Uzasadnienie
Decyzją Nr [...]z dnia [...]r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. odmówił skarżącemu – W. P. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania uposażenia za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odpraw i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...]zł.
W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł to, iż nie pozostawał w zwłoce, gdyż roszczenia o wypłatę świadczeń pieniężnych przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w S. stały się wymagalne w dniu przystąpienia skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych po wcześniejszym uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...]z dnia [...]r. stwierdzającej nieważność decyzji Nr [...]z dnia [...] r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez organ wojskowy z powodu likwidacji zajmowanego dotychczas przez żołnierza stanowiska służbowego i odmowy przyjęcia niższego stanowiska służbowego, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Wcześniej Wojewódzki Sztab Wojskowy w S., jako płatnik uposażeń i innych należności pieniężnych nie był zobowiązany ani uprawniony do ich wypłacenia żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej.
Nadto Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. podniósł to, iż skarżącemu przez okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 maja 2004 r. Wojskowe Biuro Emerytalne wypłacało uposażenie na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2004r.
Dalej organ podniósł, że skapitalizowane odsetki od uposażeń uzyskały w dniu ich wypłaty byt niezależny i jako świadczenie o charakterze okresowym przedawniły się z upływem trzech lat od daty ich powstania. Bieg terminu przedawnienia przerwany został w dniu doręczenia organowi administracyjnemu wniosku z dnia 9 lipca 2008 r.
W odniesieniu do żądania wnioskodawcy wyrównania uposażenia o kwotę [...]zł organ podniósł to, iż wypłacona odprawa z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy okazały się świadczeniami nienależnymi, gdyż przysługują one wyłącznie żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, a skarżący nie został ostatecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 maja 2003 r. i w tej sytuacji wyrównanie uposażenia za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006r. odbyło się z uwzględnieniem kwot odprawy i ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy wypłaconych w maju 2003r. w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.
Natomiast żaden przepis nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego otrzymanych wcześniej świadczeń z tytułu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby w czasie późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej zmianę poprzez uwzględnienie jego roszczeń w całości. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazał na treść art. 75 ust. 3, art. 81, art. 73 oraz art. 83 ust. 5, art. 92 ust. 3 i art. 96 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, póz. 1750 z późn. zm.), zwanej dalej:,,ustawą o służbie wojskowej". Podkreślił, iż okolicznością bezsporną jest to, że w okresie od 1 czerwca 2003r. do 30 kwietnia 2006r. nie wypłacono jemu uposażenia i innych należności finansowych oraz to, że rozkaz o jego zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia nieważności, zaś decyzja nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania.
Wobec tego, nie wypłacone uposażenie i inne należności pieniężne stały się wymagalne w terminach określonych w art. 81, a na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej ma prawo do żądania odsetek za zwłokę w wypłacie należności. Ponadto skarżący podniósł, że na gruncie przepisów ustawy pragmatycznej organ I instancji nie miał podstaw do uznania wypłaconych jemu w związku ze zwolnieniem ze służby należności finansowych jako świadczenia nienależnego i jego samowolnego potrącenia. Wskazał na art. 103 ustawy o służbie wojskowej, z którego wynika, że potrącenie z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie Kodeks Pracy i że w art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu zawarty jest wymóg posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 kp).
Skarżący podkreślił, że organ I instancji nie miał tytułu wykonawczego uprawniającego do potrącenia spornej kwoty, jak również nie dysponował jego zgodą na dokonanie potrącenia, nie mógł więc dokonać potrącenia ze świadczeń należnych jemu w związku z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej.
Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) decyzją z dnia[...]., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, że uposażenie skarżącego nie stało się wymagalne ani w dniu 1 czerwca 2003 r. ani w żadnym kolejnym pierwszym dniu miesiąca po tej dacie, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Nr [...]z dnia [...]r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i faktycznie był on zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W tych okolicznościach nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia.
Organ uznał, że z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...]r. powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 czerwca 2003 r.
Ponadto organ odnosząc się do żądania wnioskodawcy wyrównania uposażenia o kwotę [...]zł stwierdził, iż skarżący nie został skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 maja 2003 r., a tym samym wypłacona jemu odprawa z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy okazały się świadczeniami nienależnymi. Zgodnie bowiem z art. 94 ust. 1 i art. 95 pkt 2 ustawy pragmatycznej odprawa i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop przysługuje wyłącznie zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej. Organ powołał się przy tym na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w orzeczeniu w sprawie II SA/Wa 106/08 z dnia 22 kwietnia 2008 r., co do tego, że z chwilą uchylenia rozkazu personalnego o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, wypłacona odprawa staje się świadczeniem nienależnym, które powinno być przez skarżącego niezwłocznie zwrócone, bowiem odpadła podstawa jej wypłacenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając, że wydana została z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu art. 75 ust. 3 oraz art. 103 ustawy o służbie wojskowej. W związku z tym, jak wskazał, naruszony został jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, iż nie należą mu się odsetki ustawowe od uposażeń i innych należności pieniężnych z tytułu odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...]zł. za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty takie jak w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest zasadna, albowiem odmowa wypłacenia skarżącemu zaległego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami oraz ustawowymi odsetkami nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa.
Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w art. 71 – 104 w ustawy o służbie wojskowej.
W myśl przepisów zawartych w art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 ww ustawy żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w tej ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74), a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104).
W wyniku wydania przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji Nr[...]. z dnia [...]r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. skarżący powrócił do służby.
Skutki tej decyzji odnośnie uprawnień związanych z pełnieniem służby są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania zaległego uposażenia za okres od dnia 1 czerwca 2003r. do dnia 30 kwietnia 2006r. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii ustalenia terminu wymagalności zaległego uposażenia, a także oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać potrącenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003r.
Po pierwsze należy stwierdzić, że decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną – eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie.
W świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, iż wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc i skutecznie nie został on zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po 1 czerwca 2003r. przez cały czas służby. Zatem należy uznać, że została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia. Zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują.
Z kolei w przepisie art. 75 ust. 3 tejże ustawy jest mowa, o tym że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ decyzji dotyczącej wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w znaczeniu prawnym nie było już od daty jej wydania, to tym samym należności z tytułu uposażenia i dodatków za okres od 1 czerwca 2003r. do 30 kwietnia 2006r. stały się wymagalne w terminach określonych w art. 81 omawianej ustawy. Obowiązek płacenia odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał zatem od dnia wymagalności zobowiązania głównego. Z tego względu sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji, że roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia stało się wymagalne dopiero po przystąpieniu przez skarżącego do pełnienia obowiązków służbowych.
Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, że odmowa wypłaty skarżącemu części uposażenia znajduje uzasadnienie wobec skutecznego potrącenia z tej należności świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003r.
Wskazać należy, iż instytucja potrącenia została zawarta w przepisach art. 498-500 Kodeksu cywilnego. Dotyczy ona wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy o służbie wojskowej, regulującej władcze stosunki administracyjne. Ponadto potrącenie z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy).
Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę. Jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego mógł stanowić przy braku zgody skarżącego podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.
Reasumując należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu sprawy doszło do nieprawidłowej interpretacji przepisów prawnych mających tu zastosowanie, w związku z czym zaskarżone orzeczenie, jak i poprzedzające je orzeczenie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy skarżącego organy obu instancji powinny uwzględnić powyższe stanowisko Sądu odnośnie możliwości potrącenia i przyznawania świadczeń związanych z zakończeniem służby wojskowej.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.
O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 152 tej ustawy. Natomiast o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust.2 pkt1 lit.a w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr163, poz.1349 ze zm.).