Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. (nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej przyznania W. P. zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na troje dzieci: D., J. i A. P. na okres zasiłkowy 2018/2019 z wniosku złożonego [...] września 2018r.
Decyzja powyższa została wydana po czwartym rozpoznaniu sprawy i po jednokrotnym wydaniu wyroku przez sąd administracyjny.
Pierwsza odmowa przyznania świadczeń rodzinnych z wniosku W. P. z [...] września 2018r. nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] listopada 2018r., uchyloną w trybie odwoławczym decyzją SKO w B. z [...] stycznia 2019r.
Druga odmowa nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] maja 2019r., utrzymaną w mocy przez SKO w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r. Wówczas W. P. wywiódł skargę do WSA w Białymstoku a sąd wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019r. sygn. II SA/Bk 749/19 uwzględniając skargę uchylił zarówno decyzję SKO w B., jak i decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku sąd zaprezentował ocenę prawną sprawy dotyczącą kryteriów ustalania istotnej dla przyznania świadczeń rodzinnych kwestii zamieszkiwania wnioskodawcy, będącego obywatelem polskim z członkami rodziny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawie będącej przedmiotem kontroli sądowej od początku pomiędzy wnioskodawcą a organem przyznającym świadczenia rodzinne istniała różnica stanowisk co do tego, czy skarżący i jego rodzina zamieszkują w Polsce czy na Białorusi. Wnioskodawca W. P. ma, tak jak i jego małoletnie dzieci, urodzone kolejno w roku 2007 (syn D.), 2013 (syn J.) i 2015 (córka A.) obywatelstwo polskie, natomiast żona L. P. nie posiada polskiego obywatelstwa.
Wnioskodawca i jego dzieci są zameldowani na stałe w Polsce pod adresem K., gmina B., gdzie znajduje się zabudowana budynkiem mieszkalnym nieruchomość, której współwłaścicielem od 2016 roku w ½ jest wnioskodawca, natomiast żona wnioskodawcy jest zameldowana pod tym adresem na pobyt czasowy. Sąd stwierdził, że z uwagi na to, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" konieczne jest sięgnięcie po cywilistyczne rozumienie tego pojęcia. Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Z kolei w myśl art. 26 § 1 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców. Sąd uchylając decyzje odmowne stwierdził, że dotychczasowe rozstrzygnięcia oparte zostały na okolicznościach, które nie dawały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy miejscem zamieszkania rodziny skarżącego jest Polska, czy Białoruś.
Trzecią odmowną decyzję Wójt Gminy B. wydał [...] maja 2020r. lecz została ona uchylona przez SKO w B. (po uwzględnieniu odwołania W. P.) decyzją [...] lipca 2020r. w brzmieniu nadanym sprostowaniem z [...] sierpnia 2020r.
Decyzją z [...] października 2020r. (nr [...]) Wójt Gminy B. po raz czwarty odmówił uwzględnienia wniosku W. P. z uwagi na fakt, że wnioskodawca wraz z rodziną mieszka na Białorusi. Wniosek ten organ wysnuł po analizie dowodów zebranych w sprawie. Stwierdził, że wnioskodawca i jego żona nie pracują w Polsce a wnioskodawca ubiega się tu jedynie o szereg świadczeń socjalnych. Jego żona prowadzi na Białorusi gospodarstwo rolne a żadne z dzieci tych małżonków nie uczęszcza do szkoły czy przedszkola w Polsce, zaś objęcie dzieci opieką zdrowotną nastąpiło w trakcie trwania kolejnych postępowań administracyjnych. Poza posiadaniem w Polsce nieruchomości (na współwłasność) wnioskodawca nie ma żadnych związków z Polską, które pozwoliłyby przyjąć, że miejscowość K. jest centrum życiowym rodziny. Jak stwierdził organ I instancji, incydentalne przyjazdy do Polski dzieci i żony wnioskodawcy nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że rodzina ta na stałe zamieszkuje w Polsce.
W odwołaniu od tej decyzji W. P. zakwestionował ustalenie organu I instancji podając szereg okoliczności dowodzących bardziej ścisłego związku jego rodziny z Polską niż z Białorusią, takich jak:
- - fakt bycia wraz z dziećmi obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej,
- - fakt zameldowania nieprzerwanie z dziećmi w gminie B. od wielu lat,
- - legitymowanie się dowodem osobistym,
- - posiadanie we współwłasności z bratem domu w Polsce a nie w Białorusi,
- - posiadanie centrum interesów życiowych w Polsce,
- - regularne opłacanie rachunków za energie elektryczną w domu w K. przy braku ponoszenia opłat komunalnych na Białorusi,
- - ponoszenie opłat za wywóz śmieci z nieruchomości w K.,
- - stałe wraz z żoną prowadzenie gospodarstw domowego w domu w K.,
- - przechowywanie w domu w K. wszystkich rzeczy osobistych skarżącego i jego rodziny, niezbędnych do codziennego użytku i brak miejsca na Białorusi do przechowywania tych rzeczy,
- - sprawowanie stałej opieki nad rodzicami, zamieszkującymi z wnioskodawcą w K.,
- - uzyskanie "zaświadczenia o miejscu zamieszkania" (Certyfikatu Rezydenta) w Polsce a nie na Białorusi,
- - bycie beneficjentem programu "Czyste Powietrze" w Polsce,
- - posiadanie stałego ubezpieczenia zdrowotnego w Polce od wielu lat,
- - podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu dzieci w Polsce od wielu lat,
- - bycie wraz z dziećmi pacjentem lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce,
- - posiadanie "Karty Dużej Rodziny" w Polsce przy braku posiadania jakichkolwiek ulg w Białorusi,
- - posiadanie europejskich kart ubezpieczenia zdrowotnego EKUZ w Polsce,
- - składanie deklaracji PIT-37 tj. zeznań o wysokości dochodu za lata 2017, 2018, 2019 w Polsce a nie w Białorusi,
- - zawarcie w Polsce szeregu umów na dostawę usług i mediów niezbędnych do funkcjonowania rodziny,
- - posiadanie rachunku bankowego w Polsce a nie w Białorusi,
- - opłacanie podatku od nieruchomości w Polsce i brak nieruchomości na Białorusi,
- - funkcjonowanie w rejestrze wyborców w gminie B., brak zarejestrowania w Konsulacie Rzeczypospolitej Polskiej w Białorusi z powodu braku miejsca zamieszkania na terenie Białorusi,
- - prowadzenie działalności rolniczej w Polsce,
- - pomaganie przez żonę w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w Polsce, brak zatrudnienia żony na Białorusi,
- - zamiar zgłoszenia żony do ubezpieczenia społecznego w KRUS,
- - posiadanie przez wnioskodawcę ubezpieczenia społecznego w Polsce,
- - regularne opłacanie składki na ubezpieczenie społeczne, brak zadłużenia z tego tytułu przy braku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne na Białorusi z powodu braku aktywności zawodowej na obszarze Białorusi,
- - potwierdzenie przez świadka A. P., że centrum życiowe rodziny skarżącego znajduje się w Polsce oraz oświadczenie ojca żony stwierdzające, że miejsce zamieszkania rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,
- - oświadczenie L. P., że centrum życiowe rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,
- - posiadanie gruntu rolnego w Polsce i prowadzenie gospodarstwa rolnego w K., gmina B. w Polsce.
Odwołujący się podkreślił, że jest obywatelem polskim i jego dzieci mają polskie obywatelstwo. W jego ocenie ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze z Polską a jego wyjazdy do miejsca pobierania nauki przez dzieci nie mogą świadczyć o zamiarze stałego pobytu za granicą. Szkoły dzieci znajdują się w przygranicznym obszarze a zatem dzieci są uczniami transgranicznymi. Jego dzieci w dni nauki przebywają u rodziny w Białorusi i wracają do domu w K. na weekendy, święta oraz ferie. Odwołujący się nawiązał do stanowiska WSA w Białymstoku wyrażonego w sprawie II SA/Bk 749/19, że okresowe wyjazdy wnioskodawcy na Białoruś związane z faktem pobierania nauki przez najstarsze dziecko w szkole w Białorusi nie muszą świadczyć, że miejscem zamieszkania jest Białoruś. Zwrócił uwagę na fakt wydania mu przez Urząd Skarbowy w B. Certyfikatu Rezydencji potwierdzającego rzeczywiste zamieszkanie w Polsce oraz treść dowodów przesłanych przez organy władzy Białorusi, potwierdzających brak jakiejkolwiek relacji gospodarczej i socjalnej rodziny skarżącego z władzami Białorusi.
Odwołujący się stwierdził, że ze względu na sytuację ekonomiczną i polityczną na Białorusi nie ma zamiaru koncentrować tam życia rodziny a aktywność zawodową będzie realizował w Polsce. Odwołujący się podniósł także zarzut naruszenia art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 12 Konwencji o prawach dziecka.
Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ II instancji Kolegium stwierdziło, że prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje obywatelom polskim, którzy zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Miejsce zamieszkania dorosłej osoby i dziecka reguluje Kodeks cywilny w art. 25 i 26. Kolegium przytoczyło brzmienie tych przepisów. O miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (faktyczne przebywanie) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania ale jest wskazówką, która jest brana pod uwagę przy ocenie przesłanek z art. 25 K.c. Zamiar stałego pobytu ocenia się na podstawie zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu aktywności życiowej w określonej miejscowości. Kolegium wskazało, że przy ocenie dowodów zebranych w sprawie organy związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA w Białymstoku z 19 grudnia 2019r. sygn. II SA/Bk 749/19 i stwierdziło, że w sprawie zebrano bardzo obszerny materiał dowodowy, który pozwolił na dokonanie oceny, czy w okresie zasiłkowym 2018/2019 czyli od 1 listopada 2018r. do 31 października 2019r. skarżący z dziećmi miał miejsce zamieszkania w Polsce.
Kolegium stwierdziło następnie, że W. P. ubiega się o zasiłki rodzinne z dodatkami na urodzone na Białorusi dzieci, które tak jak wnioskodawca mają obywatelstwo polskie i są zameldowane na pobyt stały w miejscowości K., gmina B.: od [...] listopada 2015r. W. wraz z synami D. urodzonym [...] lipca 2007r. i J. urodzonym [...] października 2013r. a od [...] marca 2016r. córka A., urodzona [...] lipca 2015r. Żona wnioskodawcy L. ma obywatelstwo białoruskie i jest zameldowana w K. na pobyt czasowy. Jednocześnie wszyscy członkowie rodziny są zarejestrowani we wsi T. w Obwodzie B. na Białorusi. Najstarszy syn wnioskodawcy D. w okresie zasiłkowym miał 11 i 12 lat i uczył się w szkole średniej w W. na Białorusi. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że syn w dni nauki przebywał na Białorusi pod opieką matki i jej rodziców a pozostała dwójka dzieci 5-letni J. i 3-4 letnia A. przebywały z ojcem i matką a czasami z rodzicami skarżącego.
Kolegium podało, że wnioskodawca jest od [...] sierpnia 2017r. zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz że w marcu 2018r. zgłosił do zarejestrowania zamieszkanie na Białorusi. Od [...] marca 2016r. wnioskodawcy w oparciu o zaświadczenie o zameldowaniu została wydana Karta Dużej Rodziny. Od [...] września 2016r. wnioskodawca jest współwłaścicielem ½ zabudowanej nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., do której nabył prawo w wyniku darowizny dokonanej przez rodziców na wnioskodawcę oraz jego brata. W związku z posiadaniem nieruchomości wnioskodawca ponosi udokumentowane wydatki na jej utrzymanie. Powyższe okoliczności, zdaniem Kolegium, nie przesądzają o posiadaniu miejsca zamieszkania w miejscowości K. ponieważ właściciel nieruchomości nie ma obowiązku zamieszkiwania na niej a dane co do miejsca zamieszkania podawane przy rejestracji w charakterze bezrobotnego czy przy wydawaniu Karty Dużej Rodziny nie są weryfikowane i wynikają z oświadczenia zainteresowanego.
Kolegium dodało, że nieruchomość w K. w Polsce nie jest jedyną będącą w posiadaniu rodziny wnioskodawcy, gdyż jego żona L. P. figuruje w białoruskim rejestrze podatkowym jako właścicielka mieszkania na terenie Białorusi. Kolegium stwierdziło, że rodzina państwa P. ma zapewnione warunki do zamieszkania zarówno w Polsce, jak i na Białorusi i w obu krajach ponosi wydatki związane z utrzymaniem swego majątku. Zdaniem Kolegium żadnej informacji o miejscu zamieszkania nie daje też fakt ubiegania się przez wnioskodawcę o dofinansowanie remontu domu w K. z programu "Czyste powietrze", bo beneficjent programu może zamieszkiwać pod innym adresem niż położenie budynku remontowanego. Kolegium uznało, że więzy ekonomiczne i majątkowe małżonków P. z Polską i Białorusią nie dają informacji o miejscu zamieszkania, tym bardziej, gdy uwzględni się fakt, że w omawianym okresie oboje małżonkowie byli bezrobotni i na podstawie aktywności zawodowej obojga nie da się ustalić ich centrum życiowego.
Kolegium podało, że w okresie zasiłkowym 2018/2019 państwo P. nie pobierało świadczeń rodzinnych ani w Polsce ani na Białorusi a w Polsce odmówiono przyznania świadczeń wychowawczych na dzieci ostateczną decyzją SKO w B. z [...] sierpnia 2019r. Opłacany przez wnioskodawcę podatek od nieruchomości w K. jest związany z posiadaniem majątku a nie miejscem zamieszkania. W żadnym z dwóch krajów państwo P. nie płacili też podatków od dochodu, gdyż nie osiągnęli dochodu podlegającego opodatkowaniu. Certyfikat rezydencji podatkowej wystawiony za okres od [...] stycznia 2019r. zaświadcza o miejscu zamieszkania dla celów podatkowych i jest wystawiany na podstawie deklaracji osoby ubiegającej się o certyfikat.
Kolegium uznało, że ustalenie okoliczności na terenie którego państwa znajdowało się centrum życiowe rodziny wnioskodawcy w okresie zasiłkowym 2018/2019, jest możliwe w oparciu o analizę innych niż wyżej wymienione pozostałych dowodów. Kolegium wskazało na treść oświadczeń wnioskodawcy i jego żony stanowczo stwierdzających, że ich centrum życiowym stanowi miejsce zamieszkania w Polsce a związki z Białorusią wynikają z konieczności opieki nad dziećmi, które się uczą w szkołach na terenie Białorusi i gdzie przebywają w dni pobierania nauki. Oświadczenie wnioskodawcy j i jego żony potwierdził brat L. P. – S. C., który stwierdził, że rodzina P. często przebywa gościnnie w Brześciu z uwagi na pobieranie tam nauki przez ich syna D. Również teść wnioskodawcy A. G., zamieszkujący na Białorusi, potwierdził słowa córki L. i zięcia w swoim oświadczeniu. Także ojciec wnioskodawcy wskazał K. jako miejscowość stanowiącą miejsce zamieszkania rodziny W. P..
Oświadczył, że centrum interesów życiowych i stałe miejsce zamieszkania oraz plany związane z przyszłą bytnością syna są powiązane wyłącznie z Polską. Dodał, że dzieci nie można przenieść do szkoły w Polsce ze względu na barierę językową i stres ale w przyszłości wnuki będą kontynuować kształcenie na studiach na uczelniach w Polsce, podobnie jak to czynią wnuki ze strony drugiego syna. Według A. P., syn W. przebywa w Polsce gdzie prowadzi gospodarstwo rolne i podejmuje pracę dorywczą dojeżdżając do dzieci na Białoruś w dni nauki szkolnej. W czasie wolnym od nauki wnuki wracają do Polski. W K. zamieszkuje cała rodzina W. i znajdują się tutaj wszystkie rzeczy członków rodziny, synowa regularnie sprząta i gotuje a rodzina razem spożywa posiłki. Także matka W. zeznała, ze syn W. z całą rodziną zamieszkują w K. Kolegium następnie przeanalizowało zestawienia przekroczeń granicy polsko – białoruskiej przez członków rodziny skarżącego w okresie zasiłkowym 2018/2019 i w oparciu o te zestawienia uznało, że w okresie tym rodzina państwa P. większość czasu spędziła na terenie Białorusi.
Tam, jak ustaliło Kolegium, rodzina spędziła około 300 dni z 364 dni roku, tam znajdowała się też w okresie świąt i weekendów a dzieci spędziły na Białorusi niemal całe wakacje. D. syn wnioskodawcy spędził w Polsce 23 dni podczas 11 wizyt a syn J. i córka A. po 16 dni w trakcie 8 wizyt. Analiza zestawień dat przekroczeń granicy członków rodziny wnioskodawcy wskazuje jednoznacznie, że dzieci przyjeżdżały na wakacje do Polski na krótkie pobyty, zaś mieszkały w tym czasie na Białorusi. Kolegium stwierdziło, że fakty wynikające z zestawień dat przekroczenia granicy przeczą informacjom zawartym w wypowiedziach członków rodziny wnioskodawcy – rodziców, teścia i szwagra.
Również obserwacja poczyniona przez pracownika socjalnego B. R. podczas próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2019r. i odebrane wrażenie niezamieszkałych pokojów w domu w K., wskazują na niezamieszkiwanie w nich przez wnioskodawcę, jego żonę i dzieci. Pracownik socjalny w trakcie przesłuchania w charakterze świadka zeznała, że nie zauważyła żadnych zabawek, przyborów szkolnych ani innych śladów świadczących o przebywaniu w nim dzieci. Kolegium wskazało też, że w okresie od 15 listopada 2018r. do 3 lipca 2019r. na 11 przesyłek doręczanych wnioskodawcy tylko dwie zostały odebrane przez adresata a pozostałe odbierali dorośli domownicy: ojciec W. lub jego brat. Kolegium podkreśliło, że deklarację o objęcie podstawową opieką zdrowotną w Polsce wnioskodawca złożył dopiero [...] listopada 2019r. i również dzieci zostały zgłoszone do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce dopiero w październiku i w listopadzie 2019r. tj. po upływie okresu zasiłkowego.
Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że w okresie zasiłkowym 2018/2019r wnioskodawca z rodziną nie zamieszkiwał na terenie Rzeczypospolitej Polskiej co uzasadniało wydanie decyzji odmawiającej przyznanie mu zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na dzieci w tym okresie.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję W. P. podniósł zarzuty naruszenia art. 7, 7a § 1, 8, 77 § 1, 80, 81a § 1 K.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną ocenę dowodów tj. przyjęcie, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, podczas, gdy w rzeczywistości na terenie Polski znajduje się centrum interesów życiowych całej rodziny skarżącego. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi W. P. dokonał zestawienia fragmentów uzasadnienia zaskarżonej decyzji z własną oceną dowodów.
Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 12 Konwencji Praw Dziecka oraz art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Skarżący wskazał na zmianę stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego dokonaną decyzją z [...] stycznia 2021r. nr [...] w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa do świadczenia "Dobry start" na dzieci oraz decyzją z [...] listopada 2021r. nr [...] wydaną w postępowaniu o przyznanie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do nich na nowy okres zasiłkowy. Skarżący wskazując na te fakty wytknął Kolegium zróżnicowaną ocenę takich samych okoliczności faktycznych podkreślając, że już od 2018r. istniało ściślejsze niż z Białorusią powiązanie jego rodziny z Polską w warstwie ekonomicznej, majątkowej i emocjonalnej, co potwierdził materiał dowodowy.
Skarżący raz jeszcze zwrócił uwagę na taki dowód, jak Certyfikat Rezydenta, potwierdzający ciążący na skarżącym od wielu lat nieograniczony obowiązek podatkowy, który dotyczy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego organy obu instancji zbyt duże znaczenie przypisały ilości dni pobytu rodziny w Polsce i w Białorusi policzonym na podstawie dat przekroczeń granicy, pomijając dokonanie oceny tej okoliczności poprzez pryzmat miejsca urodzenia i pochodzenia żony skarżącego i faktu, że jej rodzina zamieszkuje poza granicami Polski a najbliżsi krewni żony opiekują się dziećmi skarżącego, gdy te podczas dni nauki mieszkają czasowo na Białorusi.
Skarżący podnosząc tę okoliczność wskazał na związanie oceną prawną wyrażoną przez WSA w Białymstoku w wyroku z 19 grudnia 2019r. sygn. II SA/Bk 749/19, który stwierdził, że z uwagi na odmienne miejsce zamieszkania rodzin każdego ze współmałżonków siłą rzeczy członkowie rodziny przemieszczają się i okresowo przebywają to w Polsce, to na Białorusi. Skarżący podkreślił swoją aktywność w postępowaniu i przedstawienie szeregu dowodów wskazujących na powiązania z Polską i miejsce zamieszkania w K. i stwierdził, że organy orzekły wbrew tym dowodom niewłaściwie je oceniając. Pobyty poza granicami Polski nie wiązały się bowiem z przeniesieniem na Białoruś centrum interesów życiowych rodziny. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 kwietnia 2021r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 22 kwietnia 2021r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym.
Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.).
Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Punktem wyjściowym dla obecnie wyrażanej przez Sąd oceny prawnej zaskarżonej decyzji, jest brzmienie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, statuującego związanie organów administracji i kolejnego sądu, oceną prawną sprawy wyrażoną w poprzednim wyroku sądu administracyjnego, odnoszącym się do tej samej sprawy. W świetle tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Regulacja powyższa, mająca charakter bezwzględnie obowiązujący, oznacza, że ani organ administracji, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględniać oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Innymi słowami, ani organ ani sąd, nie mogą inaczej i na nowo sformułować oceny prawnej sprawy, która już raz została sformułowana w sprawie i są zobowiązane tej ocenie prawej się podporządkować.
W prawomocnym wyroku z dnia19 grudnia 2019r. o sygn. II SA/Bk 749/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obu instancji odmawiających skarżącemu prawa do zasiłków rodzinnych oraz dodatków do tych zasiłków, na okres zasiłkowy 2018/2019 z wniosku z [...] września 2018r., wydane na wcześniejszym etapie rozpatrywania sprawy tj. decyzję organu II instancji z [...] sierpnia 2019r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji z [...] maja 2019r. W uzasadnieniu wyroku sąd zaprezentował ocenę prawną sprawy dotyczącą kryteriów ustalania istotnej dla przyznania świadczeń rodzinnych kwestii zamieszkiwania wnioskodawcy, będącego obywatelem polskim, z członkami rodziny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd stwierdził wówczas, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest definicji miejsca zamieszkania, stąd w pełni zasadne jest sięgnięcie po cywilistyczne rozumienie tego pojęcia. Zgodnie z art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z kolei w myśl art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców. Sąd wskazał na doktrynalne ujęcie sformułowania "miejsce zamieszkania", gdzie przyjmuje się, że tworzą go dwa integralnie złączone składniki: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus), oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Dopiero łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe.
Analizy wskazanych składników dokonywać należy w powiązaniu, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu.
O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006 r. sygn. I OW 265/05, Lex nr 198360, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 lipca 2019 r. sygn. II SA/Gl 466/19, dostępny w CBOSA).
Sąd w sprawie o sygn. II SA/Bk 749/19 nawiązując do stanowisk orzecznictwa sądów administracyjnych zwrócił uwagę, że element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Wskazuje się bowiem w orzecznictwie, że przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości bowiem pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 1527/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Tymczasem po ponownym rozpoznaniu sprawy, którego efektem jest zaskarżona teraz decyzja, okoliczności częstych wyjazdów skarżącego, jego dzieci i żony na Białoruś, które wedle przypomnianej wyżej wiążącej oceny prawnej sądu, nie mogą być dowodem przesądzającym o zmianie miejsca zamieszkania, organy obu instancji nadały cechę wiarygodnego dowodu wskazującego na przeniesienie przez W. P. centrum życiowego całej rodziny na Białoruś. Organy zignorowały wiążącą ocenę prawną wyrażoną przez sąd w poprzednim wyroku a nadto nie zinterpretowały okoliczności częstego przekraczania granicy przez skarżącego w kontekście obiektywnej przyczyny takiego stanu rzeczy tj. faktu, że dzieci skarżącego uczęszczają do szkoły i przedszkola na Białorusi i na okres pobierania nauki (uczęszczania do przedszkola) powinny pozostawać pod opieką dorosłego członka rodziny bezpośrednio w miejscu kształcenia. Niewielka odległość dzieląca miejscowość K., gmina B. od miejsca kształcenia dzieci skarżącego w białoruskich instytucjach oświatowych (wedle twierdzeń skarżącego odległość wynosi 50 km), sprzyja częstemu przemieszczaniu się członków rodziny w obie strony.
Skład orzekający w sprawie niniejszej prezentuje też odmienną od przedstawionej przez organy ocenę pozostałych dowodów w sprawie, które, zdaniem skarżącego dowodziły jego ścisłych związków z Polską a przez organy zostały pozbawione waloru wiarygodnego dowodu faktu umiejscowienia centrum życiowych interesów rodziny skarżącego w Polsce. Sąd takie okoliczności jak: wieloletnie zameldowanie W. P. i jego dzieci na pobyt stały w miejscowości K., gmina B., nadanie skarżącemu Certyfikatu Rezydencji Podatkowej w Polsce z określeniem miejsca zamieszkania podatnika w K., dysponowanie przez skarżącego majątkiem w Polsce oraz tytułem współwłasności domu mieszkalnego w K., gmina B., dysponowanie Kartą Dużej Rodziny, objęcie skarżącego i dzieci ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce, podleganie skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w Polsce, ponoszenie przez skarżącego wydatków na utrzymanie nieruchomości w K. i podejmowanie czynności zmierzających do utrzymania stanu majątkowego w Polsce, zawieranie w Polsce umów na dostarczanie usług i mediów, prowadzenie w Polsce rachunku bankowego, traktuje jako zewnętrzne przejawy skoncentrowania aktywności życiowej w Polsce.
U przeciętnego obserwatora bowiem powyższe okoliczności stanowić muszą zewnętrzne przejawy wyrażające wolę zamieszkiwania w Polsce. Twierdzenie Kolegium, że deklaracja miejsca zamieszkania w K. dla celów podatkowych, nie dowodzi, że ta miejscowość stanowi miejsce zamieszkania, jest twierdzeniem sprzecznym z definicją "miejsca zamieszkania" w ustawie podatkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się bowiem osobę fizyczną, która:
- 1) posiada na terytoriom Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
- 2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.
Z treści przepisu ustawy podatkowej wynika, że dla przypisania miejsca zamieszkania w Polsce wystarczające jest skoncentrowanie interesów życiowych w Polsce (osobistych, gospodarczych) a ta właśnie okoliczność jest decydująca również dla cywilistycznego ujęcia miejsca zamieszkania, dla którego – jak stwierdził WSA w Białymstoku w wiążącym wyroku w sprawie II SA/Bk 749/19 - przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania.
Również dla celów meldunkowych miejsce stałego pobytu jest traktowane jako miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym. W sprawach meldunkowych bowiem o charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 25 ust.1 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 25 kodeksu cywilnego). Nawet podwójne obywatelstwo nie jest przeszkodą prawną w posiadaniu miejsca stałego pobytu w Polsce, zaś wynikająca z ogólnych zasad kodeksu cywilnego możliwość posiadania tylko jednego miejsca stałego pobytu (zamieszkania) odnosi się wyłącznie do obszaru państwa polskiego.
Również czasowe zameldowanie pod innym adresem niż miejsce stałego pobytu nie oznacza rezygnacji z zameldowania stałego, tak samo jak nie dowodzi braku zamiaru pobytu stałego pod danym adresem czasowe tam nieprzebywanie.
Zdaniem sądu okoliczność zameldowania na pobyt stały pod adresem K., gmina B. skarżącego i jego małoletnich dzieci w powiązaniu z nadaniem skarżącemu certyfikatu rezydencji podatkowej ze wskazaniem miejsca zamieszkania w K., gmina B. w połączeniu z niewątpliwym dysponowaniem przez skarżącego w miejscowości K. majątkiem pozwalającym na realizację woli skoncentrowania bytności fizycznej w Polsce oraz szereg dowodów i twierdzeń przedstawionych przez skarżącego a wskazujących na ścisłe związki rodziny z miejscowością K. w Polsce i brak związków rodziny z Białorusią poza związkiem wynikającym z faktu kształcenia tam dzieci i opieki przedszkolnej nad nimi (w kilkunastu punktach wymienionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji), stanowią wystarczający materiał dowodowy do uznania, że skarżący jako obywatel Polski mający w Polsce miejsce zamieszkania jest co do zasady uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłków rodzinnych na dzieci wraz z dodatkami i był uprawniony do tych świadczeń w okresie zasiłkowym 2018/2019.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.