Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], Prezydent Miasta B. odmówił I. T. (skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną: matką M. H.. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał ustalenia poczynione w sprawie:
- 1) skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od [...] sierpnia 2021 r.,
- 2) podopieczna mieszka w miejscowości S., skarżąca mieszka w B.
- 3) skarżąca sprawuje opiekę od poniedziałku do czwartku przez 4-6 godzin, od piątku do niedzieli przebywa u matki całodobowo,
- 4) w miejscu zamieszkania podopiecznej oddzielne gospodarstwo domowe prowadzi jej brat, osoba chora niebędąca w stanie sprawować opieki nad siostrą,
- 5) skarżąca nie podejmuje zatrudnienia od czerwca 2019 r.
- 6) zgodnie z oświadczeniem z [...] października 2021 r. skarżąca nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką,
- 7) wyrokiem z dnia [...] października 2021 r. Sąd Okręgowy w B. rozwiązał małżeństwo niepełnosprawnej,
- 8) podopieczna zalicza się do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności okresowo do [...] sierpnia 2021 r., momentu od kiedy istnieje niepełnosprawność "nie można ustalić".
Organ stwierdził, że skarżąca nie spełniła przesłanki do przyznania świadczenia opisanej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.ś.r."), albowiem niepełnosprawność matki skarżącej – zgodnie z orzeczeniem lekarskim – nie powstała w którymś z okresów wskazanych w tym przepisie. Organ wyjaśnił przy tym, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie było wyeliminowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z porządku prawnego, toteż organ zobligowany jest uwzględniać jego treść w procesie decyzyjnym. Prezydent stwierdził nadto, że skarżąca nie spełnia warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., [...], utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, organ przywołał treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i zakwestionował zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z tego przepisu w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego na jego kanwie. Organ odwoławczy stwierdził jednak, że zasadną była odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia (w roku 2019 r.) a sprawowaniem przez nią opieki nad matką (zgodnie z oświadczeniem skarżącej sprawowaną od [...] sierpnia 2021 r.). SKO ponadto stwierdziło, że wymiar sprawowanej nad matką opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia pracy.
W ocenie SKO czynności sprawowane przez skarżącą (przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, poranna toaleta, sprzątanie, pranie, umawianie wizyt lekarskich i pilnowanie przyjmowania leków) nie wykraczają poza czynności dnia codziennego. Organ podkreślił, że skarżąca nie mieszka z matką, dojeżdża z miejscowości oddalonej o ok. 60 km jedynie na kilka godzin (od poniedziałku do czwartku na 4-5 godzin), niekiedy nocuje (piątek-niedziela). Stwierdził, że taki sposób sprawowania opieki nie może zostać uznany za opiekę stałą i długotrwałą, zwłaszcza, że matka skarżącej jest osobą samodzielną, skoro pozostałe części dni i nocy spędza sama.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy I. T. zakwestionowała stanowisko, jakoby jej brak zatrudnienia nie był związany z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Podniosła, że straciła pracę, ale zarejestrowała się w PUP, przy czym stan matki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Wskazała, że od 8:30/9:00 sprawuje codzienną opiekę do 16:00, w weekendy jest całodobowo. Stwierdziła, że są sytuacje, w których spędza z matką do 12 godzin. W jej ocenie jest to opieka stała, a nie sporadyczna. Skarżąca wskazała, że jej matka jest w pewnym stopniu samodzielna, więc po położeniu spać nie jest konieczna obecność skarżącej przy matce. Zauważyła również, że w razie nagłych przypadków w mieszkaniu jest brat niepełnosprawnej, który może wezwać pomoc. Stwierdziła, że nie może zamieszkać z matką, bo matka nie jest właścicielem domu. Skarżąca w swojej ocenie jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad niepełnosprawną, opieka ta sprawowana przez opiekuna z MOPS byłaby krótsza i gorszej jakości. Podkreśliła, że sprawuje również opiekę nad swoimi dziećmi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") nie wskazuje, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.
Przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie stanowiło uznanie przez organy obu instancji, że skarżąca I. T. nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. H.. Organy obu instancji uargumentowały swoje stanowisko tym, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką, oraz że skarżąca nie sprawuje stałej, długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia.
Nadmienić w tym miejscu należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska wobec stosowalności w sprawie skarżącej art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano). Organ I instancji wskazał bowiem, że zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej był fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach, o których mowa w punktach 1 i 2 tego przepisu (do dnia ukończenia 18. roku życia, lub 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej).
Sąd podziela i potwierdza stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw powoływania się na negatywną przesłankę wynikającą z ww. przepisu, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W orzeczeniu tym Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa). Kwestia ta, z uwagi na uzasadnienie rozstrzygnięcia organu odwoławczego, nie jest już okolicznością sporną i nie stanowi przesłanki odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...).
Zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającym z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej.
Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość wykonywania aktywności zawodowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia [...] listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Obowiązkiem organu administracji w postępowaniu z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne jest ustalenie, czy istotnie powodem rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jeżeli tak, to ustalenia również wymagało, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą koniecznej opieki wykluczał możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia.
Matka skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nakle nad Notecią [...] sierpnia 2020 r. zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do [...] sierpnia 2021 r., przy czym zgodnie z art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), zachowuje ono ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że Sąd nie podziela stanowiska organu co do niezaistnienia w sprawie przesłanki braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Stanowisko to jest bowiem aprioryczne. Sąd podkreśla, że w art. 17 ust. 1 mowa jest zarówno o rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), jak i o jego "niepodejmowaniu". Co do rezygnacji z zatrudnienia nie powinno budzić wątpliwości, że zdarzenie to zachodzi w określonym momencie i winno być spowodowane zaistnieniem konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. "Niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. – w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" – nie jest zaś zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (zwykle dłuższy) czas.
Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zaś zmieniać – może być to związane np. z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą sytuacji osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami, krewnymi lub współmałżonkiem. Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy "niepodejmowaniem zatrudnienia" (nadal), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym albo małżonkiem, istotne znaczenie ma nie to, czy w ogóle trwał, a jeśli tak, to z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna, i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, ani czy w ogóle kiedykolwiek pracował zarobkowo.
Istotne jest to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia [...] listopada 2021 r., sygn. IV SA/Po 869/21, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
W powyższym świetle nie jest w pełni uzasadnione ograniczenie argumentacji organu odwoławczego do prostego założenia, że nie występuje przesłanka związku przyczynowo-skutkowego, skoro skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, nad którą sprawuje opiekę od [...] sierpnia 2021 r., a jest osobą niepracującą od 2019 r. Dla w pełni przekonującego twierdzenia w tym zakresie organ winien najpierw poczynić dodatkowe ustalenia, np. w drodze przesłuchania świadków (skarżącej i członków jej rodziny), jak kształtowała się sytuacja skarżącej i jej matki (ich relacja opiekun-podopieczna) w okresie od ostatniego zatrudnienia. Innymi słowy zbadać należało czy nie jest tak, że niepodejmowanie zatrudnienia jest oparte zasadniczo o inną przyczynę aniżeli sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a świadczenie pielęgnacyjne ma mieć jedynie charakter wspomagający budżet rodzinny.
Zauważyć należy, że od momentu zakończenia zatrudnienia w firmie "Twój M." skarżąca wykazywała aktywność w poszukiwaniu pracy – zarejestrowała się w Państwowym Urzędzie Pracy, podnosi, ze została zapisana w Centrum Integracji Społecznej. Okoliczności tych organ nie skomentował rozważając wskazaną kwestię zaistnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego.
Niezależnie od powyższego stwierdzić jednak należy, że powyższe niejasności co do ustalenia braku związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie miały wpływu na wynik sprawy. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił bowiem, że okoliczności faktyczne tej sprawy, w tym wymiar sprawowanej przez skarżącą opieki nie pozwala na stwierdzenie, że jest to opieka stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona sporadycznie, niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Jak wspomniano wcześniej, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, dostępne jw.).
Na podstawie obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie można wysnuć zasadniczy wniosek, że o ile skarżąca w istocie sprawuje czynności opiekuńcze nad matką w sposób codzienny, to po pierwsze – czynności te mają charakter czynności wykonywanych zasadniczo w każdym gospodarstwie domowym, również w takim, w którym nie ma niepełnosprawnych członków rodziny (wynikają ze zobowiązania alimentacyjnego dzieci względem rodziców), a po drugie – nie mają one charakteru stałego z uwagi na to, że skarżąca jedynie mniejszą część dobry spędza z matką, a jej centrum życia znajduje się w miejscowości znacznie oddalonej od miejsca zamieszkania matki (60 km).
Co do pierwszej ze stwierdzonych okoliczności Sąd wyjaśnia, że legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza automatycznie, że zakres wykonywanej i sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się takim orzeczeniem wyklucza możliwość wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Ograniczenia samodzielności wynikające ze schorzeń kwalifikujących osobę jako niepełnosprawną w stopniu znacznym podlegają stopniowaniu. Sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie.
W inny sposób upośledzone zostaną funkcje życiowe osoby doświadczonej ciężką chorobą genetyczną, pozbawiającą możliwości komunikacji i poruszania się, a w inny sposób funkcjonować będzie osoba z zaburzeniem głosu, mowy, chorobą słuchu czy wzroku, ale też – jak w niniejszym przypadku – przewlekłą chorobą onkologiczną danego rodzaju. Nie zawsze osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym będzie wymagać opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską jakiegokolwiek i w jakimkolwiek wymiarze zatrudnienia. Jedynie konieczność całodobowej opieki, względnie całodobowej gotowości do niezwłocznego świadczenia tej opieki, może być oceniana jako sprawowanie opieki stałej i długotrwałej. Z akt administracyjnych sprawy, w tym przede wszystkim przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej i jej matki wynika, że wykonywane przy niepełnosprawnej czynności mają charakter normalnych czynności dnia codziennego (zakupy, sprzątanie, gotowanie).
Czynności takie jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, ale też inne takie jak, sprzątanie, dowożenie do lekarza, załatwianie spraw urzędowych, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego (a nawet i niekoniecznie codziennego), które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, również przyrządzają posiłki i sprzątają. Umawiają też dla chorego wizyty lekarskie i towarzyszą choremu domownikowi w tych wizytach, załatwiają sprawy urzędowe itp.
Ponadto czynności wykonywane przez skarżącą nie polegają co do zasady na obsłudze podopiecznej w zakresie podstawowych czynności takich jak karmienie, asyście przy wykonywaniu czynności higienicznych i przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, masaży, ćwiczeń rehabilitacyjnych. Wskazuje się w oświadczeniach, że czynności pielęgnacyjne wykonywane są w miarę potrzeby, w zależności od aktualnego stanu matki. Powyższe świadczy o tym, że podopieczna skarżącej cechuje się takim stopniem samodzielności, który zasadniczo pozwala jej zadbanie o własne podstawowe potrzeby ("(...) jestem obecna zawsze, gdy tylko mama mnie potrzebuje" – k. 55 akt adm.).
Również we wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca wprost wskazała, że podopieczna z reguły porusza się samodzielnie, z reguły daje radę "zrobić wokół siebie", a wymagana pomoc ma charakter ogólnej pomocy domowej (k. 4 akt adm.). Co zasadnie zauważył organ, o stopniu samodzielności matki skarżącej świadczy również to, że przez ľ dnia (odejmując deklarowaną pomoc od 4-6 godzin dziennie od poniedziałku do czwartku) podopieczna nie korzysta z pomocy skarżącej. Znaczenie ma też to, że zamieszkuje ona wspólnie z bratem, który – wedle oświadczenia skarżącej – gotów jest świadczyć jej doraźną pomoc (oświadczenie w treści skargi).
Drugą z okoliczności świadczącą przeciw twierdzeniu, jakoby opieka nad matką miała charakter stały i długotrwały jest to, że skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką mieszkając w znacznej odległości (60 km) od miejsca zamieszkania podopiecznej, sprawując jednocześnie w swoim miejscu zamieszkania konieczną pieczę nad dziećmi. Sąd ma świadomość, że to, iż opiekun nie przebywa całodobowo z osobą niepełnosprawną nie świadczy automatycznie o tym, że nie sprawuje on opieki w wymiarze uprawniającym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (vide: wyrok NSA z dnia [...] grudnia 2021 r., sygn. I OSK 716/21, dostępny jw.).
W ocenie Sądu istotne jest tutaj też, by gotowość do opieki była niezakłócona, by opieka ta mogła być świadczona niezwłocznie. W okolicznościach niniejszej sprawy trudno zaś uznać, by skarżąca – zamieszkująca w znacznej odległości od domu matki i w istocie większą część doby spędzająca "u siebie" sprawując opiekę nad dziećmi – była gotowa do niezwłocznego świadczenia opieki o każdej porze dnia i nocy. Inaczej ocenić należy sytuację, w której opiekun co prawda nie dzieli miejsca zamieszkania z osobą podopieczną, ale mieszka po sąsiedzku lub, jeżeli nie po sąsiedzku, to chociażby w tej samej miejscowości, a inaczej sytuację taką jak w sprawie niniejszej, gdy odległość dzieląca opiekuna i podopieczną jest znaczna, bo wynosząca aż 60 km. Skarżąca podkreślała zresztą w toku sprawy, że dużą część czasu zajmuje jej sam dojazd do matki. Uzasadnia to zdaniem Sądu twierdzenie, że choćby skarżąca wyrażała całodobową gotowość do przyjazdu do matki, to jednak jest ta gotowość w oczywisty sposób ograniczania odległością oraz obowiązkami opiekuńczymi względem dzieci. Nie jest to zatem gotowość niesienia opieki tego rodzaju, która uprawniałaby do stwierdzenia po stronie skarżącej wykonywania opieki stałej i długotrwałej.
Sąd nie neguje trudnej sytuacji skarżącej i ma świadomość, że forma zdrowotna jej matki może ulec dalszemu pogorszeniu, co wykluczy sprawowanie opieki jedynie w formie dojazdów na kilka godzin. Aktualna sytuacja, jaka rysuje się na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie jest sytuacją tego rodzaju, by opieka nad matką wykluczała wykonywanie przez skarżącą pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu, skoro możliwym jest zabezpieczenie potrzeb matki poprzez sprawowanie opieki jedynie przez mniejszą część dnia, i to z uwzględnieniem czasochłonnych dojazdów z odległego miejsca zamieszkania.
Zauważyć nadto należy, że skarżąca nie jest jedyną córką niepełnosprawnej. Na drugiej z córek również ciąży obowiązek alimentacyjny, który nie musi oznaczać osobistego sprawowania opieki (jak wynika z akt, siostra skarżącej prowadzi własne gospodarstwo domowe w innym miejscu, pracuje zarobkowo), ale może przejawiać się partycypacją w kosztach wynajęcia opieki sprawowanej przez osobę trzecią (profesjonalnego opiekuna).
Zdaniem Sądu wskazany zakres opieki uzasadnia stanowisko organu, że w sprawie nie sposób mówić o stałym, długotrwałym i tak znacznym zaangażowaniu skarżącej w sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, aby nie można było pogodzić jej z wykonywaniem pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres rzeczywiście realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec matki nie wykraczał poza kategorię codziennych czynności wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące. Opieka sprawowana jest jedynie przez kilka godzin dziennie i co do zasady nie polega na wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, ale czynności o charakterze raczej usługowym. Zdaniem Sądu organy zgromadziły w wymaganym zakresie dokumentację obrazującą sytuację faktyczną skarżącej i jej matki, która pozwoliła na odniesienie tej sytuacji do warunków ustalonych przepisami prawa.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną