Uzasadnienie
W dniu 17 sierpnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z mężem, oraz małoletnim synem. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi ok. [...] zł z tytułu świadczenia rentowego oraz działalności gospodarczej. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni [...] m2 oraz innej nieruchomości o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł zaś jej mąż w wysokości [...] zł. Ponadto wnioskodawczyni podała, że miesięcznie ponosi m.in. wydatki związane z utrzymaniem domu w wysokości [...] zł, zakupem lekarstw na kwotę [...] zł oraz spłatą rat kredytu na zakup działki – [...] zł. Poza tym przeznacza na pomoc dlas pełnoletniej córki kwotę [...] zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Zdaniem orzekającego skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, we wnioskowanym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzenie takie potwierdza porównanie będących do dyspozycji wnioskodawcy dochodów oraz ciążących na nim comiesięcznych wydatków. Istotne przy tym jest, że dla oceny możliwości finansowych skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.), które skarżąca wykazała na poziomie około [...] zł miesięcznie. Wydatków takich nie stanowią natomiast spłacane przez skarżącą raty kredytu. Spłata kredytu ponadto nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych.
Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. W odniesieniu do niniejszej sprawy wygląda to w ten sposób, że wpis sądowy od przedmiotowej sprawy wynosi zaledwie 100 zł zaś kwota oszczędności [...] zł, a więc kwota oszczędności jest siedemdziesiąt razy większa od wpisu. Zdaniem orzekającego kwota wpisu w relacji do oszczędności pozwala sądzić, iż jego uiszczenie nie spowoduje nadmiernego uszczuplenia tego zasobu pieniężnego a stronie skarżącej pozwoli na kontynuowanie postępowania sądowoadministracyjnego.
Reasumując powyższe należy stwierdzić, że nie może być tak, że skarżąca dysponując majątkiem: nieruchomościami, uzyskiwanym stałym miesięcznym dochodem, posiadająca wraz z mężem oszczędności wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w tym z zaledwie 100 zł od wpisu sądowego. Pragnie ona bowiem przerzucać te koszty na ogół podatników, będących często w dużo gorszej sytuacji materialnej czy zdrowotnej niż ona sama. Należy bowiem zaznaczyć, że nie każdego podatnika jest stać na płatność raty kredytu w wysokości [...] zł czy też wspomagać córkę w wysokości [...] zł miesięcznie. Tylko te dwie pozycje w jej budżecie domowym wynoszą ok. [...] zł w skali miesiąca zaś kwota 100 zł wpisu jest uiszczana jednorazowo po to aby zainicjować postępowanie sądowoadministracyjne.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.