Uzasadnienie
W toku postępowania egzekucyjnego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wystawił wobec A. T. (skarżąca) tytuł wykonawczy nr [...] z [...] kwietnia 2022 r., dotyczący egzekucji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka H. T. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, haemophilus influenzae, poliomyelitis, streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce. Ponadto organ nałożył na skarżącą grzywnę w kwocie [...]zł postanowienie z [...] maja 2022 r.
Skarżąca działająca przez pełnomocnika złożyła zarzuty w dniu [...] maja 2022 r. Postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zgłoszone zarzuty w całości.
Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca złożyła pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r.
Postanowieniem z [...] września 2022 r. Inspektor Sanitarny (dalej również: "PWIS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o oddaleniu zarzutów w całości.
W uzasadnieniu postanowienia organ w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutów zażalenia. Organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel przytoczył przepisy prawa i odniósł się do sytuacji indywidualnej zobowiązanej. Ponadto organ I instancji wyjaśnił stronie podstawy prawne obowiązku będącego przedmiotem prowadzonego postępowania z przytoczeniem konkretnych przepisów prawa. Organ I instancji wskazał nie tylko dane osobowe oraz wiek dziecka, ale również odnosząc się konkretnie do osoby A. T., przedstawił dowody w sprawie, na których się oparł. Wierzyciel wyjaśnił również stronie, kiedy obowiązek zaszczepienia małoletniej H. T. stał się wymagalny a także w upomnieniu oraz w tytule wykonawczym jednoznacznie przedstawił treść obowiązku podlegającego egzekucji, a także wskazał konkretne choroby zakaźne, przeciwko którym winny być przeprowadzone szczepienia ochronne oraz przedziały czasowe ich wykonania.
Organ wskazał, iż niepodważalnym jest fakt niewykonania u małoletniej H. T. obowiązkowych szczepień przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Organ odwoławczy zgodził się ze stroną, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. nie odniósł się do informacji o stwierdzeniu niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP) u małoletniej H. T., jednak stwierdził, że nie ma możliwości wystąpienia NOP bez wykonanych uprzednio szczepień ochronnych, w przedmiotowej sprawie.
W odpowiedzi na kolejny zarzut zażalenia organ odwoławczy stwierdził, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. w sposób szczegółowy odniósł się do podstaw prawnych nałożenia obowiązku szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym, właściwie wskazując na podstawowy akt prawny, jakim jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2020 poz. 1845 z późn. zm.; dalej: "ustawa o chorobach zakaźnych"). Wierzyciel wyjaśnił również stronie rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych, słusznie wskazując, że na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok. Organ odwoławczy zgodził się ze stroną, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego.
Wskazać należy jednak, że stanowi on wykładnię merytoryczno-techniczną dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej, kwalifikujących do szczepień ochronnych. Komunikat jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Art. 87 Konstytucji RP nie zawiera komunikatu jako jednej z postaci źródeł powszechnie obowiązującego prawa, jednak fakt ten nie powoduje braku mocy obowiązującej takiego aktu.
W dalszej kolejności organ II instancji podkreślił, że strona wprawdzie nieprawidłowo określiła jeden z zarzutów, jednak organ zinterpretował intencję strony jako zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2020 poz. 1427 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a."). Organ wyjaśnił, że kwestie prawne dotyczące obowiązku poddania osoby pozostającej pod opieką szczepieniom ochronnym, zostały szczegółowo wyjaśnione w powyższych rozważaniach. Natomiast obowiązek będący przedmiotem prowadzonego postępowania staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w granice wiekowe określone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 poz. 753 z późn. zm.). Organ odwoławczy podkreślił, że ze względów klinicznych i epidemiologicznych szczepienie winno być przeprowadzone zgodnie z zaleceniami określonymi w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
Termin, w którym wymagane jest poddanie osoby pozostającej pod opieką szczepieniu obowiązkowemu, nie jest jednoznacznie określony w treści Komunikatu, ale stanowi on wskazówkę merytoryczną dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej, w tym lekarzy pediatrów lub lekarzy medycyny rodzinnej kwalifikujących do szczepień ochronnych. Szczepienie może być przeprowadzone również w terminach innych niż zalecane w Komunikacie, określonych przez lekarza w wezwaniu do poddania się szczepieniom, gdy z przyczyn zdrowotnych lub organizacyjnych istnieje konieczność przesunięcia terminu, czy zastosowania odmiennego - przygotowanego dla konkretnego pacjenta schematu szczepienia (tzw. indywidualnego kalendarza szczepień). Indywidualny kalendarz szczepień najczęściej układa się w ramach porady specjalistycznej, niemniej jednak planowanie szczepień nie musi się wiązać z koniecznością wizyty w poradni szczepień, o ile lekarz prowadzący szczepienia w Podstawowej Opiece Zdrowotnej, zgodnie z kompetencjami i posiadaną wiedzą potrafi uzupełnić w sposób indywidualny szczepienia ochronne u pacjenta.
Podkreślić należy, że ramy czasowe określone w Programie Szczepień Ochronnych nie oznaczają dobrowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą, aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie. Co więcej, samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania nie jest możliwe.
Ponadto Inspektor Sanitarny wskazał, że punkty nr 2, 3 i 7 zażalenia wykraczały poza zarzuty w rozumieniu art. 33 § 2 u.p.e.a. Niemniej jednak, mając na względzie interes strony, organ II instancji przekazał poniższe wyjaśnienia, które nie miały jednak wpływu na wydane rozstrzygnięcie.
W kwestii punktu nr 2 odnośnie zarzucanego naruszenia art. 6 kpa, art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ stwierdził, że wierzyciel ustosunkował się do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, co miało wpływ na wynik postępowania. Zdaniem organu odwoławczego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wyjaśnił podstawy prawne wymagalności obowiązku szczepień ochronnych oraz w oparciu o zebrane w sprawie dowody podejmował działania celem wyegzekwowania tego obowiązku zgodnie z regulacjami wynikającymi z przepisów powszechnie obowiązującego prawa.
Strona zarzucała również, iż organ I instancji nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych organ odwoławczy zauważył, że strona nie wniosła takiego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do Wojewody [...][...] dlatego trudnym było ustosunkowanie się do jego treści. Organ II instancji podniósł, że art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych odnosi się do określania przez Radę Ministrów programów zdrowotnych, które wynikają z bieżącej sytuacji epidemiologicznej oraz konieczności zapewnienia ochrony zdrowotnej osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. Przedmiotowa sprawa tymczasem zdaniem organu II instancji nie ma związku z treścią uregulowań zawartych w art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych.
Organ odwoławczy nie uwzględnił jako bezzasadnego zarzutu naruszenia art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., że organ I instancji nie rozpoznał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej. Organ podkreślił, że skarżąca złożyła do organu wniosek o udostępnienie informacji publicznej, w którym oświadczyła, że nie jest osobą uchylającą się od szczepień ochronnych i wniesie o udostępnienie badań bezpieczeństwa szczepionek, które mają być podane jej dziecku. Dnia [...] kwietnia 2021 r. organ odpowiedział na wszystkie zadane przez stronę pytania.
Ponadto w uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu [...] marca 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. zwrócił się z zapytaniem do Przychodni Rodzinnej [...], czy zaległe szczepienia zostały wykonane lub czy przedstawiono stosowne zaświadczenie z poradni specjalistycznej świadczące o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych. W odpowiedzi z [...] marca 2022 r., Państwowy Powiatowy inspektor Sanitarny w B. otrzymał informację, z której jasno wynikało, iż A. T. nie zgłosiła się do placówki i nie dostarczyła jakichkolwiek zaświadczeń do lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej.
W kwestii zarzutu zażalenia w punkcie nr 7 odnośnie naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP organ odwoławczy wskazał, że art. 8 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284) stanowi, "że niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju (...) ochronę zdrowia, moralności lub ochronę praw i wolności innych osób". Dodatkowo organ zaznaczył, że Konstytucja RP w art. 31 ust. 1 stwierdza wprawdzie, iż wolność człowieka podlega ochronie prawnej, dopuszcza jednak (ust.
- 3) ustanowienie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób.
Z uwagi na powyższe, Inspektor Sanitarny podzielił pogląd organu I instancji i utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego.
W złożonej do tut. Sądu skardze wniosła o:
- - uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego,
- - rozpoznanie sprawy na rozprawie,
- - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na jej rzecz.
W skardze A. T. zarzuciła postanowieniu organu II instancji naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
- 1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,
- 2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o chorobach zakaźnych w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej H. T. w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,
- 3. art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o chorobach zakaźnych może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,
- 4. art. 124 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479; dalej: "u.p.e.a.") poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,
- 5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,
- 6. art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o chorobach zakaźnych poprzez uznanie, iż nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.
Skarżąca wniosła również o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych z art. 2, art. 30, 31 ust. 1,2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.
Ewentualnie, wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Na wstępie wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. jest niezależne od woli stron (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17, LEX nr 2740010). W związku z powyższym wniosek o strony o rozpoznanie sprawy na rozprawie został oddalony.
Z akt sprawy wynika, że [...] marca 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wystosował do strony upomnienie nr [...], wzywające do stawienia się z dzieckiem H. T. (córką A. T.) w Punkcie Szczepień Przychodni Rodzinnej [...] w B. celem ustalenia z lekarzem indywidualnego toku obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach Programu Szczepień Ochronnych. W dniu [...] kwietnia 2022 r. (po postępowaniu wyjaśniającym) wierzyciel złożył do Wojewody [...] wniosek o egzekucję obowiązku poddania szczepieniom ochronnym H. T., córki A. T., zgodnie z treścią obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...]. Na podstawie tytułu wykonawczego, Wojewoda [...], w dniu [...] maja 2022 r., wydał postanowienie nakładające na zobowiązaną grzywnę celem przymuszenia do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Po wszczęciu egzekucji administracyjnej (nałożeniu grzywny w celu przymuszenia) skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wydał postanowienie oddalające zgłoszone zarzuty w całości. Na skutek zażalenia skarżącej, Inspektor Sanitarny w dniu [...] września 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B.. Na postanowienie z [...] września 2022 r. strona wniosła skargę do sądu żądając uchylenia postanowień organów obydwu instancji o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
W myśl art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
- 1) nieistnienie obowiązku,
- 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
- a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
- b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
- c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu,
- 3) błąd co do zobowiązanego,
- 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane,
- 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części,
- 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
- a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
- b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
- c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że występują wszystkie bądź niektóre okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. np. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., III FSK 546/21). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego.
Zarzuty skargi Sąd uznaje za bezzasadne.
Skarżąca w zarzutach powołała się na brak wymagalności obowiązku. W odniesieniu do zarzutu "naruszenia art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 87 Konstytucji RP" (pkt 1) oraz zarzutu "naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych" (pkt 2), Sąd zauważa, że Inspektor Sanitarny w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo odniósł się do podstaw prawnych nałożenia obowiązku szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym. Wyjaśnił również stronie rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych (zwanym dalej: "PSO"). Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek, w istocie – jak wskazuje skarżąca - nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienie ochronne.
Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o chorobach zakaźnych. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 tej ustawy). Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o chorobach zakaźnych, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o chorobach zakaźnych zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych (powołany w całości art. 17 w podstawie prawnej tytułu wykonawczego) osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Z art. 17 ust. 2 ww. ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy o chorobach zakaźnych). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy o chorobach zakaźnych).
W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o chorobach zakaźnych).
W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie, że do strony były kierowane upomnienie i dalsza korespondencja w sprawie poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom. Skarżąca nie stawiła się jednak na badanie kwalifikacyjne z dzieckiem, zatem brak było możliwości do wykluczenia przeciwwskazań przez lekarza i wydania stosownego zaświadczenia.
W myśl art. 17 ust. 10 ustawy o chorobach zakaźnych minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.), w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.
Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych.
Zdaniem tut. Sądu ze wskazanych przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (v. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2398/15). Wskazane zatem przepisy stanowią podstawę prawną nałożenia obowiązku szczepień.
Należy przy tym podkreślić, że wierzyciel w tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane.
Wbrew argumentacji użytej w skardze należy też podkreślić, że treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ustawy o chorobach zakaźnych. Uszczegóławia ją wspomniane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 tej ustawy oraz komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wydany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych. Przepisy rozporządzenia w § 3 regulują przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Z § 5 tego rozporządzenia wynika bowiem, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok.
Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych), a Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest szczegółowym kalendarzem szczepień, zależnym od względów medycznych, jak również warunków epidemiologicznych. Ustalenie kalendarza szczepień nie należy do materii ustawowej. Uzasadnia to pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. Trudno byłoby oczekiwać, aby materią tą miał zajmować się sam ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). W konsekwencji powyższego uprawnione jest stanowisko organu o niezasadności zarzutu nieistnienia obowiązku i określenia go niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
Prawidłowo oceniły organy obu instancji również kwestię wymagalności dochodzonego od skarżącej obowiązku, co było kwestionowane w ramach zarzutu wskazanego w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. i naruszenia art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych. Ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do córki skarżącej, stał się wymagalny, a argumenty wskazujące na niewymagalność obowiązku były w całości chybione. Jak wynika z art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to musi być aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. W ust. 3 tego przepisu ustawodawca wskazał, że obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a tym szczepieniem, upłynęły 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust.
4. Przepis art. 17 ust. 4 tej ustawy stanowi z kolei, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1760/19, poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Pogląd ten skład orzekający w pełni podziela. W związku z powyższym niepoddanie przez skarżącą dziecka H. T. badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem stanowiło naruszenie przez stronę obowiązujących przepisów prawa, co skutkowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji przez organy do tego powołane.
W kwestii podniesionego w skardze do sądu zarzutu "naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych" (pkt 3) – odnotować należy po pierwsze, że skarżącej chodziło zapewne o art. 33 § 2 pkt 1 lub 2 u.p.e.a. (w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma bowiem art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Z uzasadnienia skargi co do pkt 3 wynika, że skarżącej chodzi o brak wymagalności obowiązku, ponieważ Rada Ministrów nie wydała programu zwalczania chorób zakaźnych na podstawie art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o chorobach zakaźnych.
Sąd stwierdza, że art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych, który w uzasadnieniu przywołuje strona, odnosi się do określenia przez Radę Ministrów programów zdrowotnych, które wynikają z bieżącej sytuacji epidemiologicznej oraz konieczności zapewnienia ochrony zdrowotnej osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. Jak zasadnie zauważył organ II instancji przedmiotowa sprawa nie ma związku z treścią uregulowań zawartych w powyższym artykule.
Zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (pkt 4 skargi) jest bezzasadny, ponieważ Inspektor Sanitarny w postanowieniu z [...] września 2022 r. odniósł się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, analizując cały zebrany materiał dowodowy. Ponadto Organ II instancji zidentyfikował datę urodzenia H. T., co pozostaje jednoznaczne z określeniem jej wieku. Rację ma organ, że nie należy do niego precyzowanie, w którym dniu, czy miesiącu obowiązek wykonania szczepień zostanie zaktualizowany. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych został określony wiek dziecka, w którym obowiązek zostaje zaktualizowany, co następnie doprecyzowywane jest w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok kalendarzowy. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 października 2015 r., sygn. II SA/Bd 928/15 "PSO jest ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia a szczepienia są realizowane w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie aktualną wiedzą medyczną.
Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje PSO w zależności od kalendarzowego wieku dziecka". W związku z powyższym zarzuty skarżącej należy uznać za bezzasadne.
Jak wynika z akt sprawy, zobowiązana miała stawić się z dzieckiem H. T. w Punkcie Szczepień Przychodni Rodzinnej [...] w B. celem ustalenia z lekarzem indywidualnego toku obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach Programu Szczepień Ochronnych.
W aktach sprawy znajduje się upomnienie wystosowane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r., wzywające skarżącą do stawienia się z dzieckiem do podmiotu leczniczego celem rozpoczęcia szczepień ochronnych u małoletniej H. T..
Ponadto wbrew twierdzeniom strony, wierzyciel w postanowieniu z dnia [...] maja 2022 r. wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu aktualizuje się w terminie podanym przez lekarza w powiadomieniu skierowanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. W kwestii wskazania, czy stan zdrowia dziecka pozwala na dokonanie iniekcji preparatem szczepionkowym, zauważyć należy, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego zobowiązana nie przedstawiła dokumentu opatrzonego podpisem lekarza, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia wskazującego, na konieczność odroczenia wykonania obowiązku. Mimo to skarżąca uchylała się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom.
Na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9." Obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 tej ustawy, zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (skarga do sądu - pkt 5). Konwencja dopuszcza bowiem nakładanie przepisami prawa krajowego określonych obowiązków ze względu na konieczność ochrony zdrowia publicznego. Wynika to z art. 8 ust. 2 – wyjątki dotyczą w szczególności przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, oraz – co szczególnie należy tu wyeksponować - ochronę zdrowia.
Podobnie reguluje tę kwestię również art. 26 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowań Biologii i Medycyny (Council of Europe Treaty Series, nr 164).
Z tych powodów Sąd nie dostrzegł potrzeby zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym do TSUE, dlatego wniosek skarżącej w tym względzie został oddalony.
Sąd nie podziela też sformułowanych w skardze zarzutów co do naruszenia norm konstytucyjnych, dlatego wniosek o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego również został oddalony.
Art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji stwierdza, iż wolność człowieka podlega ochronie prawnej, w ust. 3 tego artykułu dopuszcza jednak możliwość ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw poprzez ustanowienie tych ograniczeń w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób. H. T. jest córką A. T. (skarżącej), jednak poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodziców za podejmowane decyzje nie może pozbawiać ich dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia (art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji RP, art. 6 ust.1 ustawy z dnia z dnia [...] listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).
W wyrokach z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2524/16 i z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546 NSA zajmował się obowiązkiem szczepień. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przywołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służy urzeczywistnianiu konstytucyjnych wartości, jakimi są: w ogólności ochrona zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w szczególności zwalczanie chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP).
W ocenie Sądu niesłuszne okazały się zarzuty naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew argumentom strony, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, w tym także w jej art. 31 ust. 3, z którego wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane w ustawie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia, nie tylko jednostek, ale i (a może nawet przede wszystkim) ogółu społeczeństwa, jest zaś oczywisty i bezsporny. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę poglądy te w pełni podziela.
W rozpoznawanej sprawie, dotyczącej wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób.
Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej - art. 87 Konstytucji RP). Powyższe wyklucza także istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny względnie TSUE został oddalony, skoro Sąd nie dostrzegł potrzeby kierowania pytań do tych Trybunałów.
W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (pkt 6) jest o tyle niezrozumiały, że taki przepis (jednostka redakcyjna o podanym numerze) w ustawie nie istnieje.
Jeśli zaś chodzi o to, że zdaniem skarżącej nałożona na nią grzywna stanowi środek zbyt uciążliwy – Sąd tego poglądu nie podziela. Zważyć należy na to, że to organ egzekucyjny (Wojewoda [...]), a nie wierzyciel ustala wysokość nałożonej grzywny. Niemniej jednak Sąd podziela stanowisko organu, że środek przymusu egzekucyjnego (grzywna w celu przymuszenia), aby spełnił swój cel i miał charakter realnie dyscyplinujący, nie może mieć charakteru wyłącznie symbolicznego. Skarżąca nie wskazała tymczasem żadnego przekonującego argumentu ani okoliczności na poparcie tezy, że zastosowana grzywna stanowi zbyt dużą uciążliwość z punktu widzenia możliwości finansowych rodziny.
Na koniec Sąd wskazuje, że powołane w skardze postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ z dnia 27.09.2017 r. (sygn. akt V Nsm 1051/17), nie stanowi w tej sprawie punktu odniesienia, ponieważ mamy tu do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w trybie administracyjnym w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania córki szczepieniom ochronnym.
W tej sytuacji, kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. Stan faktyczny ustalono prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Nie zachodziła konieczność dalszego gromadzenia dowodów, zebrany materiał dowody jest zupełny. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zgromadzone dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w postanowieniach. W uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii istnienia obowiązku, określenia go zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa, wymagalności obowiązku podania małoletniej poszczególnych szczepionek. Argumentacja jaką posłużyły się organy jest prawidłowa.
Z podanych wyżej powodów, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które rodziłoby podstawy do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Dlatego skarga jako bezzasadna została oddalona na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.