Uzasadnienie
I W dniu [...] lipca 2012 r. (uzupełniony 31 sierpnia 2012 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) J.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj: zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
II Konieczność przyznania prawa pomocy skarżący uzasadnił trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną. Jest osobą niepełnosprawną o orzeczonym lekkim stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2012r.). Jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że zamieszkuje w pokoju użyczonym przez syna, za co nie ponosi kosztów związanych z wynajmem oraz opłatami za mieszkanie. Do dnia 31 lipca 2012r. uzyskiwał zasiłek stały w wysokości [...] zł natomiast od sierpnia 2012r. uzyskuje zasiłek w wysokości około [...] zł, który przeznacza na zakup żywności. Poza tym podał, że otrzymuje pomoc od instytucji charytatywnych m.in. odzież i żywność z Kościoła. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Powołał się również na rozdzielność majątkową (kserokopia wypisu aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2005r.) oraz nadmienił, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
III Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.).
IV Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
V Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie posiada znamion wyjątkowości.
Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinna wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje zasiłek co prawda w niewielkiej kwocie, jednakże z drugiej strony nie ponosi praktycznie żadnych wydatków.
Kolejną kwestią jest wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W tym przypadku również pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy a nie czynnik skomplikowania sprawy. Podobnie jak w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów w celu ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w swoim utrzymaniu.
W świetle przedstawionej przez zainteresowanego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które wskazywałyby na to, że ponosi ponadprzeciętne wydatki tj. np. związane ze swym leczeniem czy utrzymaniem domu. Wręcz przeciwnie z przedłożonej wybiórczo przez skarżącego dokumentacji wynika jednoznacznie, że ponoszone przez niego wydatki nie są znaczne, ponieważ jak sam oświadczył zamieszkuje w pokoju użyczonym przez syna w związku z czym nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych z wynajmem oraz opłatami za mieszkanie. Poza tym otrzymuje pomoc od instytucji charytatywnych m.in. odzież i żywność z Kościoła. Zresztą potwierdza to fakt nieprzedłożenia przez niego dokumentów związanych z utrzymaniem. Z przedłożonej przez niego dokumentacji wynika, że jego zdrowie uległo poprawie na tyle, że kwalifikacja niepełnosprawności została zmieniona orzeczeniem z dnia 16 sierpnia 2012r. z umiarkowanej na lekką.
Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Ponadto wskazać należy, że fakt posiadania przez małżonków rozdzielności majątkowej nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy i argument ten należy uznać za chybiony. Skarżący podnosi, że od [...] stycznia 2005r. posiada z żoną rozdzielność majątkową. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, iż małżonkowie - zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23), zobowiązani są do wzajemnej pomocy, w tym - finansowej. Ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie zwalnia małżonka z obowiązku takiej pomocy i to również w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09).
W świetle przedstawionej dokumentacji i oświadczeń strony należy stwierdzić, że obecnie pozostaje on w związku małżeńskim. W nadesłanej kserokopii wypisu aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2005r. w § 3 notariusz poinformowała strony o treści art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w myśl którego boje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny.
Poza tym wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych.
VI W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.