Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w związku z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej też: ustawą, po rozpatrzeniu odwołania M. O. od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...].11. 2020 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z dnia [...].10. 2020 r. M. O. wystąpiła do Wójta Gminy G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem W. O. Decyzją z dnia [...].11. 2020 r. Wójt Gminy G. odmówił wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem z uwagi na niespełnienie warunków wymienionych w przepisie:
- • art. 17 ust. 1 b ustawy, gdyż niepełnosprawność W. O. o znacznym stopniu nie powstała do 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia podczas pobierania nauki w szkole;
- • art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, gdyż W. O. pozostaje w związku małżeńskim a żona R. O. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności..
Z decyzją odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zgodziła się M. O., wnosząc odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...].12. 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji wskazał, że W. O. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...].09. 2020 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...].09.2022 r. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.2020 r. W. O. wymaga wsparcia przy wykonywaniu czynności życia codziennego. Córka M. O. sprawuje nad nim opiekę sprowadzającą się do pomocy w czynnościach higieniczno-sanitarnych, załatwiania spraw lekarskich, sprzątania, robienia zakupów. Rodzina wspólnie zamieszkująca składa się, oprócz wnioskodawczyni i jej niepełnosprawnego ojca, z małoletniej córki wnioskodawczyni, brata S.-ucznia szkoły średniej oraz matki (żony niepełnosprawnego) R. O., która jest aktywna zawodowo. Jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w GOPS w G. jako specjalistyczna opiekunka domowa.
W ocenie SKO organ I instancji nie miał racji podając, że negatywną przesłanką nie przyznania świadczenia jest okoliczność, że niepełnosprawność powstała u W. O. po 25 roku życia. Organ podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. uznał za niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych (sygn. Akt K 38/13) w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia ze względu na okres powstania niepełnosprawności podopiecznego. SKO stwierdziło, że po stronie W. O. nie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast wymogów ustawowych do przyznania świadczenia nie spełnia wnioskodawczyni, gdyż W. O. pozostaje w związku małżeńskim, a żona R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest aktywna zawodowo. Stanowi o tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy.
Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że M. O. nie można ustalić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła M. O. zarzucając
- - obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, że pozostawanie w związku małżeńskim W. O. jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia jego córce w sytuacji gdy tyko ona może sprawować opiekę, ponieważ matka opiekuje się synem S., który wymaga stałej całodobowej opieki. Wnioskodawczyni jest zobowiązana do alimentacji ojca a ponieważ sprawuje nad nim opiekę to ma prawo do świadczenia.
- - naruszenie art. 7, 77 par. 1, 80 k.p.a poprzez błędną ocenę materiału dowodowego polegającym na dowolnym uznaniu, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną opieką, ponieważ żona nie może porzucić pracy bo musi zapewnić synowi opiekę i środki do życia.
- - naruszenie art. 7 i 8 k.p.a oraz art. 2 i 32 Konstytucji RP poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności co podważa zaufanie do organów Państwa.
- - naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit a ustawy w zw. z art. 23, 27, 130 K.r.i o p. przez niewłaściwe uznanie, że osoby bliskie nie są uprawnione do świadczenia skoro sprawują wyłączną opiekę.
Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie świadczenia ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądowa kontrola działania administracji publicznej, odbywa się z uwzględnieniem kryterium zgodności z prawem na podstawie art. 3 par.1i par.2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej: p.p.s.a..
Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu.
Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 16.02.21 r. z uwagi na art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DZ. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w zw. z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16.10.2020 r. o odwołaniu rozpraw.
Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenie pielęgnacyjne córce (skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliższe – żona niepełnosprawnego, w świetle brzmienia przepisu ustawy tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a.
Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. Organy (a także Sąd) nie wyrażały wątpliwości, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 21.08. 2020 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1. matce albo ojcu,
- 2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1 b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Dla porządku należy wskazać, że organ II instancji słusznie orzekł, że część przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności a mianowicie przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.
Organ odwoławczy należycie ocenił stan faktyczny sprawy i właściwie zastosował przepisy prawa materialnego, wbrew zarzutom skargi.
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. Jednakże słusznie organy zauważyły, że istnieje art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji (do których zalicza się skarżąca) jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzecznictwo sądowe interpretuje powyższy przepis bardziej liberalnie niż jego literalne brzmienie. Mianowicie w sytuacji, gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz z innych obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli przyczyn nie może sprawować opieki, to wówczas inna osoba zobowiązana do alimentacji może uzyskać świadczenie opiekuńcze. Dotyczy to takich sytuacji, kiedy stan zdrowia, podeszły wiek, niedołęstwo i ubóstwo sprawiają, że opieka nad małżonkiem jest wykluczona.
Na ten temat istnieje bogate orzecznictwo sądowe, które zostało powołane zarówno przez skarżącą jak i przez organ odwoławczy (np. w sprawach o sygn.. akt: II SA/Bk 649/19, IV SA/Po 473/20, I OSK 1230/14, I OSK 1113/15, I OSK 599/20, II SA/Bd 165/20, II SA/Łd346/20). Ze wszystkich orzeczeń wynika jeden wniosek: świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie zobowiązanej do alimentacji (np. dziecku osoby niepełnosprawnej) pod warunkiem ustalenia, że małżonek nie może sprawować opieki z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego, nawet wówczas gdy nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.
W ocenie Sądu taka sytuacja nie zachodzi w sprawie niniejszej. Organy prawidłowo ustaliły, że nie istnieją powody dla których żona W. O. nie mogłaby sprawować nad nim opieki. Takim powodem nie jest jej praca zawodowa z której musiałaby oczywiście zrezygnować. Istotą przyznania świadczenia jest rekompensata za niemożliwość wykonywania pracy z powodu konieczności sprawowania opieki. Wbrew twierdzeniom skargi, organy prawidłowo ustaliły, że R. O., mająca 50 lat, mogłaby opiekować się mężem i otrzymać świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem rezygnacji z zatrudnienia. Z wywiadu środowiskowego wynika, że jest zdrowa, aktywna zawodowo. Otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2140 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w wysokości 193 zł. Pięcioosobowa rodzina posiada dochód 3662 zł miesięcznie. Nie jest to kwota wygórowana, ale świadczenie pielęgnacyjne nie może służyć finansowemu wsparciu rodziny. W skardze podniesiono, że R. O. nie może zrezygnować z pracy, ponieważ jej dochód zapewnia utrzymanie rodzinie, a nadto musi opiekować się niepełnoletnim synem.
Ta ostatnia okoliczność, podniesiona dopiero w skardze, budzi zdziwienie nie tylko Sądu ale i organu odwoławczego. Syn S. ma 17 lat i nie wymaga opieki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że jest zdrowy tak jak i pozostali członkowie rodziny (prócz W. O.). Podana okoliczność jest gołosłowna i nie zasługuje na wiarę. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności współmałżonkowi. Skarżąca nie przedstawiła dowodów, że po stronie jej matki istnieją obiektywne, niezależne od niej przeszkody do sprawowania opieki. Jak słusznie podkreśla Kolegium w odpowiedzi na skargę, R. O. pracuje jako specjalistyczna opiekunka domowa, a więc ma zawodowe przygotowanie do pełnienia opieki nad osobami chorymi. Trafnie też Kolegium stwierdziło, że brak osobistej opieki nad mężem R. O. może zastąpić opłacaną opiekunką. Oprócz wynagrodzenia za pracę, rodzina dysponuje gospodarstwem rolnym o pow. 10,38 ha, które prowadził przed chorobą W. O. Rzeczą rodziny jest zadysponowanie majątkiem w taki sposób aby wspomóc sytuację materialną
Reasumując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest zgodna z obowiązującym prawem, co skutkowało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.