Uzasadnienie
J. G. (dalej powoływany jako: "skarżący") w dniu 26 kwietnia 2021 r. wystąpił do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiźnie o przyznanie pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego polegającego na zakupie posiłku lub dostarczaniu mu takich posiłków do domu, zgodnie z programem rządowym i uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiźnie decyzją z dnia 11 maja 2021 r. nr OPS.5021.1.4.2021 orzekł o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy, z uwagi na przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 15 czerwca 2021 r. znak SKO.440/30/2021.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł skarżący wnosząc o jej uchylenie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 572/21 WSA w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Wizna z dnia 11 maja 2021 r. nr OPS.5021.1.4.2021. W uzasadnieniu sąd stwierdził nieprawidłowość wyliczenia dochodu strony opartego na błędnym doliczeniu do dochodu jednorazowego świadczenia z pomocy dla rolników dotkniętych kryzysem związanym z COVID–19 w wysokości 5.759 złotych. Jednocześnie skład orzekający podkreślił, ze decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku jest decyzją uznaniową, a spełnienie kryterium dochodowego nie jest jedyną przesłanką przyznania zasiłku celowego.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy Wizna decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r. nr OPS.5023.1.4.2022, po raz kolejny odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ w pierwszej kolejności stwierdził, że dochód strony z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wyniósł 707,23 zł. Pomimo jednak stwierdzenia spełnienia kryterium dochodowego, organ odmówił przyznania wnioskowanej pomocy uznając, że jej przyznanie byłoby niesłuszne w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Organ zwrócił uwagę, że skarżący jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niewykluczającym możliwości zapewnienia sobie posiłków. Porusza się o własnych siłach, nie wymaga pomocy osób trzecich i jest w stanie prowadzić gospodarstwo rolne nastawione na hodowlę byków. Niepełnosprawność strony nie czyni go niezdolnym do pracy, o czym świadczy brak przyznanej renty chorobowej. Jak dalej podkreślił organ, osoby w gorszym stanie zdrowia posiadające inne problemy zdrowotne niż zgłaszane przez wnioskodawcę bóle kręgosłupa i zwyrodnienie stawów, same w swoim zakresie zapewniają i przygotowują posiłki.
Nie odmawiają też, jak wnioskodawca, pomocy w formie produktów żywnościowych. Organ zwrócił też uwagę, że skarżący otrzymał w grudniu 2020 roku znaczną pomoc finansową z ARiMR dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19, którą to pomoc mógł przeznaczyć na zakup żywności. Ponadto w 2021 roku skarżący otrzymał pomoc z OPS w Wiźnie w łącznej wysokości 1.600 zł, a zatem nie pozostał bez żadnych środków do życia.
W ocenie organu I instancji skoro skarżący posiada gospodarstwo rolne, to w pierwszej kolejności powinien zacząć wykorzystywać własne zasoby i sam częściowo zaspokoić swoje potrzeby w tym względzie. Powinien w miarę swoich możliwości spróbować podjąć pracę zarobkową z uwzględnieniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które nie skreśla z rynku pracy. Tymczasem skarżący prezentuje roszczeniowy charakter i pasywną postawę, a każdorazowe wskazywanie przez ośrodek pomocy społecznej próby rozwiązania trudnej sytuacji spotykają się z kategoryczną odmową i brakiem rozważenia proponowanych rozwiązań co ma odzwierciedlenie w składanych odwołaniach, w których znajdują się inwektywy kierowane do pracowników ośrodka.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wniósł od niego odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z 10 lutego 2022 r. nr SKO.440/10/2022 orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Kolegium uznało, że skarżący w momencie złożenia wniosku spełniał wprawdzie kryterium dochodowe do uzyskania pomocy ze środków przekazywanych w ramach Programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, ale na przeszkodzie w przyznaniu wnioskowanego świadczenia stanęły dwie okoliczności. Po pierwsze, wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w dniu 26 kwietnia 2021 r., natomiast ostateczna kończąca rozpatrywanie tego wniosku decyzja została wydana w dniu 10 lutego 2022 r., co zdaniem organu czyni niemożliwym przyznanie tej formy pomocy z mocą wsteczną. Po drugie, decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup gorącego posiłku na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2022 r., co czyni niemożliwym przyznanie tej formy pomocy na podstawie wniosku z dnia 26 kwietnia 2021 r.
Powyższa decyzja, na skutek skargi wnioskodawcy, została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 listopada 2022 r. (sygn. II SA/Bk 232/22), który stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy przeprowadzając postępowanie naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 15 k.p.a. regulujący zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia WSA ustalił, że przedmiotem poddanego kontroli sądu postępowania administracyjnego było rozpoznanie wniosku skarżącego z 26 kwietnia 2021 r. o przyznanie pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku, przyznawanego w oparciu o uchwałę Nr 140 Rady Ministrów z 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz uchwałę Rady Gminy Wizna w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.
Za bezsporne sąd uznał, że objęta programem rządowym ww. pomoc realizowana jest w trybie przewidzianym w przepisach ustawy o pomocy społecznej i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w przepisie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jak stanowi zaś powołany przepis zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Dalej nawiązując do wydanego uprzednio wyroku WSA w Białymstoku z 28 października 2021 r. sygn. II SA/Bk 572/21, mocą którego uchylone zostały dwie pierwsze negatywne dla skarżącego decyzje organów obu instancji w sprawie przyznania celowej pomocy pieniężnej na zakup posiłku, o którą to pomoc skarżący wnioskował 26 kwietnia 2021 r., sąd przypomniał, że zadaniem organów administracji publicznej było ponowne merytoryczne rozpatrzenie tego wniosku z uwzględnieniem przesądzonej przez sąd okoliczności błędnego wyliczenia dochodu strony pod kątem spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy.
Jednocześnie, mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, nakazał przeanalizowanie pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających przyznanie bądź odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwzględnieniem zarówno możliwości finansowych OPS w Wiźnie, jak też sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz odzwierciedleniem ustaleń organu w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji.
W ocenie sądu, o ile organ pierwszej instancji do zaleceń wydanych w poprzednim wyroku zastosował się, na co wskazuje uzasadnienie decyzji Wójta Gminy Wizna z 28 stycznia 2022 r., o tyle Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży rozpatrując odwołanie, uchyliło się od merytorycznej oceny sprawy upatrując bezprzedmiotowości ponownego rozpatrywania wniosku strony z 26 kwietnia 2021 r. z uwagi na przyznanie skarżącemu decyzją z 21 stycznia 2022 r. świadczenia pieniężnego na zakup gorącego posiłku na okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r.
Skład orzekający nie podzielił stwierdzenia organu odwoławczego jakoby przyznanie skarżącemu pomocy pieniężnej na zakup posiłku na okres I półrocza 2022 r. co do zasady uniemożliwiało przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku za taki okres wsteczny (czyli za 2021 r.) w którym konkretna potrzeba bytowa nie była zaspokojona. Z tego powodu sąd zalecił Kolegium ustalenie, czy skarżący w 2021 roku ubiegał się innymi wnioskami o pomoc pieniężną na zakup posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007) oraz jak te wnioski zostały rozpatrzone.
W ocenie składu orzekającego brak ustaleń organu jaka była praktyka organu w zakresie określania przedziału czasu na jaki z konkretnego wniosku strony przyznawana była pomoc pieniężna na zakup posiłku oraz ustaleń co do zaspokojenia potrzeb strony w roku 2021 r. w zakresie pomocy finansowej na zakup posiłku, nie pozwala na uznanie sprawy za należycie wyjaśnioną. Sąd zauważył przy tym, że tylko ustalenie co do zaspokojonych potrzeb strony w zakresie pomocy na pieniężnej na zakup posiłków w przedziale czasu objętym konkretnym wnioskiem, stanowiłoby okoliczność przemawiającą za niecelowością przyznania po raz kolejny takiego samego zasiłku celowego. Zasiłek celowy ma bowiem charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, rozpatrując sprawę ponownie, decyzją z 16 lutego 2023 r. nr SKO.440/3/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku.
W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło podstawę prawną ubiegania się o wnioskowane świadczenie podkreślając, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego (świadczenia pieniężnego) ma charakter decyzji uznaniowej. Dalej, stwierdzając, że skarżący spełnia kryterium dochodowe do przyznania wnioskowanej pomocy, organ przeanalizował pozostałe przesłanki jej przyznania z uwzględnieniem sytuacji życiowej i materialnej skarżącego.
Uwzględniając z kolei zalecenia wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. II SA/Bk 232/22, SKO ustaliło, że pomoc pieniężna udzielana przez OPS w Wiźnie w ramach Programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 jest pomocą okresową, udzielaną w okresach półrocznych, a skarżący w 2021 roku otrzymał pomoc społeczną w łącznej kwocie 1.600 zł. Jak podkreśliło SKO, przedmiotowa pomoc, została mu przyznana w drugim półroczu 2021 roku. Nawiązując zaś do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Kolegium skonkludowało, że świadczenia pomocy społecznej mogą mieć jedynie charakter uzupełniający i pomocniczy, uwzględnienie zaś całości zgłoszonego żądania ani nie odpowiada celom ani też możliwościom pomocy społecznej. SKO zgodziło się jednocześnie z konkluzją organu I instancji, że skarżący jest co prawda osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednak niepełnosprawność ta nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, czy zapewnienia sobie posiłków.
Tym bardziej, że na terenie Gminy Wizna znajduje się wiele osób samotnie gospodarujących, które są w gorszej sytuacji zdrowotnej i finansowej i nie pobierają pomocy w formie zasiłku celowego na zakup posiłku. Uwzględniając te wszystkie okoliczności, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił jej naruszenie przepisów: Konstytucji RP, ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustawy o pracownikach samorządowych i ustawy o pomocy społecznej.
W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, że organy celowo pominęły, że jest on osobą niepełnosprawną i samotnie gospodarującą, żyjącą w warunkach uwłaczających godności człowieka w XXI wieku, bez bieżącej wody, bez łazienki, bez ubikacji, woda donoszona wiadrem ze studni, spróchniałe i nieszczelne okna w zajmowanym pokoju, częściowo załamany i spróchniały sufit w kuchni, stara aluminiowa instalacja elektryczna powodująca zwarcia co grozi pożarem, gdyż dom jest drewniany i na kable położona jest papierowa tapeta. Dalej, nawiązując do argumentacji decyzji, skarżący podkreślił, że oferowane mu produkty to artykuły przetworzone w postaci kanapek i suchego prowiantu, które nie nadają się do spożycia na gorąco. Tymczasem on wnioskował o posiłek składający się z gorącej zupy i gorącego dania z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w Łomży z dnia 16 lutego 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 stycznia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i domu na lata 2019-2023".
Na wstępie podkreślić należy, że niniejsze postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 26 kwietnia 2021 r., a wydane w nim rozstrzygnięcia kończące był już przedmiotem kontroli tutejszego sądu, który wyrokiem z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 572/21 uchylił decyzję SKO w Łomży z dnia 15 czerwca 2021 r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji z dnia 11 maja 2021 r. o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia oraz wyrokiem z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 232/22 uchylił decyzję SKO w Łomży z dnia 10 lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 stycznia 2022 r. o odmowie przyznania ww. świadczenia.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że wyrok kasacyjny wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje określone konsekwencje dla dalszego postępowania w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie zaś samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
Sąd nie może powracać do kwestii już wcześniej przesądzonych (vide: wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275). Ocena prawna, o której mowa w powołanym przepisie dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, natomiast wskazania mają wytyczyć kierunek działalności organu przy ponownym orzekaniu w sprawie.
Prowadząc ponownie postępowanie w niniejszej sprawie, organy obu instancji związane były ww. orzeczeniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (sygn. akt II SA/BK 572/21 i II SA/Bk 232/22). Ustaleniami prawnymi wskazaniami w tym orzeczeniu związany jest również sąd orzekający w niniejszym postępowaniu.
W uzasadnieniu wyroku sygn. akt II SA/Bk 572/21, Sąd wskazał, że organy obu instancji niesłusznie zaliczyły do dochodu skarżącego jednorazowy zasiłek dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 w wysokości 5759 złotych i zalecił prawidłowe ustalenie dochodu strony. Jednocześnie, mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, nakazał przeanalizowanie pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających przyznanie bądź odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwzględnieniem zarówno możliwości finansowych OPS w Wiźnie, jak też sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz odzwierciedleniem ustaleń organu w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji.
W uzasadnieniu zaś wyroku sygn. akt II SA/Bk 323/22 Sąd stwierdził, że o ile organ I instancji zastosował się do zaleceń sądu (na co wskazuje uzasadnienie decyzji Wójta Gminy Wizna z dnia 28 stycznia 2022 r.), to SKO w Łomży rozpatrując odwołanie strony od decyzji odmawiającej przyznania pomocy celowej na zakup posiłku nie z powodu przekroczenia kryterium dochodowego lecz poprzez pryzmat celowości przyznania pomocy, uchyliło się od merytorycznej oceny sprawy, błędnie upatrując bezprzedmiotowości ponownego rozpatrywania wniosku strony z dnia 26 kwietnia 2021 r. z uwagi na przyznanie skarżącemu decyzją z 21 stycznia 2022 r. świadczenia pieniężnego na zakup gorącego posiłku na okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. Sąd nie podzielił przy tym stwierdzenia organu odwoławczego, że przyznanie skarżącemu pomocy pieniężnej na zakup posiłku na okres I półrocza 2022 r. co do zasady uniemożliwiało przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku za taki okres wsteczny (tu w roku 2021r.), w którym konkretna potrzeba bytowa nie była zaspokojona.
W tych uwarunkowaniach Sąd nakazał ustalenie, czy skarżący w 2021 r. ubiegał się innymi wnioskami o pomoc pieniężną na zakup posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz jak te wnioski zostały rozpatrzone.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy zastosowały się do ww. wytycznych, w szczególności, Kolegium w uzasadnieniu swej decyzji dokonało właściwej wykładni i właściwie zastosowało przepisy u.p.s. Prawidłowo również wykonało zalecenia zawarte w ww. orzeczeniach sądu.
Przechodząc do merytorycznej weryfikacji zaskarżonej decyzji wyjaśnić należy, że objęta programem rządowym pomoc przewidziana w uchwale Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 -2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007), realizowana jest w trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. i prawidłowo należy ją zakwalifikować jako formę zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39 tej ustawy. W świetle tej regulacji w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Pozostaje to w spójności z treścią przepisów powołanej uchwały Rady Ministrów, z której wynika m.in., że program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej przy udziale właściwych jednostek organizacyjnych gminy, zaś do zadań gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) należy przyznawanie pomocy za pośrednictwem kierowników ośrodków pomocy społecznej wynikającej z Programu.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący spełniała kryterium dochodowe ustanowione uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007) oraz uchwałą Rady Gminy Wizna z dnia 29 stycznia 2019 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłków w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023 warunkujące skorzystanie z tej formy pomocy. Jak wynika bowiem z ustaleń organów, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W miesiącu marcu 2021 r. (wniosek o zasiłek został złożony w kwietniu 2021 r.) uzyskał dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł, który po pomniejszeniu o składkę KRUS opłaconą w miesiącu marcu 2021 r. w kwocie 139 zł wynosi 707,23 zł. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w aktach sprawy i jako takie nie budzą zastrzeżeń sądu, nie są też kwestionowane przez stronę skarżąca.
Organ odwoławczy mając na uwadze zalecenia sądu przeanalizował także pozostałe przesłanki ustawowe uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia, z uwzględnieniem zarówno możliwości finansowych OPS w Wiźnie, jak też sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia
W tym miejscu powtórzyć należy, że przewidziane w art. 39 u.p.s. prawo do zasiłku celowego oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany – zgodnie z zasadą z art. 7 k.p.a. załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków". Organ orzekając w konkretnej sprawie może zatem, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z dnia 21 marca 2012r. sygn. akt I OSK 1920/11, dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy a także mając na uwadze zasady udzielania świadczeń społecznych, organ odwoławczy uznał, że uwzględnienie zgłaszanego przez skarżącego żądania nie tylko nie odpowiada celom, ale również możliwościom pomocy społecznej. Sąd ocenę tę w pełni podziela.
Trafnie bowiem wywiódł organ odwoławczy, że pomimo, że skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to jednak powyższe nie stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżący porusza się o własnych siłach, nie wymaga pomocy osób trzecich i jest w stanie prowadzić gospodarstwo rolne nastawione na hodowlę byków. Niepełnosprawność strony nie czyni go niezdolnym do pracy, o czym świadczy brak przyznanej renty chorobowej. Organ zwrócił również uwagę, że na terenie Gminy Wizna znajduje się wiele osób samotnie gospodarujących, które są w gorszej sytuacji zdrowotnej i finansowej i nie pobierają pomocy w formie zasiłku celowego na zakup posiłku. Korzystają z programu FEAD POPŻ na lata 2014-2020, podprogram 2020, tj. pomocy w formie produktów żywnościowych, z których są w stanie zapewnić sobie posiłek.
Skarżący w lutym 2021 r. odmówił natomiast przyjęcia tej pomocy, argumentując że przyjmie tylko produkty przetworzone, gotowe do spożycia. Pomoc w takiej formie została jednak udzielona skarżącemu w dniu 13 sierpnia 2021 r., pomimo braku zakwalifikowania do ww. programu z uwagi na wcześniejszą rezygnację. Powyższe okoliczności dowodzą, że skarżący nie wykazuje własnej inicjatywy w dążeniu do zapewnienia sobie potrzeb bytowych własnym staraniem, przedstawia jedynie listę swoich potrzeb i żąda ich sfinansowania. Tymczasem, jak już wyżej wskazano, pomoc społeczna ma mieć charakter pomocowy, doraźny, a nie może stanowić stałego źródła utrzymania. Zasiłek może być bowiem udzielony na niezbędne potrzeby bytowe, których zaspokojenie stało się niemożliwe wskutek wystąpienia nieprzewidzianych, nadzwyczajnych, wyjątkowych okoliczności.
Co więcej SKO wykonując zalecenia wskazane w wyroku z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. II SA/Bk 232/22, ustaliło, że pomoc pieniężna udzielana przez OPS w Wiźnie w ramach Programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 jest pomocą okresową, udzielaną w okresach półrocznych. Skarżący otrzymał pomoc społeczną w łącznej kwocie 1600 zł - decyzja z dnia 27 grudnia 2021 r. OPS. 5012.52.2021 - zasiłek celowy specjalny w wysokości 700 zł na zakup opału; decyzją z dnia 17 listopada 2021 r. OPS. 5012.43.2021 - zasiłek celowy specjalny w wysokości 150 zł na dojazdy do lekarzy specjalistów oraz decyzją z dnia 21 października 2021 r. SKO.440/60/2021 - świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 150 zł miesięcznie na okres od października do grudnia 2021 r. Pomoc ta została przyznana w drugim półroczu 2021, gdzie sytuacja skarżącego uległa zmianie. Rozpatrywana sprawa dotyczy wniosku z kwietnia 2021 r., i jak wynika z ustaleń organu, w grudniu 2020 r. skarżący otrzymał jednorazową pomoc pieniężną z ARMiR dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19, w wysokości 5 759,00 zł. Także w styczniu 2021 r., otrzymał kolejną pomoc z ARMiR w wysokości 2 134,54 zł. Z pomocy tej skarżący nie musiał się rozliczać. Świadczenia te nie były wliczane do dochodu, jednak niewątpliwie stanowiły jego zasób, z którego mógł w swobodny sposób korzystać, w tym np. na zakup żywności.
W ocenie sądu, a wbrew zarzutom skargi, Kolegium wydając powyższe rozstrzygnięcie nie przekroczyło granic uznania administracyjnego, bowiem przekonująco przedstawiło powody, dla których nie uwzględniło żądanie skarżącego oraz przedstawiło funkcje przepisów prawa znajdujących w niniejszej sprawie zastosowanie. Ustalenia SKO znajdują odbicie w należycie zebranym materiale dowodowy, który stanowi przede wszystkim wywiad środowiskowy. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach organy muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych.
Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 201/17).
Ponadto zauważyć należy, że dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Skład orzekający przeprowadził kontrolę legalności podjętych w sprawie decyzji administracyjnych w tak określonych granicach i uznał, że rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego organy dokonał wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na tej podstawie słusznie uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, nie uzasadniały przyznanie skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia. Zaskarżona decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego znalazła oparcie w materiale dowodowym sprawy, a jej uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Oczywiście nie można nie zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że jego sytuacja materialna, a także osobista (zdrowotna), jest trudna. Podkreślić jednak należy, że sąd, w ramach swych kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei nakazują organom pomocy społecznej "wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka" (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza jednak, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". W tym miejscu należy zaakcentować, że z programu rządowego "Posiłek w szkole i w 2019 - 2023" finansowane są również posiłki dla innych osób.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że organy pomocy społecznej udzielają systematycznie wsparcia skarżącemu, w miarę posiadanych środków, w tym w m.in. formie zasiłków celowych, odmowa przyznania pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku nie posiada cech dowolności, a organy obu instancji, rozpatrując wniosek skarżącego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Ponadto, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy, niezasadny pozostaje zatem zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.