Uzasadnienie
W dniu [...] września D. B. złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego i stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.
Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Wydziałowa Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. w B. nie przyznała D. B. stypendium socjalnego i stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.
W uzasadnieniu wskazano, że dochód D. B. na jedną osobę w rodzinie w 2018 r., obliczony na zasadach określonych w art. 86 w zw. z art. 87 ust. 1-2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018, poz. 1668 ze zm., dalej: "P.s.w.n.") wyniósł 1.207,15 zł, a więc przekroczył kwotę 1.051,70 zł uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne i stypendium socjalne w zwiększonej wysokości.
W odwołaniu od w/w decyzji D. B. zarzuciła organowi stypendialnemu nieprawidłowe wyliczenie dochodu rodziny, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanych świadczeń.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. w B. podtrzymała w/w decyzję.
W uzasadnieniu odwoławczy organ stypendialny wskazał, że do wyliczenia dochodu rodziny studentki wzięto pod uwagę: przyznane alimenty wynikające z wyroku sądu dołączonego przez studentkę do wniosku o stypendium socjalne oraz uzyskanie dochodu przez matkę w wysokości miesięcznej 2.721,45 zł netto od dnia [...] września 2019 r. Na tej podstawie organ odwoławczy wskazał, iż przy trwającym stosunku pracy w przypadku podwyżki wynagrodzenie, zwiększenia etatu, co powoduje zwiększenie dochodu – organ bierze pod uwagę zwiększenie etatu, dochodu jako dochód uzyskany, tym bardziej, że w niniejszej sprawie wymiar czasu pracy spowodował zwiększenie wynagrodzenie miesięcznego matki studentki.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na w/w decyzję wywiódł pełnomocnik skarżącej D. B., wskazując w niej na naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
- 1. § 1 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. w B. z dnia 25 czerwca 2019 r., w sytuacji gdy Zarządzenie i Regulamin zostały zastąpione Zarządzeniem nr 48/2019 Rektora Uniwersytetu M. w B. z dnia 9 lipca 2019 r. i zmieniony został załącznik w postaci w/w regulaminu na regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu w B.,
- 2. § 12 ust. 2 i 3 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. w B. poprzez jego nieprawidłowego zastosowanie i nie ustalenie wysokości miesięcznego dochodu na rodzinę na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
- 3. art. 5 ust. 4 a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową wykładnię i zastosowanie.
Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację oraz dokonując wyliczeń dochodu skarżącej. Podkreślił, iż w tej sprawie matka studentki podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy, ale na innych warunkach, polegających na zwiększeniu etatu z 5/30 na pełny etat, stanowiącym różnicę pomiędzy wynagrodzeniem uzyskiwanym dotychczas, przez co uzyskała wyższy dochód. Ponadto wskazał, iż zarzut wskazania przez organ odwoławczy niewłaściwej podstawy prawnej jest niezasadny. Powołane w decyzji Zarządzenie nr 48/2019 Rektora Uniwersytetu M. w B. dotyczyło zmiany zarządzenia Rektora z dnia 25 czerwca 2019 r. nr 46/2019 i wprowadzenie tekstu jednolitego Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. w B. W świetle powyższego, w skarżonej decyzji nie do końca precyzyjnie wskazano, iż zarządzenie nr 48 /2019 określa tekst jednolity Regulaminu z dnia 25 czerwca 2019 r., tym nie mniej zakres świadczeń w obu dokumentach jest tożsamy, a zarządzenie 48/2019 wprowadza aktualizowany Regulamin z dnia 25 czerwca 2019 r.
Na tej podstawie wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, jednakże z innych przyczyn, niż wskazano w treści zarzutów skargi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., zwanej dalej p.p.s.a) sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach danej sprawy, lecz sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art.119 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy wniosek taki został złożony przez pełnomocnika strony skarżącej w piśmie z [...] kwietnia 2020 r. i został doręczony organowi [...] czerwca 2020 r. (k. 39-40, 42). W zakreślonym terminie nie wpłynął wniosek z żądaniem przeprowadzenia rozprawy.
Przedmiotem kontroli sądowo administracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. w B. z dnia [...] grudnia 2019 r. podtrzymująca decyzję Wydziałowej Komisja Stypendialnej Uniwersytetu M. w B. z dnia [...] listopada 2019 r., w której odmówiono D. B. przyznania stypendium socjalnego i stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.
Wskazać należy, że podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji był § 1 regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. w B. (załącznik do zarządzenie nr 48/2019 Rektora Uniwersytetu M. w B.), przy czym w ocenie Sądu, organ odwoławczy omyłkowo wstawił datę tego zarządzenia z dnia 25 czerwca 2019 r. zamiast 9 lipca 2019 r. Powołane w decyzji Zarządzenie nr 48/2019 Rektora Uniwersytetu M. w B. dotyczyło zmiany zarządzenia Rektora z dnia 25 czerwca 2019 r. nr 46/2019 i wprowadzenia tekstu jednolitego Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. w B. (k. 9-18). Omyłka ta nie miała jednak wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 P.s.w.n., student może ubiegać się o stypendium socjalne. Stypendium takie może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, o czym stanowi art. 87 ust. 1 P.s.w.n., zaś w szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (art. 87 ust. 3 P.s.w.n.). Jak stanowi art. 87 ust. 2 P.s.w.n. Rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej: "u.p.s.") oraz większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220, ze zm., dalej: "u.ś.r.").
Zgodnie z art. 88 ust. 1 P.s.w.n. wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w u.ś.r. z tym, że przy jej ustalaniu uwzględnia się dochody osiągane m.in. przez: studenta, małżonka studenta, rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta, będące na utrzymaniu ww. osób dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek.
Przechodząc na grunt ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wskazać należy na treść przepisów, które miały zastosowanie przy ustalaniu dochodu skarżącej, a mianowicie art. 5 u.ś.r. Organy obu instancji do wyliczenia dochodu rodziny studentki wzięły pod uwagę alimenty wynikające z wyroku sądu oraz dochód matki. Dochód ten wyliczono na podstawie dochodu osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a u.ś.r.), czyli w przypadku skarżącej w roku 2018 oraz doliczenia dochodu matki skarżącej uzyskanego od dnia [...] września 2019 r. w wysokości miesięcznej 2.721,45 zł netto.
Podstawę takiego stanowiska, aczkolwiek wprost nie wynika to z decyzji, stanowił art. 5 ust. 4b u.ś.r., który wskazuje, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń. Doliczeniu w takiej sytuacji podlegał miesięczny dochód uzyskany przez matkę studentki.
Zdaniem sądu, organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły ten dochód w przypadku skarżącej, w oparciu o przepis art. 5 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, gdy należało rozważyć zastosowanie przepisu art. 5 ust. 4c u.ś.r., który wskazuje, iż przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 5 ust. 4a i ust. 4 b) nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą.
W niniejszej sprawie natomiast zatrudnienie mające wpływ na ustalenie dochodu matki skarżącej kształtowało się w następujący sposób: S. Stowarzyszenie od [...] lutego 2018 r. do [...] grudnia 2018 r., S.– od [...] stycznia 2002 r. do [...] stycznia 2019 r. - wymiar czasu pracy ½ etatu, Z. w S. od dnia [...] października 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. – wymiar czasu pracy 5/30, Z. w S. od dnia [...] września 2019 r. do [...] sierpnia 2020 r.- wymiar czasu pracy pełny. Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, iż matka skarżącej niewątpliwie w 2019 utraciła dochód z S. od [...] lutego 2019 r. i dochód z pracy w Z. w S. w wymiarze 5/30 od [...] czerwca 2019 r., ale jednocześnie dochód w Z. uzyskała ponownie od [...] września 2019 r. i to w pełnym wymiarze. Znamiennym przy tym jest to, iż dochód utracony w Z. w dniu [...] czerwca 2019 r. został ponownie uzyskany u tego samego pracodawcy w dniu [...] września 2019 r., a więc w okresie trzech miesięcy, licząc od utraty dochodu. Okoliczności te nie były oceniane przez organy obu instancji.
W wyroku z dnia 29 kwietnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny natomiast wskazał, iż "przepis art. 5 ust. 4c ustawy należy odczytywać w ten sposób, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się, jeżeli członek rodziny utraci dochód m.in. z tytułu zatrudnienia i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyska go ponownie u tego samego pracodawcy. Nie chodzi jednak o uzyskanie jakiegokolwiek dochodu ale dochodu w wysokości co najmniej odpowiadającej dochodowi utraconemu. Aby organ mógł zastosować przepis art. 5 ust. 4c ustawy musi zaistnieć nie tylko kontynuacja zatrudnienia u tego samego pracodawcy (bez względu na podstawę prawną tego zatrudnienia) ale też kontynuacja w uzyskiwaniu dochodu (dochód uzyskany w okresie 3 miesięcy nie może być niższy niż dochód utracony" (LEX nr 3034350).
Okoliczności te nie były brane pod uwagę przez organy obu instancji. Ponadto organy uczelni rozpatrując sprawę powinny kierować się treścią ogólnych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mają odpowiednie zastosowanie w sprawach z zakresu pomocy materialnej dla studentów w ich indywidualnych sprawach, m.in. z uwagi na korzystanie w tym zakresie z ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym organy powinny dążyć do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego całościowej oceny (art. 80 k.p.a.). Powyższym ogólnym zasadom i przepisom postępowania administracyjnego organy orzekające w sprawie uchybiły, co miało również przełożenie na naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 4 u.ś.r.
Ponadto poczynione przez organy w uzasadnieniu decyzji ustalenia w zakresie wysokości dochodu nie mogą polegać tylko na ogólnym podaniu wysokości tego dochodu bez przedstawienia szczegółowej operacji matematycznej. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w której organ ustala wysokość dochodu, w wysokości odbiegającej od wysokości podanej przez stronę i wyprowadza z ustalonej przez siebie wysokości dochodu wnioski niekorzystne dla strony, skutkujące odmową przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia.
Uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają zatem podstawowych wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Za takie uzasadnienie nie można natomiast uznać ogólnikowego stwierdzenia, że dochód netto przypadający na członka rodziny studenta przekroczył kwotę 1051,70 zł uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne i stypendium o zwiększonej wysokości, bez wskazania sposobu jej matematycznego wyliczenia.
Takie stanowisko jest prezentowane przez sądy administracyjne (vide: wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 18.06.2019 r. – IV SA/Wr 47/19, WSA w Warszawie z dnia 29.09.2016 r. – II SA/Wa 406/16, WSA w Łodzi z dnia 16.04.2014 r. – III SA/Łd 247/14, WSA w Szczecinie z dnia 21.06.2018 r. – II SA/Sz 205/18, baza CBOIS), które skład orzekający podziela. Wskazano w nich, że "sposób wyliczenia dochodu oraz poszczególne jego składniki powinny zostać szczegółowo wykazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia i znajdować odzwierciedlenie w dowodach dołączonych do akt sprawy.
Należy podkreślić, że wszędzie tam, gdzie wydanie decyzji uzależnione jest od dokonania obliczeń i wykonania działań matematycznych, działania te powinny być wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w taki sposób, by możliwa była weryfikacja prawidłowości przeprowadzonych obliczeń"(wyrok WSA we Wrocławiu, z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 513/19, baza CBOIS).
Podkreślić przy tym należy, iż w odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna zawarła nieco szerszą treść, wskazując sposób wyliczeń w zakresie ustalenia dochodu skarżącej. Jednakże, co należy podkreślić, odpowiedź na skargę nie może zastąpić uzasadnienia decyzji.
Brak należytego uzasadnienia decyzji nie daje możliwości jej kontroli i stanowi uchybienie proceduralne mogące wpłynąć na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia decyzji organów obu instancji. Ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy tj. art. 5 ust. 4a-c u.ś.r. w zw. z art. 88 ust. 1 P.s.w.n. w zakresie uzyskania i utraty dochodu, również uzasadnia uchylenie tych decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
W ponownym postępowaniu Wydziałowa Komisja Stypendialna zobowiązana będzie ustalić stan faktyczny i dokonać jego oceny, w zakresie wszystkich składników dochodu rodziny skarżącej za 2018 rok, wskazując sposób wyliczenia tego dochodu. Należy przy tym podkreślić, że generalną zasadą przy ustalaniu wysokości dochodów jest zsumowanie faktycznie osiągniętych dochodów członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a dopiero później stosowanie szczególnych mechanizmów wymienionych w art. 5 ust. 4-4 c u.ś.r.
Z tych też powodów sąd uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r. poz. 2325 j.t.).