Uzasadnienie
Na podstawie art. 104, art. 130 § 4, art. 162 Kpa oraz art. 2, art. 17, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 6 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokość i świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) po rozpatrzeniu wniosku T. G. decyzją z dnia [...] października 2011 r. znak: [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z upoważnienia Wójta Gminy K., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem T. G. wskazując, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Odwołując się od tej decyzji T. G. stwierdziła, że organ powołał się na dyskryminujący przepis, wskazując, że na co dzień sprawuje wyłącznie sama opiekę nad mężem, który w wyniku udaru stał się niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Dlatego musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. jest faktycznym opiekunem nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i niemogącą samodzielnie egzystować i przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 17 ww. ustawy z 28 listopada 2003 r. SKO we W. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. ([...]) utrzymało w mocy ww. decyzję. Organ wskazał, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 17 art. 5 ww. ustawy, ale nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w T. z [...] września 2010 r. ustalającą jej niezdolność do pracy. W myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, znaczny stopień niepełnosprawności to całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) rozróżnia 2 stopnie niezdolności do pracy: całkowity i częściowy.
Ww. orzeczenie ZUS nie zawiera określania stopnia niezdolności do pracy. Tym samym nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Składając skargę T. G. domagała się uchylenia obu decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wg skarżącej SKO podważyło prawomocne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS oraz prezesa ZUS w T. i wskazała na stan zdrowia swego męża. Orzeczenie z dnia [...] września 2010 r., dołączone do jej wniosku to orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Jest ono dokumentem, potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i w ten sposób spełniony jest wymóg z ww. art. 17 ust. 1, ponieważ osoba wymagająca opieki legitymuje się ważnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że skarżąca nie ponosi innych okoliczności nie te, które były już przedmiotem analizy Kolegium.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana - co należy tu szczególnie podkreślić - pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Po myśli przepisu art. 134 § 1 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak - co w niniejszej sprawie wymaga właśnie szczególnego podkreślenia - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną.
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należało, więc zbadać zgodność zaskarżonej decyzji przede wszystkim z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: Kpa), oraz przepisami ustawy z 26 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 z późn. zm.) i innymi aktami prawnymi wskazanymi w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji.
Materialno - prawne podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zawierają przepisy ww. ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych znowelizowanych ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz 1212). Szczególnie jednak istotne znaczenie w niniejszej sprawie mają przepisy Kpa. Zawierają one m.in. podstawowe kardynalne zasady postępowania administracyjnego, które zostały przez ustawodawcę określone w przepisach art. 6 -16 Kpa (Dział I - Rozdział 2 Zasady ogólne).
Wynika z nich między innymi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 zasada państwa prawa), w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 - zasada praworządności), obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 - zasada pogłębiania zaufania obywateli) zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 - zasada uczestnictwa stron w postępowaniu). Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 -zasada informowania stron).
Powyższe zasady ogólne, wyrażone przez ustawodawcę już w początkowych przepisach Kpa są podstawowymi kardynalnymi zasadami, które muszą być uwzględnione w każdym postępowaniu administracyjnym, na każdym etapie postępowania.
Uzupełnieniem i rozwinięciem ich są między innymi kodeksowe przepisy dotyczące postępowania dowodowego (art. 75 -88 a). W szczególności wynika z nich, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), i ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). Do rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w B. skarżąca przedłożyła dokument dotyczący stanu zdrowia jej męża. Również w swoim odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji m.in. wskazała, że na co dzień sprawuje wyłącznie sama opiekę nad mężem, który w wyniku udaru prawostronnego stał się niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji stwierdziwszy, że nie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednoczenie stwierdził, że nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - wymóg z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Osoba wymagająca opieki (T. G.) posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w T. z [...] września 2010 r. ustalające jej niezdolność do pracy. Orzeczenie to nadto ustala niezdolność do samodzielnej egzystencji do [...] września 2012 r. Tymczasem, w myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, znaczny stopień niepełnosprawności to całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) w art. 12 ust. 1 rozróżnia 2 stopnie niezdolności do pracy: stopień całkowity i częściowy.
Ww. orzeczenie ZUS-u z [...] września 2010 r. nie zawiera jednak określania stopnia niezdolności do pracy, a tym samym należało uznać, że nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności- wymóg z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tej sytuacji realizując przytoczone powyżej zasady ogólne postępowania, rzeczą organu było poinformowanie skarżącej o powyższych przeszkodach i wezwać skarżącą do przedłożenia innego dowodu dotyczącego stanu zdrowia męża.
Organ nie uczynił tego, czym naruszył przywołane wyżej przepisy Kpa.
Skarga jest, więc w tej części zasadna. Uznając zasadność skargi w tym zakresie Sąd na podstawie ww. przepisów art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję, jednocześnie stwierdzając w oparciu o art. 151 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r., że nie decyzja ta nie podlega wykonaniu.
Uznając zasadność skargi j. w. Sąd nie mógł jednak uwzględnić zawartego w niej wniosku i rozstrzygnąć sprawę merytorycznie w zastępstwie organu. Brak, bowiem ku temu podstaw prawnych zawartych w ww. ustawach - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wskazówki do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego wyroku. Zawarte w nim wskazania mają po myśli art. 153 ww. ustawy z 30 sierpnia 200 r. dla organu mają charakter bezwzględnie wiążący. Rozstrzygając ponownie sprawę organ ponadto uwzględni zmianę stanu prawnego dotyczącą świadczenia pielęgnacyjnego dokonaną ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym także Trybunału Konstytucyjnego.