Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z [...] listopada 2020 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania A. L. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] września 2020 r., znak: [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 ust. 1-1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekło w ten sposób, że przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem w okresie:
od [...] sierpnia 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. w wysokości [...] zł, od [...] września 2020 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w wysokości [...] zł miesięcznie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że do wniosku o przyznanie świadczenia załączono orzeczenie o niepełnosprawności męża Skarżącej z [...].08.2018 r., na podstawie którego nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ponadto, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Burmistrz przyznał Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na męża. W dniu [...].08.2020 r. Skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (tj. [...] stycznia 2020 r.). Organ I instancji w dniu [...] sierpnia 2020 r. uchylił swoją decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy zgodnie z oświadczeniem Skarżącej.
Jednocześnie organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1b, a także treść art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odwołując się od ww. decyzji Burmistrza, Skarżąca zarzuciła: naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b uśr bez uwzględnienia okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.
SKO we W., rozpoznając odwołanie wskazało, że z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności [...] w L. z [...].08.2018 r. wynika, iż mąż Skarżącej urodzony [...] r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od [...].07.2018 r. do [...].08.2020 r., przy czym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ odmówił wnioskowanego świadczenia z dwóch powodów, tj. braku spełnienia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b uśr oraz warunku z art. 17 ust. 5 pkt 2a tej ustawy.
W pierwszej kolejności SKO odniosło się do tego, że jak wskazał Burmistrz, z załączonego do wniosku orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika data powstania niepełnosprawności, co skutkuje brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr, tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie w okresie określonym tym przepisem. Odnosząc się do tej przesłanki, Kolegium wskazało, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., K 38/13, art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14.12.2016 r., I OSK 1614/16 orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b uśr jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.
Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z tym, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 uśr, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jako drugą przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano w uzasadnieniu decyzji Burmistrza okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co według organu I instancji w świetle w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr wyklucza nabycie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie Kolegium wskazało, że cyt. przepis normuje jedynie przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.
W świetle powyższego organ II instancji podzielił argumentację zawartą w odwołaniu, zatem pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jego żonie.
Również w odniesieniu do ostatniej przesłanki, która uprzednio stanowiła podstawę do wydania decyzji odmownej, Kolegium wskazało, że i ta okoliczność nie stoi już na przeszkodzie w przyznaniu wnioskowanego świadczenia.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 5 cyt. ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Jak wynika z akt, Burmistrz Miasta i Gminy S. przyznał Skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem decyzją z [...].11.2019 r., znak: [...] w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] sierpnia 2020 r. W dniu [...].08.2020 r. Skarżąca złożyła pisemne oświadczenie o rezygnacji z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego ww. decyzją. Decyzją znak: [...] z [...].08.2020 r. Burmistrz uchylił w całości ww. decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...].09.2020 r. W sytuacji zatem, gdy z obrotu prawnego usunięta została decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, nie zachodzi już sytuacja, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) uśr.
W wyniku oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ II instancji ustalił, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, Skarżąca w miesiącu, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia (tj. styczeń 2020 r.), nie spełniała łącznie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia, lecz dopiero z dniem wydania decyzji uchylającej specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. z dniem [...].08.2020 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 uśr, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Orzeczenie o niepełnosprawności [...] w L. z [...].08.2018r. stanowi, że stopień niepełnosprawności męża Skarżącej został ustalony do [...].08.2020 r. Jednak na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), który wszedł w życie z dniem 8 marca 2020r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy - sporne orzeczenie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało uchylić w całości i przyznać Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...].08.2020 r. (czyli od daty uchylenia decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego) do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (czyli zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 specustawy o Covid-19).
Skargę na powyższą decyzję złożyła Skarżąca, zarzucają jej:
naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
naruszenie art. 27 ust. 5 uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Mając powyższe na uwadze, Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...].01.2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że nie sposób zgodzić się z zapatrywaniami organu II instancji co do ustalenia okresu, za jaki przyznano jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym dokonała wyboru i przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń "... wybrane przez osobę uprawnioną..". Dlatego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Jednak wybór ten musi być wyraźny, oczywisty, a nie warunkowy. W niniejszej sprawie we wniosku z [...].01.2020 r. pełnomocnik Skarżącej wskazał natomiast warunkowo (pkt 3 str. 1), że dopiero w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne wnosi (z dniem wydania takiej decyzji) o uchylenie decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym.
Takie oświadczenie warunkowe nie sanuje braku zgody na uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgoda złożona w trybie art. 155 kpa nie może budzić wątpliwości, czy też być domniemana.
Zwrócenia uwagi wymaga, że decyzja wydana w trybie art. 155 kpa wywiera skutki ex nunc (na przyszłość). Uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 155 kpa następuje zawsze ze skutkiem prawnym ex nunc, a nie ex tunc, jak w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 kpa (wyrok WSA w Warszawie z 19.02.2020 r., I SA/Wa 1683/19, LEX nr 3085652).
Z powyższego zatem wynika, że Burmistrz Miasta S. - jako organ właściwy do procedowania w powyższym trybie - zobligowany był dopiero po uzyskaniu wyraźniej i nie budzącej wątpliwości zgody strony wydać decyzję uchylającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Taką zgodę strona wyraziła dopiero [...].08.2020 r. Skarżąca spełniała zatem przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego dopiero z dniem wydania przez właściwy organ ostatecznej decyzji o uchyleniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pełnomocnik Skarżącej, który jako profesjonalista, winien mieć świadomość, że ewentualny wybór świadczenia odniesie skutek na przyszłość (od dnia złożenia przez stronę oświadczenia), w sposób nieuzasadniony zarzucił naruszenie wskazanych w skardze przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs ⁴ pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842).
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z uwzględnieniem powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od [...] stycznia 2020 r. Kolegium przyjęło natomiast, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od dnia [...] sierpnia 2020 r., gdyż z tym dniem, na mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...].08.2020 r, znak: [...], wydanej w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 155 k.p.a. uchylono w całości decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Strona nie wniosła od tej decyzji odwołania, w związku z czym decyzja stała się ostateczna.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie można badać legalności tej decyzji, gdyż Sąd jest związany granicami skargi, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Na zasadzie tego przepisu Sąd nie może w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny aktu administracyjnego, który podlegał odrębnemu zaskarżeniu. Oczywistym natomiast jest, że decyzję uchylono z dniem jej wydania.
Przyjąć zatem należało, że w odrębnym postępowaniu rozstrzygnięte zostało w sposób wiążący, że prawo skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało z dniem [...].08.2020r. W związku z tym nie można było przyznać skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, bowiem do dnia wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą zasiłek opiekuńczy - [...].08.2020 r. zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Wbrew przekonaniu skarżącej, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie złożyła ona skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż samo oświadczenie takiego skutku nie wywołuje. Dopóki decyzja pozostaje w obrocie, wywołuje ona skutki prawne. Poza tym, uchylenie decyzji warunkowane było spełnieniem przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie była to więc rezygnacja bezwarunkowa.
Sąd stoi na stanowisku, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, na który miała już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis jest jasny. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z wyborem. Brzmienie tych przepisów jest jednoznaczne w swej treści i tym samym ich wykładnia systemowa jest spójna. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego tytułu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki.
Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na dany okres, w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia – nowo wybranego na ten sam cel.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i barku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że uchylenie lub zmiana decyzji, ze swej istoty wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc).
Okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 995/19, z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20). Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza też uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (publ. w CBOSA), w którym NSA rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytuyr. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować."
Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 3 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. odnosi się bowiem do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Nie ma żadnego uzasadnienia do wycinkowego stosowania przepisów prawa, skoro oczywistą przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie ze świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, jak podkreślono, przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., możliwość swobodnego wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń a organ w sprawach przyznania świadczeń rodzinnych nie działa z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek strony.
Organ I instancji informował skarżącą o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku korzystania ze świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z dniem zatem wydania decyzji uchylającej decyzję organu I instancji w sprawie tego zasiłku możliwe było przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia od dnia w którym nie było już materialnopranej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od momentu w którym przestała istnieć w obrocie prawnym decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy.
Ograniczenie ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. ustało dopiero w dniu wyeliminowania decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy.
W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu zasiłku opiekuńczego, dopóty niemożliwe było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, winna móc zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, niemniej wybór ten nie może zostać urzeczywistniony w sposób naruszający przepisy prawa. Konsekwencją dokonania tego wyboru, nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczenia za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co wymaga podjęcia skutecznych działań przez osobę zainteresowaną i współdziałania w tym zakresie z organem.
Wobec powyższego, stwierdzając, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. ma zastosowanie w sytuacji spełnienia w miesiącu złożenia wniosku przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., ustala się począwszy od miesiąca, w którym nie będzie istniała przeszkoda materialnoprawna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (por. stanowisko NSA na tle spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do emerytury wyrażone np. w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20; wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
W tym stanie rzeczy należy uznać, że organ II instancji w zaskarżonej decyzji reformacyjnej prawidłowo przyznał świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia gdy spełnione zostały przesłanki materialnoprawne do jego przyznania. W konsekwencji, nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] stycznia 2019 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, gdyż w tym czasie, istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. b u.ś.r., wykluczająca możliwość otrzymania przez skarżącą wnioskowanego świadczenia.
Z tych względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).