Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.
W piśmie z dnia [...] października 2014 r. (data wpływu do organu) S.M. zwrócił się do Wójta Gminy F. z prośbą o umorzenie wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prośbę uzasadnił tym, że utrzymuje się ze świadczeń z opieki społecznej (zasiłku stałego wypłacanego przez GOPS w K.), jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Jest osobą samotnie gospodarującą mieszka w mieszkaniu najstarszego syna, zajmuje jeden pokój z częścią trzonu kuchennego. Pobierany zasiłek nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Wnioskodawca zakupuje ubrania, żywność, opłaca prąd, często nie stać go na wykupienie lekarstw, co znajduje potwierdzenie w wywiadzie składanym w GOPS K. Ponadto potrzebuje 100 zł na ogrzewanie pokoju drewnem. Korzysta z pomocy siostry. Obecnie brakuje mu środków na zakup odzieży zimowej i środków czystości. Do wniosku dołączył dowody wpłat kwot po 50 zł z tytułu alimentów na rzecz dzieci, z których wynika, że są dokonywane przez siostrę K. J., kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 2004 r. na oddziale odwykowym, kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds.
Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 lutego 2010 r., zaliczającego wnioskodawcę do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, na czas określony do 28 lutego 2015 r., zawierające m.in. wskazanie odpowiedniego zatrudnienia w postaci pracy zawodowej w warunkach pracy chronionej.
Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] organ I instancji odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w minionym okresie zasiłkowym komornik sądowy nie wyegzekwował od dłużnika alimentacyjnego żadnej kwoty na pokrycie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wpłacona została kwota 300 zł przez siostrę wnioskodawcy. Odmawiając umorzenia należności, ośrodek pomocy społecznej uwzględnił sytuację rodzinną zdrowotną i dochodową dłużnika alimentacyjnego. Wskazał też na obowiązek rodzica względem dziecka w zakresie dostarczania środków utrzymania, z którego to obowiązku wnioskodawca nie wywiązuje się, uchybiając w ten sposób obowiązkowi wynikającemu z przepisów prawa oraz zasad współżycia społecznego. Odwołał się też do obowiązku organu właściwego wierzyciela w zakresie egzekwowania wypłaconych na rzecz osób uprawnionych świadczeń.
Wobec braku podstaw do umorzenia należności, organ nadmienił, że dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje, stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, prawo ubiegania się o odroczenie terminu płatności albo rozłożenia należności na raty.
Odwołanie od decyzji złożył wnioskodawca. W treści uzasadnienia odwołania wskazał, że jego sytuacja nie uległa zmianie. Jest osobą niepełnosprawną (w stopniu umiarkowanym), a jego dochodem jest tylko zasiłek stały. Jest osobą samotnie gospodarującą mieszka w części małego, drewnianego domu, studnia i ubikacja są na zewnątrz. Ponownie prosi o wnikliwe rozpatrzenie jego prośby i umorzenie wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I – instancyjne. W uzasadnieniu podano, że podstawę prawną umorzenia należności od dłużnika alimentacyjnego stanowi art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności opisaną w ust. 1, jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności. Jednakże, jak ustalił to organ I instancji, wobec zupełnego braku skuteczności prowadzonego przez komornika sądowego postępowania egzekucyjnego, postanowienia tego przepisu nie mogą być podstawą umorzenia zgodnie z wnioskiem strony.
Wobec powyższego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu stanowi art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że decyzja organu właściwego wierzyciela w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Należy jednoznacznie stwierdzić, że istnieje tylko możliwość, nie ma natomiast obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci mają charakter obligatoryjny, wobec czego o umorzeniu tych należności można mówić w zupełnie wyjątkowych przypadkach. Może to nastąpić jedynie wówczas, gdy brak możliwości zwrotu wypłaconych świadczeń ma charakter obiektywny, niezależny od dłużnika. Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie o takiej wyjątkowości sytuacji nie może być mowy.
Dłużnik alimentacyjny utrzymuje się z zasiłku stałego, korzysta także z pomocy siostry, która pomaga mu również w spłacie zadłużenia alimentacyjnego. Jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zdolną do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. W tej sytuacji istnieje możliwość podjęcia pracy, chociażby dorywczej, co może pozwolić na spłatę zadłużenia w systemie ratalnym.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł S. M. i podał, że jest osobą chorą psychicznie i nie rozumie, dlaczego nie została wzięta pod uwagę jego trudna sytuacja materialna. Wskazał, że leczy się systematycznie w Poradni Zdrowia Psychicznego w S., co potwierdza zaświadczeniem lekarskim. Jego sytuacja nie zmienia się, ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i utrzymuje się z zasiłku stałego. Szuka pracy dorywczej, jednak nikt nie chce go zatrudnić. Pomagająca mu do tej pory siostra już nie jest w stanie zapewnić mu pomocy finansowej, ani też w innej formie. Skromny dochód nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb w zakresie zakupu żywności, odzieży i lekarstw oraz uiszczenia opłat. Wskazał też na ponoszone wydatki związane z leczeniem i przedstawił fakturę za leki wykupione w styczniu 2015 r.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organów orzekających w sprawie, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.
Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864).
W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 kpa.
Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ale jego sytuacja jest stabilna albowiem utrzymuje się z zasiłku stałego, korzysta z pomocy siostry, nie posiadanie żadnych osób na utrzymaniu.
Nadto jest zdolny do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej lub pracy dorywczej, co może mu umożliwić spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna. Niemniej jednak należy mieć na względzie, iż umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalono.