Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej przyznania W. P. świadczenia z rządowego programu "Dobry start" na syna D. P. na okres 2019/2020 z wniosku W. P. złożonego [...] września 2019r.
Decyzja powyższa została wydana po trzecim rozpoznaniu sprawy. Pierwsza odmowa przyznania świadczenia nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] listopada 2019r., uchyloną w trybie odwoławczym decyzją SKO w B. z [...] marca 2020r.
Druga odmowa nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] maja 2020r. Również tę decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło przekazując decyzją z [...] lipca 2020r. sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Kolegium stwierdziło, że nadal budzi wątpliwości kwestia, czy wnioskodawca zamieszkuje wraz z członkami rodziny na terytorium RP i zaleciło uzupełnienie materiału dowodowego o wywiad środowiskowy we wskazanym przez wnioskodawcę miejscu zamieszkania w Polsce, sporządzony w postępowaniu o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej oraz protokolarne przesłuchanie w charakterze świadka sołtysa i rodziców strony, o terminie którego to przesłuchania należy powiadomić wnioskodawcę. Kolegium wskazało też na potrzebę wyjaśnienia kwestii ewentualnego zatrudnienia wnioskodawcy.
Decyzją z dnia [...] października 2020r. Wójt Gminy B. po raz trzeci odmówił przyznania W. P. świadczenia z rządowego programu "Dobry start" na syna D.P. na okres 2019/2020 z wniosku złożonego [...] września 2019r.
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności opisał chronologicznie i szczegółowo, jakim materiałem dowodowym dysponował oraz kiedy i w jaki sposób (z jakich źródeł) materiał dowodowy pozyskał. Ustalił, że W. P. oraz troje dzieci są od [...] marca 2016r. posiadaczami Karty Dużej Rodziny. Dzieci zostały zgłoszone do placówki Podstawowej Opieki Zdrowotnej w B. w październiku 2019r. oraz w listopadzie 2019r. i odbyły się wizyty lekarskie. Również W. P. jest pacjentem SP ZOZ B.. Karty Dużej Rodziny nie posiada żona wnioskodawcy, nie mająca obywatelstwa polskiego i ona też nie jest objęta opieką zdrowotną placówki w B.. W. P. oraz troje jego dzieci: D., J. i A. są zameldowani na stale w miejscowości K., gmina B.. Organ ustalił, że dzieci wnioskodawcy realizują obowiązek szkolny oraz opiekę przedszkolną w placówkach W. na B. (syn D., urodzony w 2007r. uczy się tam w szkole średniej a syn J., urodzony w 2013r. i córka A., urodzona w 2015r. uczęszczają tam do żłobka – przedszkola).
Organ podał, że ze zdjęć zamieszczonych na portalu społecznościowym wnioskodawcy można wnioskować, że rodzina wnioskodawcy posiada na terenie B. plantację truskawek. Organ wskazał też, że wystąpiły trudności z uzgodnieniem terminu sporządzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zameldowania rodziny tj. w K., gmina B. i opisał podejmowane kilkakrotnie próby sporządzenia wywiadu. Organ ustalił, że wnioskodawca złożył wniosek o dofinansowanie budynku mieszkalnego w K. w ramach programu "Czyste powietrze" ale nie powinno ono być traktowane jako przesłanka wskazująca miejsce zamieszkania rodziny P. pod adresem: K.. Organ ustalił także, że na B. rodzina nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej a członkowie rodziny nie figurują jako podmioty gospodarcze ani nie posiadają zarejestrowanych na siebie środków transportu. Wnioskodawca dysponuje zaświadczeniem o miejscu zamieszkania w miejscowości K. do celów podatkowych oraz żona i dzieci posiadają Europejskie Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego.
Wnioskodawca jest w Polsce podatnikiem podatku rolnego za grunty o powierzchni 1,8200 ha użytków rolnych oraz w ½ za grunty o powierzchni 0,400 ha użytków rolnych. Aktem notarialnym nabył w drodze darowizny zabudowaną nieruchomość rolną położoną we wsi K., gmina B. i od 11 marca 2020r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników a dzieci wnioskodawcy zostały zgłoszone do ubezpieczenia jako członkowie rodziny rolnika. Za lata 2017 - 2019 wnioskodawca składał zeznania podatkowe w Urzędzie Skarbowym w B.. Organ podał też, że dysponuje kopią wywiadu środowiskowego sporządzonego [...] kwietnia 2019r., w treści którego stwierdzono, że rodzina wnioskodawcy nie zamieszkuje w miejscowości K. tj. pod adresem zameldowania.
Nadto w dniu [...] września 2020r. organ pozyskał kopię wywiadu środowiskowego z [...] sierpnia 2020r., z którego wynika, że w domu jednorodzinnym sześcioizbowym w K. zamieszkują trzy rodziny: rodzice wnioskodawcy, brat wnioskodawcy ze swoją rodziną oraz rodzina wnioskodawcy, prowadząca oddzielne gospodarstwo domowe i zajmująca jeden pokój wyposażony w łózka dziecięce i jedno łózko małżeńskie. Pokój nosił ślady zamieszkania. Rodzice wnioskodawcy przesłuchani w charakterze świadków potwierdzili fakt zamieszkiwania W. w miejscowości K., gmina B. Zeznali, że dzieci W. urodziły się na B. i tam uczęszczają do placówek edukacyjnych z uwagi na to, że łatwiej im tam radzić w nauce. W późniejszych latach będą uczęszczać do szkół w Polsce. W trakcie nauki na B. dzieci pozostają pod opieką rodziców żony W. a w czasie wolnym od zajęć przyjeżdżają do Polski. Syn W. często wyjeżdża na B. z uwagi na dzieci tam uczące się.
Sołtys miejscowości K. potwierdził, że W. P. jest widywany w miejscowości K. ale nie potraf sprecyzować jak często. Organ I instancji zreferował też treść zeznań pracownika socjalnego B. R., która nie odniosła wrażenia wizytując dom w K., żeby wnioskodawca z rodziną tam zamieszkiwał. Organ dysponował też zestawieniem dat przekraczania granicy przez wnioskodawcę i członków jego rodziny w miesiącach sierpień i wrzesień 2020r., na podstawie którego wywnioskował, że centrum życiowe wnioskodawcy znajduje się na B. W wyniku analizy opisanego wyżej materiału dowodowego organ I instancji uznał, że całość spraw życiowych i bytowych wnioskodawcy oraz jego rodziny koncentruje się na B. a nie w Polsce a w konsekwencji wnioskodawca nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia, które przysługuje obywatelom polskim zamieszkującym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.
W odwołaniu od tej decyzji W. P. zakwestionował ustalenia organu I instancji podając szereg okoliczności dowodzących bardziej ścisłego związku jego rodziny z Polską niż z B., takich jak:
- - fakt bycia wraz z dziećmi obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej,
- - fakt zameldowania nieprzerwanie z dziećmi w gminie B. od wielu lat,
- - legitymowanie się dowodem osobistym,
- - posiadanie we współwłasności z bratem domu w Polsce a nie w B.,
- - posiadanie centrum interesów życiowych w Polsce,
- - regularne opłacanie rachunków za energię elektryczną dostarczaną do domu w K. przy braku ponoszenia opłat komunalnych na B.,
- - ponoszenie opłat za wywóz śmieci z nieruchomości w K.,
- - stałe wraz z żoną prowadzenie gospodarstw domowego w domu w K.,
- - przechowywanie w domu w K. wszystkich rzeczy osobistych skarżącego i jego rodziny, niezbędnych do codziennego użytku i brak miejsca na B. do przechowywania tych rzeczy,
- - sprawowanie stałej opieki nad rodzicami, zamieszkującymi z wnioskodawcą w K.,
- - uzyskanie "zaświadczenia o miejscu zamieszkania" (Certyfikatu Rezydenta Podatkowego) w Polsce a nie na B.,
- - bycie beneficjentem programu "Czyste Powietrze" w Polsce,
- - posiadanie stałego ubezpieczenia zdrowotnego w Polce od wielu lat,
- - podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu dzieci w Polsce od wielu lat,
- - bycie wraz z dziećmi pacjentami lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce,
- - posiadanie "Karty Dużej Rodziny" w Polsce przy braku posiadania jakichkolwiek ulg na B.,
- - posiadanie europejskich kart ubezpieczenia zdrowotnego EKUZ w Polsce,
- - składanie deklaracji PIT-37 tj. zeznań o wysokości dochodu za lata 201, 2018, 2019 w Polsce,
- - zawarcie w Polsce szeregu umów na dostawę usług i mediów niezbędnych do funkcjonowania rodziny,
- - posiadanie rachunku bankowego w Polsce a nie na B.,
- - opłacanie podatku od nieruchomości w Polsce i brak nieruchomości na B.,
- - funkcjonowanie w rejestrze wyborców w gminie B., brak zarejestrowania w Konsulacie Rzeczypospolitej Polskiej w B. z powodu braku miejsca zamieszkania na terenie B.,
- - prowadzenie działalności rolniczej w Polsce,
- - pomaganie przez żonę w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w Polsce, brak zatrudnienia żony na B,
- - zamiar zgłoszenia żony do ubezpieczenia społecznego w KRUS,
- - posiadanie przez wnioskodawcę ubezpieczenia społecznego w Polsce,
- - regularne opłacanie składki na ubezpieczenie społeczne, brak zadłużenia z tego tytułu przy braku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne na B. z powodu braku aktywności zawodowej na obszarze B.,
- - potwierdzenie przez świadka A. P., że centrum życiowe rodziny skarżącego znajduje się w Polsce oraz oświadczenie ojca żony stwierdzające, że miejsce zamieszkania rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,
- - oświadczenie L. P., że centrum życiowe rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,
- - posiadanie gruntu rolnego w Polsce i prowadzenie gospodarstwa rolnego w K., gmina B. w Polsce.
Odwołujący się podkreślił, że jest obywatelem polskim i jego dzieci mają polskie obywatelstwo. W jego ocenie ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze z Polską a jego wyjazdy do miejsca pobierania nauki przez dzieci nie mogą świadczyć o zamiarze stałego pobytu za granicą. Szkoły dzieci znajdują się w przygranicznym obszarze a zatem dzieci są uczniami transgranicznymi. Jego dzieci w dni nauki przebywają u rodziny w B. i wracają do domu w K. na weekendy, święta oraz ferie. Odwołujący się nawiązał do stanowiska WSA w Białymstoku wyrażonego w sprawie II SA/Bk 749/19 (dotyczącej odmowy przyznania zasiłków rodzinnych i dodatków do nich), że okresowe wyjazdy wnioskodawcy na B. związane z faktem pobierania nauki przez najstarsze dziecko w szkole w B. nie muszą świadczyć, że miejscem zamieszkania jest B. Zwrócił uwagę na fakt wydania mu przez Urząd Skarbowy w B. Certyfikatu Rezydencji Podatkowej potwierdzającego rzeczywiste posiadanie miejsca zamieszkania w Polsce oraz treść dowodów przesłanych przez organy władzy B., potwierdzających brak jakiejkolwiek relacji gospodarczej i socjalnej rodziny skarżącego z władzami B. Odwołujący się stwierdził, że ze względu na sytuację ekonomiczną i polityczną na B. nie ma zamiaru koncentrować tam życia rodziny a aktywność zawodową będzie realizował w Polsce. Odwołujący się podniósł także zarzut naruszenia art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 12 Konwencji o prawach dziecka.
Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium stwierdziło, że świadczenie "Dobry start" przysługujące w ramach rządowego programu ustanowionego uchwałą Nr 80 Rady Ministrów z 30 maja 2018r., a którego szczegółowe warunki realizacji zostały określone treścią rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018r., przysługują między innymi obywatelom polskim - rodzicom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Kolegium uznało za bezsporne następujące okoliczności. Wnioskodawca i jego dzieci są obywatelami polskimi i są zameldowani na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca jest wpisany do rejestru wyborców w gminie B., zgodnie z adresem zamieszkania (K., gmina B.). Wnioskodawca posiada certyfikat rezydencji dla celów podatkowych ze wskazanym w miejscowości K., gmina B., miejscem zamieszkania. W Polsce wnioskodawca złożył zeznanie podatkowe za lata 2017 i 2018 oraz on i jego dzieci posiadają od 2016r. Karty Dużej Rodziny. Wnioskodawca ma prawo własności ½ nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym, położonej w miejscowości K., gmina B. i opłaca podatki związane z nieruchomością a w styczniu 2019r. złożył wniosek o dofinasowanie termomodernizacji i wymiany źródła ciepła w domu mieszkalnym w K., gmina B. w ramach programu "Czyste powietrze". Dzieci wnioskodawcy zostały zgłoszone do SPZOZ B. jako pacjenci placówki medycznej dopiero w październiku i w listopadzie 2019r.
Do ubezpieczenia społecznego w Polsce dzieci wnioskodawcy zostały zgłoszone w marcu 2020r. (jako dzieci rolnika) i wnioskodawca jest objęty ubezpieczeniem społecznym od marca 2020r. Na obszarze B. ani wnioskodawca ani jego dzieci nie figurują jako podatnicy a w rejestrze podatkowym b. figuruje tylko żona wnioskodawcy jako właścicielka mieszkania na B. Wszystkie dzieci wnioskodawcy uczęszczają do placówek szkolno - wychowawczych na terenie B.: córka A. od 26 lipca 2019r, syn J. od 6 września 2017r. a syn D. od 1 września 2013r. Rodzina wnioskodawcy nie jest objęta opieką socjalną na obszarze B. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca jest w Polsce zarejestrowany jako osoba bezrobotna od [...] sierpnia 2017r. ale powyższe nie stanowi okoliczności jednoznacznie przesądzającej, że po dwóch latach od rejestracji wnioskodawca nadal spełnia wszystkie warunki aby być uznanym za osobę bezrobotną. Podobnie przedstawia się sytuacja z Kartą Dużej Rodziny, która była wydawana w 2016r. i wówczas osoby uzyskujące do karty uprawnienie musiały zamieszkiwać w kraju, co nie oznacza, że stan taki trwa nadal.
Kolegium na podstawie zestawień Informacji Placówki Straży Granicznej dotyczących dat przekraczania granicy przez wnioskodawcę i członków jego rodziny ustaliło, że w okresie od 1 stycznia 2019r. do końca września 2019r. wnioskodawca na 273 dni przebywał na terenie Polski przez 53 dni, jego syn D. 40 dni, syn J. 35 dni a córka A.34 dni. Zdaniem Kolegium, ilość czasu spędzonego przez wnioskodawcę i dzieci na terenie B., jednoznacznie wskazuje, że życie codzienne rodziny P. też się koncentruje na terenie B. a nie w Polsce. Pobyty w Polsce wiążą się z odwiedzaniem krewnych zaś na terenie B. rodzina funkcjonuje na co dzień, dzieci pobierają naukę, uczęszczają do placówek szkolno – wychowawczych, nocują, zwłaszcza, ze żona wnioskodawcy jest właścicielką mieszkania na terenie B. Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawca podejmuje starania, aby sytuację co do miejsca zamieszkania zmienić, czego potwierdzeniem jest korzystna dla wnioskodawcy decyzja o przyznaniu prawa do świadczeń "Dobry start" na synów D. i J. na okres nauki 2020/2021.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję W. P. podniósł zarzuty naruszenia art. 7, 7a § 1, 8, 77 § 1, 80, 81a § 1 K.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną ocenę dowodów tj. przyjęcie, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, podczas, gdy w rzeczywistości na terenie Polski znajduje się centrum interesów życiowych całej rodziny skarżącego. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi W. P. dokonał zestawienia fragmentów uzasadnienia zaskarżonej decyzji z własną oceną dowodów.
Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 12 Konwencji Praw Dziecka oraz art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Skarżący wskazał na zmianę stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego dokonaną decyzją z [...] stycznia 2021r. nr [...] w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa do świadczenia "Dobry start" na dzieci na rok szkolny 2020/2021 oraz decyzją z [...] lutego 2021r. nr [...] wydaną w postępowaniu o przyznanie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do nich okres zasiłkowy 2020/2021. Skarżący wskazując na te fakty wytknął Kolegium zróżnicowaną ocenę takich samych okoliczności faktycznych podkreślając, że już od 2018r. istniało ściślejsze niż z B. powiązanie jego rodziny z Polską w warstwie ekonomicznej, majątkowej i emocjonalnej, co potwierdził materiał dowodowy.
Skarżący raz jeszcze zwrócił uwagę na taki dowód, jak Certyfikat Rezydenta Podatkowego, potwierdzający ciążący na skarżącym od wielu lat nieograniczony obowiązek podatkowy, który dotyczy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego organy obu instancji zbyt duże znaczenie przypisały ilości dni pobytu rodziny w Polsce i w B. policzonym na podstawie dat przekroczeń granicy, pomijając dokonanie oceny tej okoliczności poprzez pryzmat miejsca urodzenia i pochodzenia żony skarżącego i faktu, że jej rodzina zamieszkuje poza granicami Polski a najbliżsi krewni żony opiekują się dziećmi skarżącego, gdy te podczas dni nauki mieszkają czasowo na B. Skarżący podnosząc tę okoliczność wskazał na związanie oceną prawną wyrażoną przez WSA w Białymstoku w wyroku z 19 grudnia 2019r. sygn. II SA/Bk 749/19, który stwierdził, że z uwagi na odmienne miejsce zamieszkania rodzin każdego ze współmałżonków siłą rzeczy członkowie rodziny przemieszczają się i okresowo przebywają to w Polsce, to na B. Przywołał też fragmenty uzasadnień kilku orzeczeń sądów administracyjnych, odnoszące się do reguł procedowania w postępowaniach administracyjnych i celów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skarżący podkreślił swoją aktywność w postępowaniu i przedstawienie szeregu dowodów wskazujących na powiązania z Polską i miejsce zamieszkania w K. i stwierdził, że organy orzekły wbrew tym dowodom niewłaściwie je oceniając. Pobyty poza granicami Polski nie wiązały się bowiem z przeniesieniem na B. centrum interesów życiowych rodziny. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 kwietnia 2021r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 13 maja 2021r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym.
Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.).
Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie. Należy zaznaczyć, że na dzień orzekania nadal stanem epidemii wywołanej zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (vide: paragraf 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 maja 2021r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2021r., poz.861 ze zm.) Skarga podlegała uwzględnieniu.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącemu świadczenia z rządowego programu "Dobry start" na syna D. P. na okres 2019/2020 z wniosku złożonego [...] września 2019r. Zasady przyznawania wnioskowanego świadczenia, ustanowionego uchwałą Rady Ministrów Nr 80 z dnia 30 maja 2018r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" zostały uregulowane w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 maja 2018r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry strat" (Dz. U. z 2018r., poz.1061), przy czym w samej uchwale rządu ustanawiającej program, zostało wskazane, że świadczenie stanowi jednorazowe w roku, wynoszące 300 złotych, wsparcie rodzin w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego przez dziecko i przysługuje bez względu na dochód rodziny (vide: treść uchwały – Dz. U. z 2018r., poz. 514). Jak wynika z paragrafu 2 i 4 Rozporządzenia, świadczenie przysługuje, między innymi, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom polskim, będącym rodzicami małoletniego dziecka uczącego się.
Na tle odmowy przyznania świadczenia z programu "Dobry start" uzasadnionej, tak jak w sprawie niniejszej, brakiem posiadania miejsca zamieszkania wnioskodawcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wypowiedział się Naczelny Sad Administracyjny w prawomocnym wyroku z 24 lutego 2020r. o sygn. I OSK 2334/20. Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni aprobuje pogląd wyrażony przez NSA odnoszący się do interpretacji pojęcia "zamieszkującym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej", zawartego w paragrafie 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry strat" (Dz. U. z 2018r., poz.1061). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w braku definicji określenia "miejsce zamieszkania" w rozporządzeniu, uprawnione jest posłużenie się definicją zamieszczoną w art. 25 K.c. Definicja ta bowiem charakteryzuje się uniwersalnością umożliwiającą wykorzystanie jej także w prawie administracyjnym.
Pozwala ona przy tym na rozróżnienie miejsc stałego i czasowego pobytu danej osoby, co byłoby utrudnione przy przyjęciu potocznego rozumienia "zamieszkiwania". I tak, art. 25 K.c. stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest więc po jego myśli prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. NSA zastrzegł przy tym, że element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Jak wskazuje się bowiem w judykaturze i doktrynie przerwa w faktycznym przebywanie w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstawa do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania.
Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bowiem bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne będzie więc maiło to, czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania.
O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006 r. sygn. I OW 265/05, Lex nr 198360, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 lipca 2019 r. sygn. II SA/Gl 466/19, dostępny w CBOSA).
Skład orzekający w sprawie niniejszej prezentuje odmienną od przedstawionej przez organy ocenę dowodów w sprawie, które, zdaniem skarżącego dowodziły jego ścisłych związków z Polską a przez organy zostały pozbawione waloru wiarygodnego dowodu faktu umiejscowienia centrum życiowych interesów rodziny skarżącego w Polsce. Sąd takie okoliczności jak: wieloletnie zameldowanie W. P. i jego dzieci na pobyt stały w miejscowości K., gmina B., nadanie skarżącemu Certyfikatu Rezydencji Podatkowej w Polsce z określeniem miejsca zamieszkania podatnika w K., dysponowanie przez skarżącego majątkiem w Polsce oraz tytułem współwłasności domu mieszkalnego w K., gmina B., dysponowanie Kartą Dużej Rodziny, objęcie skarżącego i dzieci ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce, podleganie skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w Polsce, ponoszenie przez skarżącego wydatków na utrzymanie nieruchomości w K. i podejmowanie czynności zmierzających do utrzymania stanu majątkowego w Polsce, zawieranie w Polsce umów na dostarczanie usług i mediów, prowadzenie w Polsce rachunku bankowego, traktuje jako zewnętrzne przejawy skoncentrowania aktywności życiowej w Polsce.
U przeciętnego obserwatora bowiem powyższe okoliczności stanowić muszą zewnętrzne przejawy wyrażające wolę zamieszkiwania w Polsce. Twierdzenie Kolegium, że deklaracja miejsca zamieszkania w K. dla celów podatkowych, nie dowodzi, że ta miejscowość stanowi miejsce zamieszkania, jest twierdzeniem sprzecznym z definicją "miejsca zamieszkania" w ustawie podatkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się bowiem osobę fizyczną, która:
- 1) posiada na terytoriom Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
- 2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.
Z treści przepisu ustawy podatkowej wynika, że dla przypisania miejsca zamieszkania w Polsce wystarczające jest skoncentrowanie interesów życiowych w Polsce (osobistych, gospodarczych) a ta właśnie okoliczność jest decydująca również dla cywilistycznego ujęcia miejsca zamieszkania, dla którego przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania.
Również dla celów meldunkowych miejsce stałego pobytu jest traktowane jako miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym. W sprawach meldunkowych bowiem o charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 25 ust.1 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 25 kodeksu cywilnego). Nawet podwójne obywatelstwo nie jest przeszkodą prawną w posiadaniu miejsca stałego pobytu w Polsce, zaś wynikająca z ogólnych zasad kodeksu cywilnego możliwość posiadania tylko jednego miejsca stałego pobytu (zamieszkania) odnosi się wyłącznie do obszaru państwa polskiego.
Również czasowe zameldowanie pod innym adresem niż miejsce stałego pobytu nie oznacza rezygnacji z zameldowania stałego, tak samo jak nie dowodzi braku zamiaru pobytu stałego pod danym adresem czasowe tam nieprzebywanie.
Zdaniem sądu okoliczność zameldowania na pobyt stały pod adresem K., gmina B. skarżącego i jego małoletnich dzieci w powiązaniu z nadaniem skarżącemu certyfikatu rezydencji podatkowej ze wskazaniem miejsca zamieszkania w K., gmina B. w połączeniu z niewątpliwym dysponowaniem przez skarżącego w miejscowości K. majątkiem pozwalającym na realizację woli skoncentrowania bytności fizycznej w Polsce oraz szereg dowodów i twierdzeń przedstawionych przez skarżącego a wskazujących na ścisłe związki rodziny z miejscowością K. w Polsce i brak związków rodziny z B. poza związkiem wynikającym z faktu kształcenia tam dzieci i opieki przedszkolnej nad nimi (w kilkunastu punktach wymienionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji), stanowią wystarczający materiał dowodowy do uznania, że skarżący jako obywatel Polski mający w Polsce miejsce zamieszkania był uprawniony do świadczenia z rządowego programu "Dobry start" na syna D. P. na okres szkolny 2019/2020.
Skład orzekający zwraca uwagę na charakter i cel świadczenia z rządowego programu "Dobry start". Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka związanych z rozpoczęciem roku szkolnego, dbałości o jego dobro i ochronę. Państwo polskie wspiera systemowo rodziny obywateli polskich, zamieszkujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w wychowaniu i utrzymaniu dzieci (vide: ustawa o świadczeniach rodzinnych, ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Ani ustawa o świadczeniach rodzinnych ani ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wprowadzające dla obywateli polskich ubiegających się o świadczenia rodzinne czy świadczenia wychowawcze, obowiązek zamieszkiwania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, nie łączą posiadania "miejsca zamieszkania" w Polsce ze stałym przebywaniem na terenie Polski. Nie czyni tego również Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2018r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry strat" (Dz. U. z 2018r., poz.1061).
Obywatele polscy zamieszkujący w Polsce, pobierający świadczenia rodzinne, wychowawcze czy wsparcie z programu rządowego Dobry start, wspomagające rodziców w wydatkach szkolnych ich dzieci, wjeżdżają do innych państw w różnych celach (zarobkowych, naukowych, rodzinnych, zdrowotnych) na różne okresy czasu nie tracąc prawa do pobierania świadczeń w Polsce. W. P. mający polskie obywatelstwo, zameldowany w Polsce na stałe, objęty w Polsce obowiązkiem podatkowym, posiadający w Polsce majątek, korzystający z polskiego sytemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, deklarujący skoncentrowanie w Polsce interesów życiowych całej rodziny i wykazujący uzasadnioną przyczynę częstych wyjazdów na B. (okres pobierania przez dzieci nauki w b. placówkach) nie może być traktowany inaczej.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.