Uzasadnienie
Decyzją Wójta Gminy w C. z dnia [...] r. odmówiono skarżącemu S. K. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wskazano, że dochód skarżącego wynosi netto 826, 36 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 726; z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o p.s., tj. kwotę 477 zł. Podkreślono przy tym, że potrącenia komornicze prowadzone z renty skarżącego nie mają wpływu na wyliczenie jego dochodu, ponieważ przepisy ustawy o p.s. nie przewidują nie wliczenia do dochodu zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej.
Ponadto przytoczono treść art. 41 ustawy o p.s., który umożliwia przyznanie pomocy społecznej w szczególnych okolicznościach pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Nawiązując do niego wyjaśniono, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego. Stwierdzono, że taką szczególną okolicznością nie jest to, że znaczną część zasobów finansowych skarżący przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami. Świadczy to raczej o marnotrawstwie własnych zasobów finansowych, rozumianym jako lekkomyślne, bezużyteczne, nieoszczędne szafowanie i gospodarowanie. Wskazano, że zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy o p.s. marnotrawienie własnych zasobów finansowych może stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący podał, że jego wniosek o pomoc społeczną oparty jest na art. 41 ustawy o p.s. i spowodowany został brakiem węgla na opał w przedłużającym się z powodu zimna sezonie grzewczym. Wskazał, że jego dochodem jest renta rolnicza w kwocie 474 zł miesięcznie, po potrąceniach komorniczych oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, który wydaje na prace okołodomowe wykonywane przez osoby drugie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy C., potwierdzając, że dochód skarżącego w wysokości 826, 36 zł przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące dla skarżącego 477 zł i że zajęcie komornicze w wysokości ¼ renty nie mają wpływu na wyliczenie dochodu, co jest zgodne z przepisami ustawy o p.s. Podkreślono także, że organ I instancji rozpatrując sprawę skarżącego dokonał szerokiej oceny jego sytuacji materialnej oraz jego potrzeb, a także rozważył możliwości przyznania zasiłku celowego specjalnego i na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego, co nie oznacza, że nie może on ponownie ubiegać się o taką pomoc w przypadku pogorszenia się sytuacji życiowej.
Skarżący zaskarżył powyższe decyzje zarzucając organom, że nie zapoznały się wnikliwie z jego sytuacją materialną i bytową oraz, że celowo opóźniają załatwienie sprawy, podczas gdy on cierpi z powodu pogorszenia zdrowia i sytuacji życiowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego.
Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu wiedzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu.
Podstawą materialno – prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o p.s. (cyt. na wstępie). Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo – wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u skarżącego w dniu 16 marca 2009 r. wynika, że jest on osobą samotnie gospodarującą, której dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o p.s. wynosi łącznie 826,36 zł, na co składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz renta rodzina w wysokości 776, 36 zł, którą należy pomniejszyć o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, co daje kwotę 673,36 zł (153 + 673, 36= 826, 36 zł).
Kwota dochodu uzyskiwanego przez skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.s. wynosi 477 zł. Jak słusznie wskazały organy obu instancji, fakt dokonywania potrąceń z reny skarżącego, w ¼ jej wysokości w celu ściągnięcia zasądzonych od skarżącego kosztów procesu, nie wpływa na sposób obliczania dochodu skarżącego dla celów związanych z udzieleniem świadczeń z pomocy społecznej. Wynika to z treści art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej... (Dz. U. Nr 210, poz. 2135), oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego świadczenia pieniężnego socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej. Ustawa o p.s. nie przewiduje możliwości uwzględnienia innych potrąceń dokonywanych z przychodów, które wpływałby na wysokość dochodu, od którego zależy przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Słusznie zatem organy obu instancji uznały, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.s., co uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 2 ustawy o p.s.
W tej sytuacji organy administracji obowiązane były z urzędu rozważyć możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy o p.s. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi, może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Rolą organów administracji było więc rozważenie czy skarżący znalazł się w szczególnej sytuacji życiowej.
Wskazać przy tym należy, że z treści przepisu art. 41 ustawy o p.s. wynika, że świadczenia tym przepisem przewidziane przyznawane są na podstawie uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji swobodnie decyduje o tym, czy w konkretnej sprawie wystąpiły warunki uzasadniające przyznanie tego świadczenia. Ponadto zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o p.s. forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W myśl art. 4 ustawy o p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o p.s.).
Podkreślić ponadto należy, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Rozpoznając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o zasiłek, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia.
W niniejszej sprawie organy ustaliły, że skarżący ma dochody miesięczne w kwocie 826, 36 zł (czasowo tylko pomniejszone do kwoty 474, 27 zł wskutek potrąceń komorniczych), zajmuje kuchnię, pokój, łazienkę, WC w czystym i zadbanym mieszkaniu. Ma prawo dożywotniego zajmowania tych pomieszczeń. Uzyskuje często różnorodną pomoc ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w C. np. kwotową na zakup opału oraz rzeczową w postaci węgla i kołdry wełnianej, natomiast odmawia przyjmowania pomocy w postaci artykułów żywnościowych w ramach programu "PEAD", nie przedstawiając przekonywujących argumentów. Ponadto ustalono, że skarżący koresponduje z różnymi instytucjami i w związku z tym masowo kseruje różne dokumenty, co znacząco uszczupla jego dochody, a pomimo tego uważa, że nie musi z tego rezygnować (vide: wywiad środowiskowy, ocena sytuacji wnioskodawcy, oświadczenie skarżącego).
W oparciu o powyższe ustalenia organy uznały, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego. W ocenie Sądu stanowisko organów administracji jest słuszne i zgodne z zasadami udzielania pomocy społecznej wskazanymi powyżej. Słusznie także organ I instancji uznał, że przeznaczenie znacznej części dochodów na prowadzenie korespondencji z urzędami nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie zasiłku specjalnego, a świadczy jedynie o marnotrawieniu własnych środków finansowych potrzebnych na zaspokojenie realnych potrzeb bytowych.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić, należy że odmawiając skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.
W. Jarzembski K. Gruszecki M. Włodarska