Uzasadnienie
M. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczącej danych osobowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy. Wskazał, że prowadzi jedynie ok. [...] ha gospodarstwo rolne w większości przeznaczone na trawę i siano dla zwierząt jak: króliki, kaczki, kury. Podkreślił, że wprawdzie taka praca nie przynosi mu miesięcznej pensji to jednak pozwala być ubezpieczonym i pozwala na sprawowanie stałej opieki nad chorą matką.
Dodatkowo wskazał, że nie otrzymuje żadnych zasiłków z opieki społecznej, nie uzyskuje również dotacji unijnych. Wyjaśnił, że zamieszkuje wraz z matką w jej domu o powierzchni ok. [...] m2 posadowionym na działce o powierzchni [...] m2. Podkreślił także, że utrzymuje się wraz z matką z jej renty oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Kwota ta wydatkowana jest na opłaty związane z mieszkaniem, raty koszty leczenia, które wynoszą ok. [...] zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Na skutek sprzeciwu skarżącego postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy.
Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 740/15 oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie.
Z uwagi na powyższe zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z dnia 17 lipca 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości [...] zł.
W odpowiedzi na to wezwanie M. G. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że jego sytuacja materialna uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku bowiem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada płynności finansowej, jest zadłużony.
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek.
W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna uległa zmianie bowiem w związku ze śmiercią matki prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, iż niniejsza sprawa toczy się ze skargi M. G. na decyzję na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczącej danych osobowych, która wpłynęła do organu w dniu [...] września 2014r. Wobec powyższego zastosowanie w sprawie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją ww. ustawy dokonaną mocą przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015r.
W myśl przepisu art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, poprzez przedstawienie stosownych informacji i dokumentów, że jego uprzednia sytuacja pogorszyła się w takim stopniu, że uprawnia do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To skarżący winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu od skargi (200 zł), bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie skarżący oświadczył, że jego sytuacja materialna uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku, bowiem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada płynności finansowej, jest zadłużony.
Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś strony nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Z tego względu, zarządzeniem z dnia 10 lutego 2016 r. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni: - wobec zadeklarowanego braku dochodów - oświadczenia czy skarżący jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, czy jest ubezpieczony w KRUS, jakie są konkretnie ewentualne inne jego źródła dochodów i ich miesięczna wysokość
- - oświadczenia, czy po zmarłej P. G. zostało wszczęte i zakończone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, jeśli tak to wezwać do nadesłania postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku,
- - zaświadczenia właściwego wójta o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych,
- - oświadczenie o wysokości przychodu z działalności rolniczej w 2015 r. ze wskazaniem tytułów z jakich pochodzi, wysokość i rodzaj kosztów związanych z jej prowadzeniem i wysokość uzyskanego dochodu/straty za ten okres;
- - czy korzystał w 2015 r. i/lub korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, jeśli tak - to z czyjej pomocy korzystał/korzysta, jakiego rodzaju pomoc otrzymał/otrzymuje oraz kiedy i przez jaki okres czasu;
- - kopii dokumentów obrazujących aktualny stan ewentualnego zadłużenia wnioskodawcy (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków, jednostek samorządu terytorialnego, osób prawnych i innych podmiotów;
- - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny, raty pożyczek/kredytów (ze wskazaniem daty ich zaciągnięcia i tytułów z jakich pochodzą) oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości,
- - czy otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Agencji Rynku Rolnego, a jeśli tak to w jakiej wysokości
- - przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy dokumentujących wszelkie operacje finansowe wykonane w tym okresie (nadesłany wydruk nie obrazuje operacji przeprowadzanych na koncie),
- - wyjaśnienia czy posiada maszyny rolnicze ze wskazaniem ich marki, wartości i roku produkcji wraz z ostatnim dowodem opłaty ubezpieczenia tych maszyn, oraz czy posiada samochód osobowy jeśli tak podać markę rok produkcji i wartość.
Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył wskazanych dokumentów, ani nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji w zakresie wskazanym w powyższym wezwaniu. Lakoniczne twierdzenia nie odpowiadają całości treści wezwania. Strona skarżąca ograniczyła się do podania okoliczności, które mają potwierdzać jej subiektywne twierdzenia, a zaniechała wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej. W tym zakresie stwierdzić należy przykładowo, że nie złożono oświadczenia, co do miesięcznych wydatków skarżącego, ani też nie udokumentowano twierdzenia, że jest ubezpieczony w KRUS. Przedłożył jedynie decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2015 r. stwierdzającej podleganie M. G. ubezpieczeniu społecznemu rolników za okres od [...].01.2009 do [...].10.2013 r. Nadto skarżący nie podał jakie dochody faktycznie uzyskuje w związku z prowadzonym gospodarstwem oraz nie przedstawił zaświadczenia właściwego wójta o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych. Nie przedłożył również żądanych dokumentów urzędowych.
Stwierdzić przyjdzie, że powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14).
W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 10 lutego 2016 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05).
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.