprawie przez skarżącego zasiłku stałego nie powoduje automatycznie braku związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną oraz, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Prawidłowe ustalenia muszą nastąpić przy uwzględnieniu normy prawnej wynikającej z art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ obowiązany jest również dokonać oceny, czy w realiach tej sprawy spełnione zostały przesłanki formalne i materialne do zastosowania trybu z art. 155 k.p.a., który dotyczy instytucji odwoływalności decyzji ostatecznej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców adwokackie (Dz. U. z 2015r., poz. 1800 ze zm.). Na wysokość zasądzonej od organu odwoławczego kwoty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości [...] zł.