Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Prezydent Miasta Torunia decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2322 r. poz. 615), zwanej dalej: "u.ś.r.", ze zm.)odmówił G. G., zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą" przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, stwierdzono, że strona wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 28.09.2022 r. w związku z opieką nad mężem, L. G., legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Toruniu nr WZiPS.8421.42005.2022 z dnia 11.07.2022 r., z którego wynika, że jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
Wskazano, że wywiad środowiskowego z 15.11.2022 r. potwierdził sprawowanie przez stronę stałej opieki nad chorym mężem.
Podniesiono, że z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a, u.ś.r., wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stwierdzono, że od 24.10.2012 r. skarżąca jest uprawniona do otrzymywania emerytury, a z art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r., wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Stwierdzono, że odmówiono prawa do wnioskowanego świadczenia na podstawie wyżej przytoczonych przepisów.
Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przesłanek negatywnych z art. 17 u.ś.r., sprzecznych z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że nie jest akceptowalne twierdzenie organu I instancji, że sprawujący opiekę małżonek mógłby dostać świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdyby był osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy jego stan zdrowia nie pozwalałby wtedy na sprawowanie opieki, bo sam by jej wymagał. Zakwestionowano też stanowisko zawarte w ww. decyzji, że prawo do emerytury stoi na przeszkodzie, w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniono, że emerytura strony jest około 2 razy niższa od świadczenia, a poza tym, strona zobowiązała się do rezygnacji z pobierania emerytury, w wypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczono, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego strona zawiesi pobieranie emerytury.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu decyzją z dnia 9 lutego 2023 r., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), zwanej dalej; "kpa", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy, po przytoczeniu dotychczasowego stanu faktycznego, oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:
Nieprawidłowym jest stanowisko organu I instancji, stwierdzające, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osobą sprawującą opiekę jest współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. la u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy m.in. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W świetle ugruntowanego stanowiska judykatury, przepis art. 17 ust. la ww. ustawy, mówiąc o innych osobach, na których, oprócz wymienionych w pkt 1-3, ciąży obowiązek alimentacyjny, dotyczy tylko i wyłącznie osób spokrewnionych, do których małżonek nie należy, albowiem przepis mówi wprost "innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 kwietnia 2019 r., II SA/Ol 206/19, CBOSA). Analiza art. 17 ust. la ww. ustawy prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka, będącego osobą niepełnosprawną. Obowiązek alimentacyjny małżonka nie wynika z pokrewieństwa czy powinowactwa, jest związany immanentnie z węzłem małżeńskim i związanymi z tym obowiązkami wzajemnego wsparcia, troski i pieczy małżonków.
W tym stanie rzeczy organ I instancji błędnie uznał, iż dla przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczym musiałaby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także z uwagi na fakt, że odwołująca, jako osoba sprawująca opiekę, posiada uprawnienie do emerytury. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Powyższy przepis jest i jednoznaczny i obowiązujący oraz nie pozostawia pola do dowolnej interpretacji przez organy władzy publicznej, które go stosują. Oznacza to, że osoba mająca 1 ustalone prawo do emerytury nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego niezależnie od tego, czy kwota otrzymywanej emerytury jest wyższa czy niższa od aktualnej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy uznać należy, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej. Co więcej, na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozwala również wykładnia prokonstytucyjna. Stosowanie prawa nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2018 r., 11 SA/Ol 991/17, CBOSA). W ocenie Kolegium, brak jest więc podstaw prawnych, uzasadniających "uzupełnienie" woli ustawodawcy poprzez przyznanie uprawnień, które nie zostały przewidziane w przepisach prawa. Nie taka jest bowiem rola organów administracji publicznej.
W skardze złożonej do Sądu skarżąca na podstawie art. 3 § 2pkt 1 p.p.s.a. oraz ar. 50 § 1, art. 52 § 1 i 2, art. 53 § 1 p.p.s.a. zaskarżyła w całości ww. decyzję, której zarzuciła: 1/ naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, 2/ naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie w sprawie, tj.: art. 77 § 1 w zw. z art. 9 kpa, poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej, tzn. poprzez niewezwanie strony do zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury mimo spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezapewnienie strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do emerytury.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o: 1/ rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.; 2/ uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 3/ zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że zgodnie z obecnie dominującą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego osoba uprawniona do emerytury może wybrać jakie świadczenie chce pobierać. Wyboru takiego może dokonać poprzez złożenie do właściwego organu, na podstawie art. 103 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, wniosku o zawieszenie wypłaty przysługującego jej świadczenia emerytalno-rentowego. W przypadku przedłożenia przez stronę decyzji w przedmiocie zawieszenia prawa do emerytury możliwe będzie przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Podniesiono, że skarżąca nie tylko winna mieć możliwość wyboru świadczenia jakie chce pobierać, ale również powinna ona zostać przez organ prowadzący postępowanie wprost poinformowany o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, iż aktywnie pobierane przezeń prawo do świadczenia emerytalno-rentowego jest jedyną przeszkodą stojącą na drodze do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Wówczas w przypadku wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie jego wypłaty złożonym do właściwego organu emerytalno-rentowego i po przedłożeniu prawomocnej decyzji zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego winno jej zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, tj. zgodnie z art. 17 ust. 3 u. ś. r. Wskazano, że wezwanie strony do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego bez zapewnienia, iż prawo to stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej wnioskowanego świadczenia nie powinno być uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego na organie administracji obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 kpa.
Podniesiono, że w przypadku uznania przez organ odwoławczy spełnienia pozostałych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. proces zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego winien zostać przeprowadzony przez organ odwoławczy w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego zgodnie z art. 136 § 1 kpa. Wówczas po przedłożeniu przez stronę decyzji o zawieszeniu prawa do świadczenia emerytalno-rentowego możliwe będzie wydanie przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, tj. uchylającej zaskarżoną I decyzję i orzekającej co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do i świadczenia pielęgnacyjnego. Rozwiązanie takie czynić będzie zadość jednej z głównych zasad postępowania administracyjnego określonej w art. 12 kpa, tj. zasadzie szybkości i prostoty postępowania. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem prawa procesowego i materialnego, toteż podlegają one uchyleniu. Rozpoznając niniejszą sprawę dostrzec najpierw należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a, u.ś.r. Organ I instancji stanął na stanowisku, że występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia wynikająca z faktu, że skarżąca jako żona niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z uwagi na oczywistą niezasadność tego poglądu, należy podzielić zajęte przez organ odwoławczy stanowisko, w którym w sposób prawidłowy wyjaśnił, że brak jest przesłanek prawnych na gruncie przepisów u.ś.r., by za przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznać brak legitymowania się przez skarżącą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na oczywistość tej konstatacji nie wymaga zagadnienie to szczegółowego wyjaśnienia. Zasadniczy problem prawny w niniejszej sprawy sprowadził się natomiast do konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r. Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Poza sporem w sprawie niniejszej pozostaje, że skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem (orzeczenie lekarskie z dnia 11 lipca 2022 r. w aktach adm. sprawy), jest uprawniona do emerytury, co wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 listopada 2012 r. w aktach adm. sprawy). W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko orzecznictwa, że w obecnych realiach pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie emerytalno-rentowe w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r. prowadzi do rezultatów odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacki uchwalania ustawy, kiedy świadczenie pielęgnacyjne wynosić miało 420 zł miesięcznie.
Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. W obecnych warunkach wysokość świadczenia pielęgnacyjnego przekracza minimalne wysokości emerytur i rent. Stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Zasadnie w sprawie I OSK 254/20 NSA zwrócił w tym zakresie uwagę i odwołał się do podstawowych zasad konstytucyjnych. Mianowicie zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5' pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa 1 (art. '32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).
Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Skoro celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki! nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenie emerytalno-rentowe w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po I uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy (czyli wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b) ustawodawca pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504,), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
Za słuszny uznać należy pogląd, który realizację uprawnienia osoby pobierającej świadczenie emerytalno-rentowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje dokonaniem przez tę osobę wyboru któregoś z konkurencyjnych świadczeń. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia. Sąd nie zgadza się zatem ze stanowiskiem organu odwoławczego, jakoby wnioskodawca nie miał możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobieraną emeryturą. Prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust- 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonywana w kontekście art. 17 ust. 1 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku odmiennego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji skarżącej jest możliwe, jeżeli dokona ona wyboru jednego konkurencyjnego świadczenia kosztem drugiego.
W konsekwencji powyższych wywodów stwierdzić należy, że na organie administracji publicznej ciążył obowiązek poinformowania skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Obowiązek ten wynika z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Nadto zgodnie z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W realiach niniejszej sprawy organy, ograniczając się do językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emeryturę złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawczyni poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. przede wszystkim tych dotyczących zakresu sprawowanej opieki i ewentualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia) wezwanie nie powinno być do strony kierowane.
Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie skarżąca załączyła do wniosku o świadczenie, oświadczenie z 28.09.2022 r. o zobowiązaniu się do zawieszenia dotychczas otrzymywanego świadczenia emerytalnego z dniem przyznania świadczenia. O ile oświadczenie takie samo w sobie nie eliminowało negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (konieczne jest w tym zakresie przedłożenie do akt decyzji o zawieszeniu emerytury) to tym bardziej, w obliczu istniejącej przeszkody tego rodzaju oraz wyrażonego w oświadczeniu stanowiska wnioskodawczyni, obowiązkiem organu było wyjaśnienie jej, że wybór świadczenia realizuje się poprzez przedłożenie rozstrzygnięcia organu emerytalnego o zawieszeniu dotychczasowego uprawnienia. Jak wskazano wyżej, pouczenie to winno zostać do niej skierowane po zweryfikowaniu zakresu sprawowanej opieki i ewentualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Wspomniana wcześniej kwestia zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem została w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadniczo pominięta, co zresztą uznać należy za konsekwencję przyjętego przez organy stanowiska co do automatycznej stosowalności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wobec wnioskodawców uprawnionych do emerytury.
Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo: orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne jest zatem rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 2178/20, dostępny jw.).
Faktyczne sprawowanie stałej i długotrwałej opieki oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia są zasadniczymi okolicznościami, które należy ustalić w sprawie. Rozważania organu w tym zakresie winny zaś znaleźć swoje jasne i szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.. Jak wskazano, w niniejszej sprawie organy w ogóle powyższej kwestii nie przeanalizowały, brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do niej w uzasadnieniach decyzji obu instancji.
Zauważyć też należy, że zebrane w sprawie dowody nie stanowią wystarczającego materiału procesowego by na ich podstawie móc przesądzić, czy zachodzi związek przyczynowy między opieką nad mężem, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Pisemne oświadczenie skarżącej w tym zakresie z 28.09.2022 r., jest bardzo ogólnym stwierdzeniem jej opieki nad mężem, z którego nie wynika intensywność tej opieki i okoliczności wskazujące na niemożność podjęcia zatrudnienia. Takie same wnioski płyną z analizy treści wywiadu środowiskowego z 15.11.2022 r. Okoliczności sposobu sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną muszą wskazywać w sposób bardzo szczegółowy jakie czynności przedsiębierze wnioskodawczyni, w jakich godzinach, w jakich dniach, z jaką częstotliwością oraz czy, kiedy i z jaką częstotliwością wyręcza wnioskodawczynię inna lub inne osoby w czynnościach opiekuńczych.
Wskazać też trzeba, że do organów należy ocena wiarygodności twierdzeń zainteresowanych osób o zakresie opieki, co stwarza nieraz konieczność sięgnięcia z urzędu o dodatkowe środki dowodowe, w tym w postaci dowodów zupełnie niezależnych od tych które przedstawia strona zainteresowana świadczeniem lub członkowie jej rodziny. W konsekwencji organ oceni, czy nie będzie celowym przesłuchanie osób niespokrewnionych ze skarżącą celem zweryfikowania jej twierdzeń o zakresie sprawowanej opieki nad mężem. W tym więc zakresie postępowanie dowodowe winno podlegać ponownemu przeprowadzeniu w zasadniczej części. Ustalenia należy przeprowadzić w kierunku tego, czy stan męża skarżącej wymaga od niej stałej obecności przy nim, czy przejawia on stopień samodzielności pozwalający skarżącej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wyjaśnienia wymaga, czy skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z mężem, czy też w gospodarstwie tym pozostają inni członkowie rodziny, którzy mogą partycypować w sprawowanej nad ojcem opiece (z wywiadu nie wynikają powyższe okoliczności).
Powyższe łączy się z niewyjaśnioną kwestią, czy skarżąca w istocie sprawuje opiekę samodzielnie. Ponadto ustalić należy, czy prawie siedemdziesięcioletnia skarżąca jest w ogóle zdolna zdrowotnie do podjęcia pracy, a jeżeli tak, to jakiej i gdzie. Należy więc ustalić, czy i jakie przygotowanie zawodowe skarżąca posiada, do kiedy pracowała i co było przyczyną zaniechania pracy oraz czy i gdzie upatruje możliwości podjęcia pracy, której zaniechała, jak twierdzi, z uwagi na konieczność opieki nad mężem. Szczegółowe postępowanie wyjaśniające winno pozwalać na stwierdzenie ponad wszelką wątpliwość, czy zachodzą po stronie skarżącej przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ustalenia powinny dotyczyć kwestii wskazanych powyższej. Organ winien rozważyć przesłuchanie skarżącej oraz w miarę możliwości jej męża i pozostałych członków rodziny, ewentualnie przesłuchanie świadków spoza rodziny (sąsiadów).
Po ewentualnie pozytywnym zweryfikowaniu kwestii charakteru sprawowanej opieki i wobec bezspornej okoliczności uprawnienia skarżącej do emerytury, organ winien - po wyjaśnieniu stronie, że jedyną przeszkodą do otrzymania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie emerytury - wezwać skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzja ZUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, wraz z odpowiednim pouczeniem. Rozstrzygnięcie sprawy uzależnione będzie w tej sytuacji (braku innych przesłanek negatywnych) od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku. Uwzględniając powyższe, należało uznać zarzuty skargi za zasadne, choć stwierdzić trzeba, że postulowane w skardze zastosowanie art. 136 § 1 kpa nie ma podstaw prawnych. Przepis ten dotyczy sytuacji wymagających jedynie przeprowadzenia dodatkowego i uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie wymagane jest przeprowadzenie zasadniczego postępowania dowodowego w przedmiocie stwierdzenia po pierwsze, zakresu opieki skarżącej nad mężem, po wtóre, czy zakres tej opieki stanowi obiektywną przeszkodę do podjęcia zatrudnienia przez stronę, a po trzecie, czy jej deklaracja, jako osoby od blisko 10 lat przebywającej na emeryturze o chęci podjęcia pracy jest wiarygodna, w szczególności czy jest zdolna i ma realne możliwości podjęcia pracy oraz czy jej dotychczasowa postawa zawodowa przemawia za uznaniem, że powstrzymywanie się od podjęcia pracy rzeczywiście wynika z opieki nad mężem. Dlatego też zaszły przesłanki do uchylenia decyzji organów obu instancji by zachować zasadę dwuinstancyjności postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.