Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działając z upoważnienia Wójta Gminy L. na podstawie art. 6 pkt 16, art. 104 ust. 3, art. 106 ust. 5, art. 109 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) oraz art. 105 Kpa w dniu [...] października 2007 r. wydał decyzję [...], w której orzekł o zwrocie przez Z. C. niezależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na żywność za okres od lutego 2007 r. do września 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że w okresie pobierania świadczenia jej syn M. C. prowadzący wspólnie z nią gospodarstwo domowe pobierał rentę rodzinną wraz z rentą socjalną, w kwocie [...] zł. Art. 109 ww. ustawy nakłada na osoby korzystające ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie jego sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia.
Świadczenia nienależne pobrane zgodnie z przepisem art. 6 pkt 16 to "świadczenia pieniężne uzyskane na podstawie przestawionych nieprawdziwych informacji lub niedoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej." I z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że otrzymywała Z. C. z pomocy społecznej na podstawie nieprawdziwych informacji, ponieważ zataiła dochód syna M. C. w postaci renty socjalnej. Wskazano także, że w decyzji z dnia [...] września 2007 r. [...] zostały uchylone decyzje w prawie przyznania zasiłków celowych od lutego 2007 r. do września 2007 r. Odwołanie od tej decyzji wniosła Z. C. twierdząc, że jest ona dla niej krzywdząca i wyjaśniając że "do dochodu syna jak i jego korespondencji nie ma prawa wglądu" podkreśliła że, pełnoletni syn samodzielnie dba o swoje wyżywienie, leczenie stwierdzając, że nie jest zobowiązana do zwrotu zasiłku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu na podstawie art. 6 ust. 16, art. 98, art. 104, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzją [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniają swoją decyzję SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że w okresie od lutego 2007 r. do września 2007 r. Z. C. korzystała z zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w wysokości [...] zł przyznanego na jedną osobę w rodzinie uprawnioną do pomocy (tj. 4 osoby) – łączna wysokość przyznanej pomocy wynosiła [...] zł miesięcznie. Pomoc ta została przyznana ostatecznymi decyzjami organu pomocy społecznej z dnia [...] marca i [...] czerwca 2007 r. W dniu [...] września 2007 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynęła informacja o dodatkowym źródle dochodu rodziny w postaci renty socjalnej pobieranej przez syna odwołującej się.
Ta informacja dała podstawę do wszczęcia z urzędu postępowania w toku którego ustalono, ze synowi odwołującej się M. C. od dnia [...] grudnia 2006 r. został przyzna renta socjalna, która wraz z rentą rodzinną wynosi [...] zł.
W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji powołując się na przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ustalił, iż dochód w rodzinie wnioskodawczyni był wyższy niż 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, a zatem rodzina nie spełnia kryterium dochodowego, co prowadzi do wniosku, że przyznane i wypłacone świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi. Nie budzą więc wątpliwości ustalenia, że świadczenia z pomocy społecznej (zasiłki celowe) wypłacone Z. C. są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 6 ust. 16 ustawy albowiem są to świadczenia uzyskane na podstawie przedstawionych przez stronę nieprzewidzianych informacji.
W takim przypadku obowiązek zwrotu powstaje, jeżeli osobie której przyznano świadczenie, można przypisać świadome wprowadzenie organu w błąd poprzez złożenie niezgodnych z prawdą zeznań, fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd. Tak sytuacja w rozpatrywanej sprawie występuje, albowiem okolicznością nie budzącą wątpliwości jest fakt zatajenia przez odwołującą się dochodu pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym dorosłego syna – M. C. w postaci renty socjalnej. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie bezpodstawne są twierdzenia odwołującej się o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego przez najstarszego syna, bowiem jak wynika ze złożonego przez stronę wniosku o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku na żywność z dnia [...] lutego 2007 r. w treści którego odwołująca się jednoznacznie oświadcza, że jest "matką samotnie wychowującą troje dzieci" oraz z treści wywiadu środowiskowego podpisanego przez Z. C. w dniu [...] lutego 2007 r. Z. C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trojgiem dzieci tj. z M. C., M. W. i A. W. Zasiłek celowy na żywność za okres od lutego 2007 r. do września 2007 r. był przyznany odwołującej się również na cztery osoby w tym na M. C. Występują więc wymienione w art. 3 ust. 16 ustawy o pomocy społecznej warunki ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i uzasadnionym było uchylenie decyzji z dnia [...] marca 2007 r. oraz decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r., a także ustalenie świadczeń nienależnych.
Na tą decyzję skargę złożyła Z. C. Podtrzymując argumenty zawarte w odwołaniu stwierdziła, że bezpodstawnie zarzucono jej zatajenie dochodów syna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołując się do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji wniosło o oddalenie skargi. Również występujący przed sądem prokurator wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zaważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.
Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 i art. 133 § 1 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi - co w niniejszej sprawie jest szczególnie istotne oraz powołaną podstawą prawną.
Z akt sprawy wnika zaś, że tenże sam organ pierwszej instancji tj. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w dniu [...] września 2007 r. wydał decyzję [...] na podstawie art. 6 pkt 1b, art. 8, art. 9 ust. 8, art. 41, art. 106 ust. 5 i art. 109 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) oraz art. 104, art. 162 i art. 163 Kpa o uchyleniu decyzji z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] i decyzji z dnia [...] czerwca 2007r. nr [...] przyznających zasiłek celowy (karta 12 akt administracyjnych). W uzasadnieniu decyzji z [...] września 2007 r. wskazano, że organ ustalił, że świadczenia w postaci zasiłku celowego wypłacane w okresie od lutego 2007 r. do września 2007 r. na podstawie tych decyzji są świadczeniami nienależnymi. W rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej zostały bowiem przyznane na podstawie nieprawdziwych informacji, gdyż z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] września 2007 r. organ uzyskał informację, że od [...] grudnia 2006 r. była przyznana M. C. synowi Z. C. członkowi wspólnego gospodarstwa domowego - renta socjalna.
Oznacza to, że świadczenia wypłacone Z. C. w okresie od lutego 2007 r. do września 2007 r. na podstawie złożonych przez nią nieprawdziwych informacji o osiąganych dochodach (zatajenie dochodu w postaci renty socjalnej) są świadczeniami nienależnymi. Gdyby Z. C. podała prawdziwe dochody, świadczenia w postaci zasiłku celowego nie zostałyby jej przyznane z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Nadto wyjaśnienie okoliczności sprawy pozwoliło organowi na stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 41 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej gdyż ustalono, że nie występowały żadne szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie. Wskazano, że zgodnie z przepisem art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, decyzje administracyjne zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zamiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zamienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust.
- 5. Skoro zatem pobrała Z. C. świadczenie nienależne należało uchylić obie decyzje (karta 12 z akt administracyjnych).
Z akt wynika także, że ta decyzja z dnia [...] września 2007 r. została doręczona skarżącej w dnia [...] września 2007 r. (karta 11 akt administracyjnych).
Z akt administracyjnych nie wynika czy powyższa decyzja z dnia [...] września 2007 r. stała się ostateczna w administracyjnym toku postępowania. Pytanie to jest tym bardziej zasadne jeśli zauważy się, że termin do złożenia odwołania od tej decyzji mijał- liczony zgodnie z treścią art. 129 § kpa w zw. z art. 57 § 1 Kpa – dopiero w dniu 11 października 2007 r. Ergo: decyzję utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją wydano przed upływem terminu wskazanego w art. 129 § 2 Kpa. Co gorsza – decyzję tą organ pierwszej instancji wydał także z naruszeniem art. 61 § 4 Kpa co stanowi także naruszenie kardynalnych zasad wyrażonych w rozdziale "Zasady ogólne" – a zawartych w art. 6, art. 7, art. 8, art.9 a w szczególności w art. 10 § 1 Kpa. Ten ostatni przepis nakłada na organ obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.
W tym miejscu wypada zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie której to świadczenie zostało przyznane i że dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Taki pogląd m.in. wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. – I SA/Wa 331/05 – Lex 187405 czy w wyroku z dnia 18 stycznia 2007 r. – I SA/Wa 1815/06 Lex nr 319899, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 16 stycznia 2008 r. II SA/Go 645/07, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 27 lutego 2008 r. – II SA/Łd 1106/07. W wyroku tym też wyrażono pogląd, że w sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym należy stronę powiadomić, stosownie do art. 61 § 4 Kpa.
Wszczęcie takiego postępowania i powiadomienie o tym strony o możliwości zgłoszenia przez nią wniosków, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym wniosku o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w pełni podziela stanowiska prezentowane w tych orzeczeniach. Wypada także dodatkowo zauważyć, że nie ma obligatoryjnego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i organ może w określonej sytuacji po myśli art. 104 ust. 4 przywołanej ustawy odstąpić od orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
W tym stanie rzeczy reasumując należy stwierdzić, że wydając zaskarżoną decyzję (a także utrzymaną w mocy prawa organ odwoławczy decyzją pierwszej instancji) naruszono w sposób ewidentny wskazane przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. I dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2007 r. (pkt. 1 wyroku) stwierdzając jednocześnie w oparciu o art. 152 ww. ustawy, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu (pkt. 2 wyroku).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić wszystkie powyższe uwagi Sądu prowadząc postępowanie zgodnie ze wskazanymi przepisami umożliwiając skarżącej czynny udział w tym postępowaniu ustalając uprzednio czy decyzja z dnia [...] września 2007 r. [...] jest decyzją ostateczną w toku postępowania administracyjnego.