Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], Wójt [...] B., działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, art. 20 ust. 1 - 3, art. 24 ust. 2a, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), art. 6, art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), orzekł o odmowie przyznania R. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na brata K. A..
W uzasadnieniu decyzji orzekający organ wskazał, że w dniu [...].02.2022 r. R. C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem - K. A.. Do wniosku załączono orzeczenie lekarskie wydane przez Sąd Okręgowy Wydział Ubezpieczeń Społecznych nr sprawy VI U 527/20 z dnia [...].03.2020 r. Z orzeczenia lekarskiego wynika, iż stan zdrowia K. A. powoduje całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji - trwale.
Z ustaleń organu I instancji wynika, że rodzice K. A. żyją, nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast R. C. jest osobą zobowiązaną do alimentacji jako siostra. Do akt sprawy dołączone było oświadczenie rodziców K. A., z którego wynika, że nie będą ubiegać się o pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. A. z uwagi na wiek i stan zdrowia.
Ponadto ustalono, iż R. C. od 2015r. prowadziła gospodarstwo rolne, jednak oświadczyła, że z dniem [...].02.2022r. zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a wszelkie prace w gospodarstwie będzie wykonywał mąż R. C..
W dniu [...] marca 2022r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] orzekającą o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jej uzasadnieniu powołano się na art. art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu [...] kwietnia 2022 r. wydało decyzję nr [...] orzekającą o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, w dniu [...].07.2022r. wnioskodawczyni dostarczyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie B. orzeczenie z dnia [...].07.2022r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (nr [...]) K. A., z którego wynika, iż niepełnosprawność K. Alagierskiego istnieje od wczesnego dzieciństwa.
Podczas wywiadu potwierdzono, że Państwo Alagierscy, rodzice niepełnosprawnego Krzysztofa nie mają ustalonego stopnia niepełnosprawności, natomiast R. C. oświadczyła, że rodzice nie są w stanie sprawować opieki nad synem, gdyż W. A. choruje neurologicznie, jest pod stałą kontrola specjalistów, a S. A. ma zwyrodnienie kręgosłupa. Z uwagi na schorzenia i wiek rodziców, R. C. przejęła całkowitą, stałą i bezpośrednią opiekę nad bratem, który jak wnioskodawczyni podkreśla zatrzymał się w rozwoju w wieku około 6 lat, nie wysławia się logicznie oraz nie zachowuje się adekwatnie do wieku.
Organ I instancji stwierdził, że R. C. nie spełnia przesłanek uprawniających do przedmiotowego świadczenia, albowiem rodzice K. A. żyją i nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W odwołaniu od powyższej decyzji R. C. podniosła, że rodzice przekazali jej obowiązek opieki nad bratem ze względu na swój wiek i stan zdrowia.
Odwołująca oświadczyła, że jej brat jest osobą upośledzoną umysłowo, a jego rozwój zatrzymał się na etapie małego dziecka; zawsze był uzależniony od drugiej osoby. Przez 36 lat zajmowali się nim rodzice, jednak nie mają już sił i zdrowia, aby sprostać wszystkim wymogom. Wszystkie te obowiązki przejęła odwołująca, co zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] października 2022r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.). Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie w związku z czym na R. C. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata.
Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
R. C. nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a zatem w ocenie organu II instancji świadczenie pielęgnacyjne może jej przysługiwać zasadniczo jedynie wówczas, gdy spełnione są łącznie z warunki art. 17 ust. 1a u.ś.r. i wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie tego, czy w sytuacji, gdy żyją osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji i nie legitymują się orzeczeniem w znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji - poglądy są podzielone. Część orzeczeń akcentuje, że w sprawie należy kierować się wykładnią literalną przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., w innych zaś podkreśla się, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy.
Wskazuje się, że w takim wypadku konieczne jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Bez względu na to, który z poglądów zostanie przyjęty, na gruncie przedmiotowej sprawy w ocenie składu orzekającego kolegium nie zostały spełnione przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Z przeprowadzonego ponownie postępowania wyjaśniającego nie wynika, aby po stronie rodziców wnioskodawczyni występowały obiektywne przeszkody do dalszej opieki nad synem, bowiem jak wynika z rodzinnego wywiadu środowiskowego, W. A. (lat 64) choruje neurologicznie, jest po dwóch niedotlenieniach mózgu, natomiast S. A. (lat 66) ma zwyrodnienia kręgosłupa. Okoliczności te w ocenie Kolegium nie przesądzają jednak o tym, że rodzice nie są w stanie sprawować opieki nad K. A..
Organ odwoławczy zauważył również, że poprzednio rozpatrując przedmiotową sprawę, w związku z tym, że z akt sprawy nie wynikało, aby rodzice K. A., tj. W. i S. A. legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pismem z dnia [...] marca 2022r., nr [...] Kolegium w trybie art. 79a § 1 K.p.a. poinformowało Stronę, że w sprawie nie została spełniona lub wykazana przesłanka zależna od Strony, która może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, tj. legitymowanie się przez rodziców K. A. - W. i S. A. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi, w piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. R. C. podała, że rodzice nie posiadają orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wymaganie od nich takich orzeczeń nie jest zgodne z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń w zakresie możliwości sprawowania przez W. i S. A. opieki nad niepełnosprawnym synem na podstawie oświadczeń Strony, bowiem nie ma wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Na rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna i to oni w pierwszej kolejności taką opiekę K. A. powinni zapewniać. Jeżeli nie są w stanie takiej opieki sprawować ze względów zdrowotnych, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wystąpili o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Przy tym nie wykazano na gruncie przedmiotowej sprawy, aby występowały jakieś inne obiektywne przeszkody uniemożliwiające rodzicom sprawowanie opieki nad K. A..
W skardze do Sądu R. C. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2022 roku (znak sprawy: [...]) oraz decyzji Wójta [...] B. z dnia [...] września 2022 roku (znak sprawy GOPS.5233.[...].12.2022) i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżąca zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że R. C. nie zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jako siostra, będąca jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez rodziców niepełnosprawneego i dopiero wówczas gdy nie ma bliższych osób spokrewnionych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym, w sytuacji gdy rodzice niepełnosprawnego nie sprawują nad nią opieki i jedyną osobą sprawującą opiekę nad wymienioną jest R. C..
Ponadto skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 KPA poprzez: błędną ocenę materiału dowodowego i niewłaściwe przyjęcie, iż rodzice niepełnosprawnego nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności oraz mogą sprawować nad nim opiekę, podczas gdy z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że rodzice niepełnosprawnego nie są w stanie sprawować rzeczywistej, faktycznej opieki nad K. A., a jedyną osobą sprawująca opiekę jest skarżąca,
Skarżąca wskazała w uzasadnieniu zarzutów, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1261/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 258/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 180/22; Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 353.. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 251/22).
Jak wskazuje w przytoczonym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny regulacje dotyczące kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego należy interpretować przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Z tego też względu, wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie tych wskazanych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może - w okolicznościach konkretnej sprawy -prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) (vide: wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14; wyrok NSA z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14; wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r, I OSK 328/16; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17; wyrok NSA z dnia z dnia 7 maja 2020 r" I OSK 2831/19, www orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem skarżącej należy pamiętać, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przy określaniu kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wyraźnie wskazują na osoby, na których, wobec osoby niepełnosprawnej, spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów KRO (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych), ale jednocześnie w sposób konkretny przepisy tej ustawy wskazują warunki, na których osobom zobowiązanym do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wykładnia powyższych regulacji, na którą powołał się Sąd I instancji, nie prowadzi do całkowitego odrzucenia owych warunków, a jedynie wskazuje, że w okolicznościach konkretnej sprawy należy przyznać pierwszeństwo wynikom wykładni systemowej i celowościowej nad wykładnią językową, skoro ta prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania na gruncie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) i nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
Z taką sytuacją w ocenie skarżącej mamy do czynienia chociażby w sytuacji, gdy osoba, którą ustawodawca preferuje jako uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie jest małoletnia lub nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a mimo to nie jest w stanie opieki tej sprawować. Wówczas proces wykładni prawa, który odbywa się zawsze w okolicznościach konkretnej sprawy, prowadzi do uwzględnienia regulacji tyczącej warunków określających kolejność wykonywania obowiązku alimentacyjnego.
Zdaniem skarżącej, w przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że rodzice osoby niepełnosprawnej, choć nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie są w stanie świadczyć opieki nad K. A.. Okoliczności powstania owej niemożności były niezależne od rodziców niepełnosprawnego, a wynikają z ich stanu zdrowia, dlatego nie sposób zgodzić się z twierdzeniem SKO, że schorzenia, na które cierpią rodzice niepełnosprawnego nie wykluczają możliwości sprawowania nad nim opieki. Organ II instancji w ocenie skarżącej w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska oraz nie wykazał, że rodzice niepełnosprawnego są w stanie taką opiekę sprawować. Zdaniem autora niniejszej skargi, prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego winna być odmienna. Rodzice niepełnosprawnego, cechują się dużą ilością schorzeń, które uniemożliwiają im rzeczywiste sprawowanie opieki nad K. A.. SKO dysponując w przedmiotowym postępowaniu odpowiednim materiałem dowodowym, nie poczynił jakiejkolwiek refleksji nad tym, w jaki sposób miałaby przedmiotowa opieka wyglądać, bowiem rodzice niepełnosprawnego sami są osobami, które nierzadko potrzebują pomocy w czynnościach dnia codziennego, czy też w zapewnieniu im odpowiedniej opieki medycznej.
Z powyższego zdaniem skarżącej jednoznacznie wynika, że jest ona jedyną osobą, która może zapewnić K. A. pomoc. Opieka na K. A. jest opieką realną. Z jej również powodu R. C. zrezygnowała również z pracy i w jej przekonaniu, wbrew stanowisku organów I i lI instancji, prawidłowa ocena materiału dowodowego oraz prawidłowa wykładnia przytoczonych w części dyspozytywnej niniejszej skargi przepisów prawa materialnego, winny spowodować przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. z 2022, poz. 615) – dalej jako: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie przy tym do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżąca należy do osób, na których w świetle treści art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata – K. A..
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do oceny, czy dopuszczalne jest przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jako siostrze osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w sytuacji, gdy żyją rodzice tej osoby, którzy są zobowiązani w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad synem, jednakże ze względu na stan zdrowia nie mogą właściwie się wywiązać z tego obowiązku.
Wskazać należy w związku z tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją rodzice osoby wymagającej opieki. Zgodnie z pierwszym stanowiskiem, warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
W opozycji do powyższego, drugie stanowisko wskazywało, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli z przyczyn obiektywnych osoby te nie mogły realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sądy uznawały w takiej sytuacji, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej takiej opieki.
Powyższe wątpliwości zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, podjętej na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".
Skład orzekający Sądu jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako "p.p.s.a", jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Mając zatem na uwadze treść powyższej uchwały, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, że obowiązek alimentacyjny rodziców osoby niepełnosprawnej wyprzedza obowiązek skarżącej jako siostry niepełnosprawnego, zaistniała negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku skarżącej, przewidziana w art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.