Uzasadnienie
Prezydent Miasta Inowrocławia decyzją z dnia 22 lutego 2022 r., na podstawie art. 17, art. 20 ust 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwaną dalej: "u.ś.r.", odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek S. P., zwanego dalej: "skarżącym".
Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:
28 stycznia 2022 roku Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Inowrocławiu przekazał do organu wypłacającego świadczenia rodzinne wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną D. P.. W ocenie organu skarżący nie spełnia wszystkich warunków, które uprawniają do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż osoba niepełnosprawna wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Małżonek nie jest objęty obowiązkiem alimentacyjnym wobec drugiego małżonka i nie jest wymieniony w katalogu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z orzeczenia Komisji Lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] Oddział w B. nr [...] z dnia [...] lipca 2019 roku wynika, że D. P. jest trwale całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji od 2019 roku. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., wymaga aby w orzeczeniu właściwej jednostki do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, które to przesłanki nie zostały spełnione. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka D. P. jest osobą w podeszłym wieku i nie jest w stanie jej pomóc w związku z licznymi problemami zdrowotnymi. D. P. jest osobą poruszającą się samodzielnie, chorą na schizofrenię, cukrzycę, niewydolność krążenia oraz po złamaniu kości obu rąk z przemieszczeniem co doprowadziło do zniekształcenia w stawach łokciowych i zmian w dłoniach, które ograniczają możliwość wykonywania codziennych czynności.
Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem M. P. i teściową S. D.. Syn państwa P. również wymaga opieki, gdyż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji do [...] lutego 2023 roku (niedosłuch, wada wymowy). Skarżący zajmuje się prowadzeniem całego domu i sam sprawuje nad żoną stałą, permanentną i regularną opiekę w miarę jej potrzeb takich jak załatwianie spraw urzędowych, zakupy, spacery, sprzątanie, przygotowanie i podawanie posiłków, podawania leków, dowożenie do lekarzy oraz dbanie o utrzymanie higieny osobistej osoby niepełnosprawnej. Oświadczył również, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania stałej i całodobowej opieki nad żoną. Jednak mając na uwadze przepisy prawa oraz stan faktyczny tj. występowanie osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, nie można przyznać wnioskowanego świadczenia.
Ponadto skarżący decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. znak: [...] z dnia [...] lutego 2022 roku wstrzymał rentę od dnia 1 marca 2022 roku. Jest on osobą częściowo niezdolną do pracy i decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. znak: [...] z dnia [...] czerwca 2020 roku ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia [...] maja 2023 roku. Zgodnie z Trybunałem Konstytucyjnym z dnia 26 czerwca 2019 roku (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z powyższym, skarżący wznowił wypłatę renty od dnia 1 marca 2022 roku.
Odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiera się o art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ nie może pominąć niekonstytucyjnych przepisów, gdyż ustawodawca zarówno ich nie zmienił jak i nie wyeliminował z obrotu prawnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza zatem usunięcia z u.ś.r., kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię:
1/ art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność D. P. powstała po 18 roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jego opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, 2/ art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP., 3/ art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej zwaną: "kpa", uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną D. P. od 1 marca 2022 r. na stałe, z tym, ze: od 1 marca 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 2.119,00 zł miesięcznie, stwierdzając, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na każdy następny rok kalendarzowy będzie wypłacana w wysokości ustalonej i podlegającej ogłoszeniu w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.
Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 lutego 2022 r. wynika, że żona skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, zależną od pomocy męża. Skarżący zaopatruje żonę w niezbędne artykuły, podaje leki i jedzenie, pomaga w zachowaniu odpowiedniej higieny ciała. Wymaga zmiany pieluchomajtek. Przygotowuje i podaje posiłki, kontroluje podawanie leków, organizuje wizyty lekarskie, wykupuje leki, kontrola stanu zdrowia, zakup pieluchomajtek i innych zakupów niezbędnych i potrzebnych żonie do życia codziennego.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. wystąpił do ZUS o zawieszenie świadczenia. Organ rentowy decyzją z dnia 11 lutego 2022 r. wstrzymał skarżącemu rentę od 1 marca 2022 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdził, że w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Powyższe oznacza, że przepis ten, jako niekonstytucyjny nie może mieć zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Dlatego też decyzja organu I instancji jest wadliwa i powinna zostać uchylona.
Ponadto ostatnia linia orzecznicza wskazuje, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, bądź rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, bądź renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. z 2021 r., poz. 291). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Organ odwoławczy wskazuje, ze emerytura/renta jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie go eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Na skutek złożenia 4 lutego 2022 r. wniosku o zawieszenie od marca 2022 r. prawa do świadczenia rentowego i po spełnieniu pozostałych przesłanek wymienionych w ustawie, tut. Kolegium orzekło jak w sentencji decyzji.
W skardze złożonej do Sądu skarżący na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a, p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. wniósł o jej uchylenie w części i ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2022 r. Ponadto na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. wniósł o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zaskarżonej w całości decyzji zarzucił: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 24 ust. 2 u.ś.r., przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2022 r. na stałe, a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 stycznia 2022 r.,
- - art. 23 u.ś.r. przez błędne uznanie, że prawidło wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi dokumentami wpłynął do organu dopiero z końcem lutego 2022 r.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący tylko częściowo nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem w zakresie czasookresu, na który zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a mianowicie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stwierdzono, że według organu odwoławczego dopiero z końcem lutego 2022 r. do organu wpłynął prawidłowo wypełniony wniosek wraz z decyzją ZUS zawieszającą pobieraną rentę, tymczasem skarżący w styczniu 2022 r. złożył wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego, a organ nie wzywał go do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji i dlatego też brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz skarżącego do ram czasowych od dnia 1 marca 2022 r, a nie od momentu złożenia wniosku, tj. od 1 stycznia 2022 r.
Dodano, że w art. 23 u.ś.r., brak jest wskazania jako dokumentu niezbędnego do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - decyzji o zawieszeniu renty. W związku z tym trudno zaakceptować argumentacje organu II instancji, iż dopiero z chwilą przedłożenia przez skarżącego decyzji ZUS o zawieszeniu pobieranej renty przez skarżącego, wpłynął prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Natomiast skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wnioskiem z dnia 4 lutego 2022 r. wystąpił do ZUS o zawieszenie świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. znak: [...] wstrzymał skarżącemu rentę od [...] marca 2022 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i w jej uzasadnieniu wskazał, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, nie naruszył przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. i nie jest prawdą, że SKO uznało, iż kompletne złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi załącznikami nastąpiło po przekazaniu przez skarżącego decyzji ZUS B. w lutym 2022r. Podniesiono, że organ nie kwestionuje okoliczności, iż złożenie wniosku o przyznanie świadczenia nastąpiło w dniu 27 stycznia 2022r., a data złożenia wniosku o świadczenie nie ma w tej sprawie decydującego znaczenia. Argumentowano, ze istotna jest data od kiedy skarżący przestał pobierać rentę, której wypłacanie ZUS wstrzymał (zawiesił) od 1 marca 2022r. Dlatego też świadczenie pielęgnacyjne można przyznać od dnia 1 marca 2022 roku. Nie można jednocześnie pobierać renty i świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329); dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu i procesowemu, w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi.
Zagadnienie przesłanek do przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia regulują materialnoprawne przepisy u.ś.r., w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony złożony w dniu 27 stycznia 2022 r. (karta nr 14 akt administracyjnych), do którego przedłożono orzeczenie komisji lekarskiej ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji żony skarżącego z dnia 10 lipca 2019 r. (karta nr 12 akt administracyjnych). Nadto w sprawie nie było sporne sprawowanie przez skarżącego opieki nad żoną, które uniemożliwiało mu podjęcie zatrudnienia (rodzinny wywiad środowiskowy z dnia 17 lutego 2022 r., karta nr 54 – 47 akt administracyjnych), oświadczenia strony k. 5 – 7 oraz 17 ww. akt). Wywiad nie wskazuje jednak intensywności opieki sprawowanej przez stronę nad żoną, w szczególności, czy jej charakter uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia.
Należy jednak zauważyć, że z treści skargi wynika, iż skargą w istocie objęte jest rozstrzygnięcie odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres do 1 stycznia do 28 lutego 2022 r. Wynika to zwłaszcza z uzasadnienia skargi.
W tej sytuacji należy mieć na względzie, ze zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawna. Jest natomiast związany granicami zaskarżenia. Jak się wskazuje choćby w wyroku NSA z 19 maja 2022 r., sygn. akt FSK 4911/21, LEX nr 3356850 w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje zasada skargowości. Oznacza ona, że sąd poddaje kontroli zgodności z prawem określony przedmiot zaskarżenia którego zakresem jest związany. Dlatego też przedmiotem rozpoznania skargi Sąd objął okres sporny.
Za przyczynę odmowy wnioskowanego świadczenia, organ I instancji uznał brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie momentu powstania niepełnosprawności żony skarżącego. Organ odwoławczy nie podzielił ww. przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, słusznie argumentując, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13. Przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Organ odwoławczy uchylił więc z powyższego powodu decyzję pierwszoinstancyjną, uznając, że skarżący spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia, lecz nie od momentu złożenia o nie podania w styczniu 2022 r., lecz od marca 2022 r., kiedy organ rentowy na wniosek strony zawiesił prawo do renty, co wyeliminowało zdaniem organu odwoławczego negatywną przesłankę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Tym samym, organ odwoławczy jako zasadną przyczynę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia do 28 lutego 2022 r. wskazał przesłankę opartą o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ odwoławczy nie powołał jednocześnie żadnej innej przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Regulacja ww. przepisu była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, w punkcie I stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II stwierdził, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok opublikowany został dnia 8 lipca 2019 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 1257, w związku z czym od dnia 9 stycznia 2020 r. norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r., musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy i sentencji wyroku o sygn. akt SK 2/17 nie pozostawia w tym zakresie żadnych wątpliwości. Oznacza to wyeliminowanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r., w części uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom częściowo niezdolnym do pracy z obrotu prawnego, albowiem zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP jest utrata mocy obowiązującej tego aktu.
Na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucją regulacji.
Z uwagi na brak jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r.. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21).
Ponadto zauważenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o sześć miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W ocenie bowiem Trybunału Konstytucyjnego w związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych potencjalnie nieodzowna stać się miała wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak skarżący. Jednak pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę a mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Nadmienić również wypada, że nie dodał także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent – zob. art. 104 (zwłaszcza art. 104 ust.
6) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm./ (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21).
W świetle powyższego nie jest zasadne stanowisko organu odwoławczego, że warunkiem koniecznym przyznania wnioskowanego świadczenia jest uprzednie zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tak jak ma to miejsce – w następstwie zajętego stanowiska przez orzecznictwo sądowoadministracyjne - w przypadku otrzymywania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, emerytury, czy też innych świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Orzecznictwo wypracowało powyższe stanowisko w sytuacji wprowadzonej przez ustawodawcę przeszkody do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przy zastosowaniu wykładni pozajęzykowych ww. przepisu, likwidując rygoryzm tej regulacji. Inną natomiast jest sytuacja, kiedy w obrocie prawnym brak jest regulacji (wskutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego), która uniemożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na otrzymywanie przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Zaniechanie ustawodawcy w zakresie wprowadzenia mechanizmów uniemożliwiających pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego) stanowi w istocie świadome uprzywilejowanie przez prawodawcę tych wnioskodawców, którzy pobierają ww. rentę. W takiej sytuacji brak jest argumentów prawnych na odebranie tak zaakceptowanej przez prawodawcę korzyści. Musiałoby się to dokonać wskutek prawotwórczego aktu sądu likwidującego uprawnienia obywatela, które gwarantują mu w sposób jednoznaczny przepisy prawa, do czego Sąd nie jest uprawniony. Skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego są jednoznaczne. Utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z sentencją wyroku o sygn. akt SK 2/17 (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21; por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt: II SA/Gl 727/20; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 603/22; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt: II SA/Po 665/21 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt: 477/22).
W świetle powyższych rozważań organ odwoławczy naruszył prawo materialne w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. W sytuacji bowiem, kiedy potwierdzi się okoliczność sprawowania w spornym okresie (od 1 stycznia do 28 lutego 2022 r.) opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną, której zakres i intensywność uniemożliwił mu podjęcie pracy zarobkowej oraz że w ww. okresie pobierał on rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to zajdą przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Dotychczasowe ustalenia faktyczne i zgromadzone dowody okoliczności tych nie stwierdzają w stopniu niewątpliwym. Z wywiadu wynika jedynie sprawowanie opieki nad żoną, a oświadczenia strony nie zostały potwierdzone niezależnym materiałem dowodowym. Co się zaś tyczy stwierdzenia faktu otrzymywania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to takiego dokumentu w aktach brak.
W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 wyroku, a o kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.