Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej przyznania W. P. zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na troje dzieci: D., J. i A. P. na okres zasiłkowy 2019/2020 z wniosku złożonego [...] listopada 2019r.
Decyzja powyższa została wydana po trzecim rozpoznaniu sprawy.
Pierwsza odmowa przyznania świadczeń rodzinnych z wniosku W. P. z [...] listopada 2019r. nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] grudnia 2019r., uchyloną w trybie odwoławczym decyzją SKO w B. z [...] marca 2020r.
Druga odmowa nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] maja 2020r, uchyloną w trybie odwoławczym decyzją SKO w B. z [...] lipca 2020r.
Trzecią odmowną decyzję Wójt Gminy B. wydał [...] października 2020r. Wójt Gminy B. po raz kolejny stwierdził, że wnioskodawca wraz z rodziną mieszka na B. a nie w miejscowości K., gmina B.. Wniosek ten organ wysnuł po analizie dowodów zebranych w sprawie. Stwierdził, że wnioskodawca i jego żona nie pracują w Polsce a wnioskodawca ubiega się tu jedynie o szereg świadczeń socjalnych. Jego żona prowadzi na B. gospodarstwo rolne a żadne z dzieci tych małżonków nie uczęszcza do szkoły czy przedszkola w Polsce, zaś objęcie dzieci opieką zdrowotną nastąpiło w trakcie trwania kolejnych postępowań administracyjnych. Poza posiadaniem w Polsce nieruchomości (na współwłasność) wnioskodawca nie ma żadnych związków z Polską, które pozwoliłyby przyjąć, że miejscowość K. jest centrum życiowym rodziny. Jak stwierdził organ I instancji, incydentalne przyjazdy do Polski dzieci i żony wnioskodawcy nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że rodzina wnioskodawcy na stałe zamieszkuje w Polsce.
W odwołaniu od tej decyzji W. P. zakwestionował ustalenia organu I instancji podając szereg okoliczności dowodzących bardziej ścisłego związku jego rodziny z Polską niż z B., takich jak:
- - fakt bycia wraz z dziećmi obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej,
- - fakt zameldowania nieprzerwanie z dziećmi w gminie B. od wielu lat,
- - legitymowanie się dowodem osobistym,
- - posiadanie we współwłasności z bratem domu w Polsce a nie w B.,
- - posiadanie centrum interesów życiowych w Polsce,
- - regularne opłacanie rachunków za energię elektryczną dostarczaną do domu w K. przy braku ponoszenia opłat komunalnych na B.,
- - ponoszenie opłat za wywóz śmieci z nieruchomości w K.,
- - stałe wraz z żoną prowadzenie gospodarstwa domowego w domu w K.,
- - przechowywanie w domu w K. wszystkich rzeczy osobistych skarżącego i jego rodziny, niezbędnych do codziennego użytku i brak miejsca na B. do przechowywania tych rzeczy,
- - sprawowanie stałej opieki nad rodzicami, zamieszkującymi z wnioskodawcą w K.,
- - uzyskanie "zaświadczenia o miejscu zamieszkania" (Certyfikatu Rezydencji Podatkowej) w Polsce a nie na B.,
- - bycie beneficjentem programu "Czyste Powietrze" w Polsce,
- - posiadanie stałego ubezpieczenia zdrowotnego w Polce od wielu lat,
- - podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu dzieci w Polsce od wielu lat,
- - bycie wraz z dziećmi pacjentem lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce,
- - posiadanie "Karty Dużej Rodziny" w Polsce przy braku posiadania jakichkolwiek ulg na B
- - posiadanie europejskich kart ubezpieczenia zdrowotnego EKUZ w Polsce,
- - składanie deklaracji PIT-37 tj. zeznań o wysokości dochodu za lata 2017, 2018, 2019 w Polsce,
- - zawarcie w Polsce szeregu umów na dostawę usług i mediów niezbędnych do funkcjonowania rodziny,
- - posiadanie rachunku bankowego w Polsce a nie na B.,
- - opłacanie podatku od nieruchomości w Polsce i brak nieruchomości na B.,
- - funkcjonowanie w rejestrze wyborców w gminie B., brak zarejestrowania w Konsulacie Rzeczypospolitej Polskiej w B. z powodu braku miejsca zamieszkania na terenie B.,
- - prowadzenie działalności rolniczej w Polsce,
- - pomaganie przez żonę w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w Polsce, brak zatrudnienia żony na B.,
- - zamiar zgłoszenia żony do ubezpieczenia społecznego w KRUS,
- - posiadanie przez wnioskodawcę ubezpieczenia społecznego w Polsce,
- - regularne opłacanie składki na ubezpieczenie społeczne, brak zadłużenia z tego tytułu przy braku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne na B. z powodu braku aktywności zawodowej na obszarze B.,
- - potwierdzenie przez świadka A. P., że centrum życiowe rodziny skarżącego znajduje się w Polsce oraz oświadczenie ojca żony stwierdzające, że miejsce zamieszkania rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,
- - oświadczenie L. P., że centrum życiowe rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,
- - posiadanie gruntu rolnego w Polsce i prowadzenie gospodarstwa rolnego w K., gmina B. w Polsce.
Odwołujący się podkreślił, że jest obywatelem polskim i jego dzieci mają polskie obywatelstwo. W jego ocenie ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze z Polską a jego wyjazdy do miejsca pobierania nauki przez dzieci nie mogą świadczyć o zamiarze stałego pobytu za granicą. Szkoły dzieci znajdują się w przygranicznym obszarze a zatem dzieci są uczniami transgranicznymi. Jego dzieci w dni nauki przebywają u rodziny w B. i wracają do domu w K. na weekendy, święta oraz ferie. Odwołujący się nawiązał do stanowiska WSA w Białymstoku wyrażonego w sprawie II SA/Bk 749/19, że okresowe wyjazdy wnioskodawcy na B. związane z faktem pobierania nauki przez najstarsze dziecko w szkole w B. nie muszą świadczyć, że miejscem zamieszkania jest B. Zwrócił uwagę na fakt wydania mu przez Urząd Skarbowy w B. Certyfikatu Rezydencji Podatkowej potwierdzającego rzeczywiste miejsce zamieszkania w Polsce oraz treść dowodów przesłanych przez organy władzy B., potwierdzających brak jakiejkolwiek relacji gospodarczej i socjalnej rodziny skarżącego z władzami B. Odwołujący się stwierdził, że ze względu na sytuację ekonomiczną i polityczną na B. nie ma zamiaru koncentrować tam życia rodziny a aktywność zawodową będzie realizował w Polsce.
Zdaniem odwołującego się, istniejące w sprawie wątpliwości co do stanu faktycznego, zostały zinterpretowane na niekorzyść strony. Zaznaczył przy tym, że nie wszystkie odpowiedzi Straży Granicznej, dotyczące dni przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczyły na niekorzyść wnioskodawcy. Organy władz B. potwierdziły, że żaden z członków rodziny wnioskodawcy nie jest przedsiębiorcą na obszarze B. ani nie posiada zarejestrowanych na siebie środków transportu., nie płaci tam podatków i nie korzysta ze świadczeń pomocowych państwa b.. Odwołujący się przytoczył stanowiska Sądu Najwyższego i NSA dotyczące rozumienia cywilistycznego pojęcia "miejsca zamieszkania" i stwierdził, że odmowa przyznania świadczeń rodzinnych stanowi przejaw dyskryminacji jego dzieci wobec innych małoletnich obywateli polskich i to jedynie z powodu pobierania przez jego dzieci nauki w szkole b.
Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej.
W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ II instancji w pierwszej kolejności wskazał, że w sprawie nie mają zastosowania wspólnotowe przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ponieważ B. nie jest członkiem Unii Europejskiej. Następnie Kolegium stwierdziło, że prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje obywatelom polskim, którzy zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Wnioskodawca W. P., będący ojcem małoletnich D., J. A. P., jako osoba uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych, winien zamieszkiwać przez okres zasiłkowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kolegium uznało za bezsporne następujące okoliczności. Wnioskodawca i jego dzieci są obywatelami polskimi i są zameldowani na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca jest wpisany do rejestru wyborców w gminie B., zgodnie z adresem zamieszkania (K. 2, gmina B.).
Wnioskodawca posiada certyfikat rezydencji dla celów podatkowych ze wskazanym w miejscowości K., gmina B., miejscem zamieszkania. W Polsce wnioskodawca złożył zeznanie podatkowe za lata 2017 i 2018 oraz on i jego dzieci posiadają Karty Dużej Rodziny. Wnioskodawca ma prawo własności ½ nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym, położonej w miejscowości K., gmina B. i opłaca podatki związane z nieruchomością a w październiku 2019r. złożył wniosek o dofinasowanie termomodernizacji i wymiany źródła ciepła w domu mieszkalnym w K., gmina B. w ramach programu "Czyste powietrze" Dzieci wnioskodawcy zostały zgłoszone do SPZOZ B. jako pacjenci placówki medycznej dopiero w październiku i w listopadzie 2019r. Do ubezpieczenia społecznego w Polsce dzieci wnioskodawcy zostały zgłoszone w marcu 2020r. (jako dzieci rolnika) i wnioskodawca jest objęty ubezpieczeniem społecznym od marca 2020r. Na obszarze B. ani wnioskodawca ani jego dzieci nie figurują jako podatnicy a w rejestrze podatkowym b. figuruje tylko żona wnioskodawcy jako właścicielka mieszkania na B. Wszystkie dzieci wnioskodawcy uczęszczają do placówek szkolno - wychowawczych na terenie B.: córka A. od 26 lipca 2019r, syn J. od 6 września 2017r. a syn D. od 1 września 2013r.
Rodzina wnioskodawcy nie jest objęta opieką socjalną na obszarze B. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca jest w Polsce zarejestrowany jako osoba bezrobotna od [...] sierpnia 2017r. ale powyższe nie stanowi okoliczności jednoznacznie przesądzającej, że po dwóch latach od rejestracji wnioskodawca nadal spełnia wszystkie warunki aby być uznanym za osobę bezrobotną. Podobnie przedstawia się sytuacja z Kartą Dużej Rodziny, która była wydawana w 2016r. i wówczas osoby uzyskujące do karty uprawnienie musiały zamieszkiwać w kraju, co nie oznacza, że stan taki trwa nadal. Kolegium na podstawie zestawień Informacji Placówki Straży Granicznej dotyczących dat przekraczania granicy przez wnioskodawcę i członków jego rodziny ustaliło, że w okresie od 1 stycznia 2019r. do 30 listopada 2019r. wnioskodawca na 334 dni przebywał na terenie polski przez 78 dni, jego syn D. 55 dni, syn J. 56 dni a córka A. 55 dni.
Zdaniem Kolegium, ilość czasu spędzonego przez wnioskodawcę i dzieci na terenie B., jednoznacznie wskazuje, że życie codzienne rodziny P. też się koncentruje na terenie B. a nie w Polsce. Pobyty w Polsce wiążą się z odwiedzaniem krewnych zaś na terenie B. rodzina funkcjonuje na codzień, dzieci pobierają naukę, uczęszczają do placówek szkolno – wychowawczych, nocują, zwłaszcza, że żona wnioskodawcy jest właścicielką mieszkania na terenie B. Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że w okresie zasiłkowym 2019/2020r wnioskodawca z rodziną nie zamieszkiwał na terenie Rzeczypospolitej Polskiej co uzasadniało wydanie decyzji odmawiającej przyznanie mu zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na dzieci w tym okresie. Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawca podejmuje starania, aby sytuację co do miejsca zamieszkania zmienić, czego potwierdzeniem jest korzystna dla wnioskodawcy decyzja z [...] stycznia 2021r. o przyznaniu prawa do świadczeń "Dobry start" na synów D. i J. na okres nauki 2020/2021.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję W. P. podniósł zarzuty naruszenia art. 7, 7a § 1, 8, 77 § 1, 80, 81a § 1 K.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną ocenę dowodów tj. przyjęcie, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, podczas, gdy w rzeczywistości na terenie Polski znajduje się centrum interesów życiowych całej rodziny skarżącego. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi W. P. dokonał zestawienia fragmentów uzasadnienia zaskarżonej decyzji z własną oceną dowodów.
Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 12 Konwencji Praw Dziecka oraz art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Skarżący wskazał na zmianę stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego dokonaną decyzją z [...] stycznia 2021r. nr [...] w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa do świadczenia "Dobry start" na dzieci oraz decyzją z [...] lutego 2021r. nr [...] wydaną w postępowaniu o przyznanie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do nich na nowy okres zasiłkowy 2020/2021. Skarżący wskazując na te fakty wytknął Kolegium zróżnicowaną ocenę takich samych okoliczności faktycznych podkreślając, że już od 2018r. istniało ściślejsze niż z B. powiązanie jego rodziny z Polską w warstwie ekonomicznej, majątkowej i emocjonalnej, co potwierdził materiał dowodowy.
Skarżący raz jeszcze zwrócił uwagę na taki dowód, jak Certyfikat Rezydenta Podatkowego, potwierdzający ciążący na skarżącym od wielu lat nieograniczony obowiązek podatkowy, który dotyczy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego organy obu instancji zbyt duże znaczenie przypisały ilości dni pobytu rodziny w Polsce i w B. policzonym na podstawie dat przekroczeń granicy, pomijając dokonanie oceny tej okoliczności poprzez pryzmat miejsca urodzenia i pochodzenia żony skarżącego i faktu, że jej rodzina zamieszkuje poza granicami Polski a najbliżsi krewni żony opiekują się dziećmi skarżącego, gdy te podczas dni nauki mieszkają czasowo na B. Skarżący podnosząc tę okoliczność wskazał na związanie oceną prawną wyrażoną przez WSA w Białymstoku w wyroku z 19 grudnia 2019r. sygn. II SA/Bk 749/19, który stwierdził, że z uwagi na odmienne miejsce zamieszkania rodzin każdego ze współmałżonków siłą rzeczy członkowie rodziny przemieszczają się i okresowo przebywają to w Polsce, to na B. Przywołał też fragmenty uzasadnień kilku orzeczeń sądów administracyjnych, odnoszące się do reguł procedowania w postępowaniach administracyjnych i celów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skarżący podkreślił swoją aktywność w postępowaniu i przedstawienie szeregu dowodów wskazujących na powiązania z Polską i miejsce zamieszkania w K. i stwierdził, że organy orzekły wbrew tym dowodom niewłaściwie je oceniając. Pobyty poza granicami Polski nie wiązały się bowiem z przeniesieniem na B. centrum interesów życiowych rodziny. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 kwietnia 2021r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 13 maja 2021r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym.
Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.).
Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie. Należy zaznaczyć, że na dzień orzekania nadal stanem epidemii wywołanej zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (vide: paragraf 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 maja 2021r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2021r., poz.861 ze zm.) Skarga podlegała uwzględnieniu.
Sąd z urzędu stwierdza, że niniejsza skarga jest kolejną dotyczącą odmowy przyznania W. P. świadczeń rodzinnych w postaci zasiłków rodzinnych z dodatkami na troje dzieci. Odmowę przyznania skarżącemu zasiłków rodzinnych z dodatkami na troje dzieci na poprzedni okres zasiłkowy 2018/2019 tutejszy sąd administracyjny kontrolował w sprawie o sygnaturze II SA/Bk 265/21. Wyrokiem z 22 kwietnia 2021r. wydanym w postępowaniu o sygn. II SA/Bk 265/21 sąd uchylił decyzje organów obu instancji wskazując na związanie oceną prawną wyrażoną przez WSA w Białymstoku na etapie kontroli legalności wcześniejszej decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania skarżącemu świadczeń rodzinnych na okres 2018/2019 z wniosku W. P. z dnia z [...] września 2018r., którą to ocenę prawną organy obu instancji zignorowały rozpatrując wniosek strony z [...] września 2018r.
W prawomocnym bowiem wyroku z dnia 19 grudnia 2019r. o sygn. II SA/Bk 749/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obu instancji odmawiające skarżącemu prawa do zasiłków rodzinnych oraz dodatków do tych zasiłków, na okres zasiłkowy 2018/2019 z wniosku z [...] września 2018r., wydane na wcześniejszym etapie rozpatrywania sprawy tj. decyzję organu II instancji z [...] sierpnia 2019r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji z [...] maja 2019r. W uzasadnieniu wyroku sąd zaprezentował ocenę prawną sprawy dotyczącą kryteriów ustalania istotnej dla przyznania świadczeń rodzinnych kwestii zamieszkiwania wnioskodawcy, będącego obywatelem polskim, z członkami rodziny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obecna kontrola legalności decyzji organów obu instancji odmawiających przyznania świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2019/2020 nie może pomijać stanowiska wyrażonego w sprawie II SA/Bk 265/21 będącego następstwem związania oceną prawną wyrażoną w sprawie II SA/Bk 749/19.
Zarówno bowiem wcześniejsza kontrola legalności decyzji odmawiających przyznania świadczeń rodzinnych na wcześniejszy okres zasiłkowy, jak i obecna dotycząca odmowy przyznania świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2019/2020, dotyczy oceny prawidłowości zastosowania przez organy obu instancji przepisu art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w okolicznościach niniejszej sprawy tj. oceny zamieszkiwania wnioskodawcy, który ma polskie obywatelstwo na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela ocenę prawną przesłanki "miejsca zamieszkania" zaprezentowaną w sprawie II SA/Bk 265/21 a będącą następstwem związania ocena prawną tej przesłanki zaprezentowaną przez sąd administracyjny w sprawie o sygn. II SA/Bk 749/19.
W sprawie o sygn. akt II SA/Bk 749/19 Sąd trafnie stwierdził, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest definicji miejsca zamieszkania, stąd w pełni zasadne jest sięgnięcie po cywilistyczne rozumienie tego pojęcia. Zgodnie z art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z kolei w myśl art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców. Według doktrynalnego ujęcia sformułowanie "miejsce zamieszkania" tworzą dwa integralnie złączone składniki: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Dopiero łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe.
Analizy wskazanych składników dokonywać należy w powiązaniu, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu.
O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006 r. sygn. I OW 265/05, Lex nr 198360, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 lipca 2019 r. sygn. II SA/Gl 466/19, dostępny w CBOSA).
Zasadnie w sprawie o sygn. II SA/Bk 749/19 sąd zwrócił przy tym uwagę, że element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Wskazuje się bowiem w orzecznictwie, że przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości bowiem pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 1527/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W sprawie, w której końcowa decyzja jest przedmiotem obecnej kontroli legalności, nadal okoliczność częstych wyjazdów skarżącego, jego dzieci i żony na B., która wedle przypomnianej wyżej i podzielanej przez obecny skład orzekający, oceny prawnej sądu, nie mogła być dowodem przesądzającym o zmianie miejsca zamieszkania, organy obu instancji nadały cechę wiarygodnego dowodu wskazującego na przeniesienie przez W. P. centrum życiowego całej rodziny na B. Organy obu instancji nie zinterpretowały okoliczności częstego przekraczania granicy przez skarżącego w kontekście obiektywnej przyczyny takiego stanu rzeczy tj. faktu, że dzieci skarżącego uczęszczają do szkoły i przedszkola na B. i na okres pobierania nauki (uczęszczania do przedszkola) powinny pozostawać pod opieką dorosłego członka rodziny bezpośrednio w miejscu kształcenia. Niewielka odległość dzieląca miejscowość K., gmina B. od miejsca kształcenia dzieci skarżącego w b. instytucjach oświatowych (wedle twierdzeń skarżącego odległość wynosi 50 km), sprzyja częstemu przemieszczaniu się członków rodziny w obie strony.
Skład orzekający w sprawie niniejszej prezentuje odmienną od przedstawionej przez organy ocenę pozostałych dowodów w sprawie, które, zdaniem skarżącego dowodziły jego ścisłych związków z Polską a przez organy zostały pozbawione waloru wiarygodnego dowodu faktu umiejscowienia centrum życiowych interesów rodziny skarżącego w Polsce. Sąd takie okoliczności jak: wieloletnie zameldowanie W. P. i jego dzieci na pobyt stały w miejscowości K., gmina B., nadanie skarżącemu Certyfikatu Rezydencji Podatkowej w Polsce z określeniem miejsca zamieszkania podatnika w K., dysponowanie przez skarżącego majątkiem w Polsce oraz tytułem współwłasności domu mieszkalnego w K., gmina B., dysponowanie Kartą Dużej Rodziny, objęcie skarżącego i dzieci ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce, podleganie skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w Polsce, ponoszenie przez skarżącego wydatków na utrzymanie nieruchomości w K. i podejmowanie czynności zmierzających do utrzymania stanu majątkowego w Polsce, zawieranie w Polsce umów na dostarczanie usług i mediów, prowadzenie w Polsce rachunku bankowego, traktuje jako zewnętrzne przejawy skoncentrowania aktywności życiowej w Polsce.
U przeciętnego obserwatora bowiem powyższe okoliczności stanowić muszą zewnętrzne przejawy wyrażające wolę zamieszkiwania w Polsce. Twierdzenie Kolegium, że deklaracja miejsca zamieszkania w K. dla celów podatkowych, nie dowodzi, że ta miejscowość stanowi miejsce zamieszkania, jest twierdzeniem sprzecznym z definicją "miejsca zamieszkania" w ustawie podatkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się bowiem osobę fizyczną, która:
- 1) posiada na terytoriom Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
- 2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.
Z treści przepisu ustawy podatkowej wynika, że dla przypisania miejsca zamieszkania w Polsce wystarczające jest skoncentrowanie interesów życiowych w Polsce (osobistych, gospodarczych) a ta właśnie okoliczność jest decydująca również dla cywilistycznego ujęcia miejsca zamieszkania, dla którego – jak stwierdził WSA w Białymstoku w wyroku w sprawie II SA/Bk 749/19 - przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania.
Również dla celów meldunkowych miejsce stałego pobytu jest traktowane jako miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym. W sprawach meldunkowych bowiem o charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 25 ust.1 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 25 kodeksu cywilnego). Nawet podwójne obywatelstwo nie jest przeszkodą prawną w posiadaniu miejsca stałego pobytu w Polsce, zaś wynikająca z ogólnych zasad kodeksu cywilnego możliwość posiadania tylko jednego miejsca stałego pobytu (zamieszkania) odnosi się wyłącznie do obszaru państwa polskiego.
Również czasowe zameldowanie pod innym adresem niż miejsce stałego pobytu nie oznacza rezygnacji z zameldowania stałego, tak samo jak nie dowodzi braku zamiaru pobytu stałego pod danym adresem czasowe tam nieprzebywanie.
Zdaniem sądu okoliczność zameldowania na pobyt stały pod adresem K., gmina B. skarżącego i jego małoletnich dzieci w powiązaniu z nadaniem skarżącemu certyfikatu rezydencji podatkowej ze wskazaniem miejsca zamieszkania w K., gmina B. w połączeniu z niewątpliwym dysponowaniem przez skarżącego w miejscowości K. majątkiem pozwalającym na realizację woli skoncentrowania bytności fizycznej w Polsce oraz szereg dowodów i twierdzeń przedstawionych przez skarżącego a wskazujących na ścisłe związki rodziny z miejscowością K. w Polsce i brak związków rodziny z B. poza związkiem wynikającym z faktu kształcenia tam dzieci i opieki przedszkolnej nad nimi (w kilkunastu punktach wymienionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji), stanowią wystarczający materiał dowodowy do uznania, że skarżący jako obywatel Polski mający w Polsce miejsce zamieszkania jest co do zasady uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłków rodzinnych na dzieci wraz z dodatkami i był uprawniony do tych świadczeń również w okresie zasiłkowym 2019/2020.
Sąd podkreśla, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, wprowadzająca dla obywatela polskiego ubiegającego się o świadczenia rodzinne obowiązek zamieszkiwania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, nie łączy posiadania "miejsca zamieszkania" w Polsce ze stałym przebywaniem na terenie Polski. Obywatele polscy zamieszkujący w Polsce, pobierający świadczenia rodzinne, wjeżdżają do innych państw w różnych celach (zarobkowych, naukowych, rodzinnych, zdrowotnych) na różne okresy czasu nie tracąc prawa do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce. W. P. mający polskie obywatelstwo, zameldowany w Polsce na stałe, objęty w Polsce obowiązkiem podatkowym, posiadający w Polsce majątek, korzystający z polskiego sytemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, deklarujący skoncentrowanie w Polsce interesów życiowych całej rodziny i wykazujący uzasadnioną przyczynę częstych wyjazdów na B. (okres pobierania przez dzieci nauki w b. placówkach) nie może być traktowany inaczej.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.