Uzasadnienie
- 1. Prezydent M. B. decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] odmówił M. P. (tj. Skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką R. P..
- 2. Organ I instancji wskazał, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2020 r. tj. pod ukończeniu przez matkę Skarżącego 25 roku życia. Nie jest wobec tego w sprawie spełniony, zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") warunek przyznania świadczenia dotyczący momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - tj. przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia (w przypadku kontynuowania nauki).
- 3. W wyniku rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu i instancji.
- 4. Organ odwoławczy podniósł, że Skarżący otrzymuje zasiłek stały, przyznany do [...] sierpnia 2023 r. Z oświadczenia Skarżącego z [...] maja 2021 r. wynika, że po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego bezwzględnie natychmiast zrzeka się zasiłku stałego.
- 5. Kolegium wskazało, że zgodnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku stałego. Z tego względu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
- 6. W skardze do sądu M. P. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Skarżący podniósł, że jeżeliby – tak jak wskazuje Kolegium, najpierw zrezygnował z zasiłku stałego, to musiałby czekać, będąc bez środków do życia, na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podkreślił, że oświadczył, iż niezwłocznie zrezygnuje z przysługującego mu świadczenia w momencie otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
- 7. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
8. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku stałego. Trzeba zauważyć, że art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń, wskazuje na świadczenie pielęgnacyjne a nie obejmuje swą hipotezą zasiłku stałego. Niemniej jednak nie można pominąć treści art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.s."), zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Ustawodawca w treści tego przepisu wprost wskazuje, że zbieg uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego. W doktrynie podkreśla się, że organ pomocy społecznej zobowiązany jest do odmowy zasiłku stałego osobie, która spełnia warunki do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w art. 37 ust. 4 u.p.s.. W sytuacji zaś nabycia uprawnień do jednego z nich w czasie pobierania zasiłku stałego organ musi uchylić decyzję przyznającą ten zasiłek (vide: I.Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. V, WKP 2020, uwagi do art. 37).
9. Z powyższego wynika, że prawo wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. obejmuje również wybór między świadczeniem pielęgnacyjnym a zasiłkiem stałym. Mając to na względzie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Jednakże, aby ustawowo zagwarantowany stronie wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia, bowiem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje, wyprowadzana z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku stałego stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego (art. 155 k.p.a.) w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. I OSK 273/21 oraz z 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18).
10. W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że Skarżący w toku postępowania złożył oświadczenie (z 31 maja 2021 r.) z którego jasno wynika, iż dokonał wyboru tj. w sytuacji istnienia przesłanek do przyznaniu obu świadczeń (zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego) – wybiera świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie w tej sytuacji jedynie na odmowie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprzeczne z powyższą wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
11. Mając na względzie konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy należy odnieść się dodatkowo do stanowiska organu I instancji. Wskazać należy mianowicie, że nie jest przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustalenie organu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 18. roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r.). Podobnie fakt, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, nie jest przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w powyższym zakresie począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Niedokonanie zaś przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. II SA/Bd 364/20).
12. Ze względu na powyższe, wobec naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) orzekł jak w sentencji wyroku.
13. W ponownym postępowaniu organ winien orzec stosownie do powyższego stanowiska Sądu, po wcześniejszym zbadaniu i rozważeniu, czy zachodzą wszystkie przesłanki do przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.