Uzasadnienie
W dniu 13 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPPr) Burmistrza Miasta [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Burmistrz podał, że wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, wysokość straty za ostatni rok budżetowy wyniosła [...] zł zaś saldo na rachunku bankowym jest ujemne.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) następuje w sytuacji, jeżeli osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W ocenie orzekającego strona skarżąca nie dopełniła ww. obowiązku. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Wymagać trzeba szczególnej zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie nie tylko od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych) ale pogląd ten należy również odnieść do wszystkich innych podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia.
Skarżąca jednostka samorządu terytorialnego, przygotowując projekt swojego budżetu na rok 2014 powinna była przewidzieć odpowiednie środki celem pokrycia kosztów w sprawach sądowych, w których Gmina jest lub będzie stroną postępowania, albowiem jest to normalne i przewidywalne następstwo uczestnictwa danej jednostki samorządu terytorialnego w obrocie prawnym. Jeżeli jednak zdecydowała się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie może powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nieprzewidzenie odpowiednich środków na koszty sądowe świadczy o niewystarczającym dbaniu o własne interesy. Skarb Państwa, z którego środków pokrywany jest koszt udzielonej pomocy prawnej, nie może finansować Gminy w związku z jej zaniedbaniami (zob. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 263/13, LEX nr 1310512; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd, LEX nr 1366169).
Skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia jednostek samorządu terytorialnego od kosztów sądowych, jednostki te obowiązane są przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I FZ 567/06; postanowienie NSA z 26 września 2012 r., sygn. akt II GZ 326/12; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 211/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględnienie wniosku Gminy o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie tej strony w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko znacznymi środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym. Instytucja prawa pomocy nie może służyć dokonywaniu oszczędności przez Gminę.
Ponadto wskazać należy, że decyzja organu I instancji została wydana w dniu 20 stycznia 2014 r., więc organ od dłuższego czasu winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do Sądu.
Podkreślić należy, iż osoba prawna może wykazywać swą sytuację majątkową (finansową, ekonomiczną) za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, choć podstawowe znaczenie mają dokumenty. W niniejszej sprawie oprócz oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku strona skarżąca nie wykazała żadnymi dowodami istnienia okoliczności, o których wspomina we wniosku. Nadto strona skarżąca nie wyjaśniła m.in. dlaczego nie może sfinansować należnego wpisu sądowego od skargi, który to wynosi zaledwie 500 zł przy kwotach jakimi obraca. Spłata kredytu czy pożyczki nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt I GZ 480/13, LEX nr 1361565). Orzekający podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy stronie wnioskującej przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem jej inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.