Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. Znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 2000 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 615 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] sierpnia 2022 r. znak: [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. Wójt Gminy B. odmówił R. Ś. (dalej jako: Skarżący) przyznania od miesiąca czerwca 2021 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu pełnienia opieki nad matką – I. Ś. Organ wskazał, że wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ wyjaśnił, że Skarżący pozostaje właścicielem i z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym podlega ubezpieczeniu społecznemu. Ponadto, w ocenie organu nie jest spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec ustalenia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku 65 lat.
Natomiast odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 dotyczącego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wywiódł, że mimo, że przepis ten został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, to wyrok ten nie zmienia stanu prawnego. W ocenie organu, przy odpowiedniej organizacji opieki, wnioskodawca ma możliwość wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Organ wyjaśnił także, że osoba wymagająca opieki ma także inne osoby zobowiązane do alimentacji. W tych okolicznościach organ odmówił świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego M. M. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Decyzji zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- a) niezastosowanie normy przepisu art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieoparte na zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie organu, że Odwołujący nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym i w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia przez Odwołującego przesłanki opisanej ww. przepisem,
- b) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- c) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy,
- d) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek,
- 2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepoparte materiałem dowodowym zaprzeczenie złożonemu przez Odwołującego oświadczeniu i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wniósł o uchylenie decyzji i przyznanie prawa do świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podało, że decyzją z dnia [...] października 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie od decyzji z [...] września 2021 r. Wójta Gminy w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, znak akt: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na decyzję tą została złożona skarga do WSA. Wyrokiem z 30 marca 2022 r. sygn. II SA/Bd 1613/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2021 r. Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania, co do ziszczenia się przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku ze sprawowaną opieką w świetle orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej tej opieki, a także złożonego oświadczenia w trybie art. 17b ustawy. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego co do zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
W toku ponownego postępowania organ I instancji przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego dnia [...] sierpnia 2022 r. Z dowodu tego wynika, że osoba wymagająca opieki jest osobą leżącą, bez kontaktu, z licznymi schorzeniami, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z uwagi na stan zdrowia matki i zakres sprawowanej nad nią opieki R. Ś. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Akta sprawy zawierają również oświadczenie wnioskodawcy z dnia [...] sierpnia 2022 r. o zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 2020 r.
Organ podał, że z akt sprawy wynika, że Skarżący wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. Ś. Z orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z [...] kwietnia 1997 r. wynika, że I. Ś. urodzona [...] listopada 1932 r. została uznana za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, niezdolna do samodzielnej egzystencji z wymogiem stałej opieki osób drugich, legitymuje się 1-szą grupą inwalidzką, inwalidztwo istnieje od -nie można ustalić.
Organ przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i art. 17 ust. 1b tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 17b ustawy, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Organ podał, że wnioskodawca w cz. III wniosku, jako rolnik złożył stosowne oświadczenie wskazując, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy z dniem [...] marca 2020 r. Organ, w ramach postępowania odwoławczego, wystąpił do KRUS o udzielenie niezbędnych informacji. W piśmie z dnia [...] października 2022 r. KRUS PT we W. znak [...], [...] wyjaśnił, że R. Ś. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako płatnik od 1 kwietnia 2007 r. do nadal z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego, R. Ś. nie zgłaszał faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej po dniu [...] marca 2020 r. Ponadto, w odpowiedzi na zapytanie organu, ARiMR w piśmie z dnia [...] listopada 2022 r. znak: [...] wyjaśnił, że w 2020 r. R. Ś. ubiegał się o dopłaty na powierzchnię [...] ha, natomiast w 2021r. i 2022r. na powierzchnię [...] ha oraz dofinansowanie na zakup nawozów mineralnych.
W tych okolicznościach, zdaniem organu, uznać należało że wnioskodawca faktycznie nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Z treści art. 17 ust. 1 omawianej ustawy wynika, że istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. To samo dotyczy rolnika w zakresie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca jest rolnikiem. Mimo złożonego oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym wskazane okoliczności tego nie potwierdzają. Wnioskodawca pozostaje nadal ubezpieczonym w KRUS, jako rolnik -producent rolny korzysta z dopłat związanych z produkcją rolną przy czym zakres produkcji ograniczający się do zasiewów oraz sprzątnięcia plonów nie koliduje z możliwością zapewnienia opieki matce.
W świetle tych ustaleń organ stwierdził, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył R. Ś., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zaskarżonej decyzji zarzucił;
1. Naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia.
2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a pogorszającym się stanem zdrowia jego matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zasadniczym zarzutem stawianym w skardze jest naruszenie przez organ art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji podnosi, że w sprawie nie dopatruje się związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z pola widzenia Organu nie powinna znikać okoliczność, że od chwili, w której konieczne stało się sprawowanie opieki nad matką Skarżącego, opieka ta jest sprawowana przez niego. Skarżący, we wcześniejszym okresie, próbował łączyć opiekę nad matką z pracą w gospodarstwie rolnym. Obecnie Skarżący nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką z pracą w gospodarstwie rolnym.
Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (wynikające z odprowadzania składek do KRUS) lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca określił jaki rodzaj dowodu będzie służył temu celowi. Takim środkiem dowodowym jest oświadczenie rolnika składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawy. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Oświadczenie skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód na tę okoliczność.
Skarżący podkreślił ponadto, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie określonej działalności rolniczej. W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2022 r. Znak: [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2022 r. znak: [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego R. Ś. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu pełnienia opieki nad matką.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Na wstępie Sąd podkreśla, że nie budzi żadnych wątpliwości prawidłowość stanowiska Kolegium dotyczącego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Zasadnie Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ww. przepis, którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Kwestia ta, jako już utrwalona w orzecznictwie nie wymaga omówienia, a przedstawione przez organ odwoławczy wywody i wnioski jej dotyczące są właściwe. Sąd podziela takie stanowisko.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce lub ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Zgodnie natomiast z art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Organ na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalił, że osoba wymagająca opieki – I. Ś. jest osobą z licznymi schorzeniami, leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z [...] kwietnia 1997 r. wynika, że I. Ś. została uznana za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, niezdolna do samodzielnej egzystencji z wymogiem stałej opieki osób drugich, legitymuje się 1-szą grupą inwalidzką. Z uwagi na stan zdrowia matki i zakres sprawowanej nad nią opieki Skarżący – R. Ś. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Na tą okoliczność złożył oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2022 r. o zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z dniem [...] marca 2020 r. W toku postępowania organ odwoławczy ustalił, że Skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako płatnik od 1 kwietnia 2007 r. do nadal z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego, p. Ś. nie zgłaszał faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej po dniu [...] marca 2020 r. (pismo z dnia [...] października 2022 r. KRUS PT we W. znak [...], [...] wyjaśniła, że w 2020 r. p. Ś. ubiegał się o dopłaty na powierzchnię [...] ha, natomiast w 2021r. i 2022r. na powierzchnię [...] ha oraz dofinansowanie na zakup nawozów mineralnych (pismo z dnia [...] listopada 2022 r. znak: [...]).
Z ustaleń organu wynika zatem, że mimo złożonego przez skarżącego oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym wskazane okoliczności tego nie potwierdzają. Wnioskodawca pozostaje nadal ubezpieczonym w KRUS, jako rolnik -producent rolny korzysta z dopłat związanych z produkcją rolną przy czym zakres produkcji ograniczający się do zasiewów oraz sprzątnięcia plonów nie koliduje z możliwością zapewnienia opieki matce.
Z uwagi na powyższe ustalenia istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W ocenie Sądu stanowisko organu, który stwierdził, że Skarżący nie spełniła powyższej przesłanki, jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadne.
Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13; z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16).
Bezsporne jest, że matka skarżącego – I. Ś., jako osoba legitymująca się orzeczeniem Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z [...] kwietnia 1997 r., z którego wynika, że została uznana za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, niezdolna do samodzielnej egzystencji z wymogiem stałej opieki osób drugich, legitymuje się 1-szą grupą inwalidzką - wymaga opieki. Niewątpliwie również Skarżący tę opiekę nad matką sprawuje. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że opieka obejmuje czynności pielęgnacyjne, bowiem osoba wymagająca opieki jest osobą leżącą, bez kontaktu, z licznymi schorzeniami, niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Sporna między organem a Skarżącym jest natomiast kwestia rezygnacji skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność opieki nad matką. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium zasadnie dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że Skarżący nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawna matką. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu odwoławczego, Skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako płatnik od 1 kwietnia 2007 r. do nadal z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego powyżej 1 hektara przeliczeniowego. Nie zgłaszał zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej po dniu [...] marca 2020 r. (Pismo kierownika KRUS we W. z [...] października 2022 r.) Z pisma ARIMR w T. z [...] listopada 2022 r. wynika, że na dzień 2 listopada 2022 r. Skarżący jako beneficjent ubiegał się o dopłaty bezpośrednie z funduszy unijnych, których przesłanką uzyskania nie jest sama własność gospodarstwa, lecz jego rzeczywiste prowadzenie przez rolnika.
Stosownie do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.) użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a/ rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli rolnik jest osobą fizyczną lub prawną bądź grupą osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c/ rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Z akt sprawy wynika, że oświadczeniom skarżącego przeczą dokumenty pochodzące z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jednoznacznie dowodzące, że Skarżący składał wnioski o dopłaty oraz o inne formy pomocy i taką pomoc otrzymywał, już po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
W tym kontekście chybiony jest zarzut pełnomocnika skarżącego, że organ dokonał błędnej i dowolnej oceny materiału dowodowego, oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Biorąc pod uwagę z jednej strony cele, jakie przyświecały ustawodawcy tworzącemu przesłanki wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego (świadczenie ma stanowić formę wsparcia dla osób, które muszą zrezygnować z aktywności zawodowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny), z drugiej przesłanki przyznawania dopłat bezpośrednich (realne prowadzenie gospodarstwa rolnego, a nie tylko jego własność), nie da się znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że Skarżący oświadczył, że zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym i to od dnia [...] marca 2020 r. (oświadczenie z [...] sierpnia 2022 r.), a jednocześnie w kolejnych okresach składał wnioski o dofinansowanie i pobierał dopłaty do prowadzonej działalności rolniczej.
W świetle powyższych ustaleń należy uznać, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezależnie od powyższego trzeba podkreślić, że jak zasadnie zwrócił uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), na którą powołał się także organ, rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Mając powyższe na uwadze, Kolegium prawidłowo odmówiło Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby powodować uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Kolegium wprawdzie oparło decyzję na innej przesłance niż organ pierwszej instancji, jednak ta rozbieżność nie stanowi uchybienia, przeciwnie – jest konsekwencją stosowania zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Kolegium jako organ odwoławczy miało obowiązek rozpatrzyć sprawę ponownie i dokonać własnych ustaleń faktycznych oraz własnej oceny prawnej sprawy.
Z tych względów, Sąd oddalił skargę na postawie art. 151 p.p.s.a.