Uzasadnienie
W dniu [...] stycznia 2018 r. J. G. złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniosek o przyznanie pomocy społecznej "na zakup węgla do ogrzania domu, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu przez który ucieka ciepło, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien w pokoju przez niego zajmowanym, na zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej, aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, co grozi pożarem, gdyż dom jest drewniany a ściany wyklejone papierową tapetą, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego w celu dokończenia przepisanych przez lekarza specjalistę zabiegów rehabilitacyjnych na poprawę zdrowia, na wykup leków z przepisanych recept, na dojazdy do lekarzy specjalistów oraz do lekarza rodzinnego". Wnioskodawca wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej, materialnej, której nie jest w stanie sam przezwyciężyć.
Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Kierownik OPS w W. nie przyznał pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku. Powodem wydania decyzji odmownej był brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi oraz uniemożliwienie przeprowadzenia oraz aktualizacji wywiadu środowiskowego w asyście Policji. Bezskuteczną próbę przeprowadzenia wywiadu pracownik organu podjął w dniu [...] lutego 2018 r. w obecności funkcjonariusza Policji. Organ wskazał na treść art. 107 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: u.p.s.). Wyjaśnił, że wywiad środowiskowy może być przeprowadzony przy obecności drugiego pracownika socjalnego lub w asyście funkcjonariusza Policji. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w tym brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - co jest formą współdziałania - może stanowić podstawę odmowy zgody na przyznanie świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.).
Organ pierwszej instancji ustalił sytuację materialną, w tym dochody skarżącego za miesiąc listopad 2017 r. na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] stycznia 2018 r. Z ustaleń wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada lekki stopień niepełnosprawności ze wskazaniem do pracy, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,05 ha fizycznych, tj. 2,7475 ha przeliczeniowych. Dochód wnioskodawcy za listopad 2017 r. wyniósł 660,28 zł (dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 791, 28 zł pomniejszony o składkę KRUS - 131 zł miesięcznie). Dochód tak uzyskany jest wyższy o kwotę 26,28 zł od kwoty kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej i wynoszącego 634 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Z uwagi także na tę okoliczność organ wykluczył możliwość przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na wskazane potrzeby.
Organ rozważył z wynikiem negatywnym przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Nie stwierdził przesłanek do jego udzielenia z uwagi na niewystąpienie nieprzewidzianych, nadzwyczajnych, wyjątkowych okoliczności. Wskazał, że obowiązkiem organu jest rozważenie każdego wniosku o pomoc społeczną i uwzględnienie potrzeb klientów i możliwości budżetowych OPS.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. G., który zarzucił naruszenie obowiązujących przepisów prawa, w tym Konstytucji RP i regulacji u.p.s. W jego ocenie, pracownicy OPS nękają go próbami przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji, podczas gdy taki wywiad może przeprowadzić dwóch pracowników socjalnych. Wskazał, że w ciągu dziesięciu miesięcy około piętnaście razy podejmowano próbę nachodzenia go w asyście Policji. Podkreślił, że pojęcie "współdziałania" jest zawarte w u.p.s., zaś on nigdy nie uniemożliwiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, natomiast nie godził się na wejście do jego domu funkcjonariusza Policji. Oświadczył, że wywiady środowiskowe nie uwzględniały jego rzeczywistej sytuacji materialnej, wskazywały informacje nierzetelne i nieprawdziwe. Odmowa przyznania pomocy ma negatywny wpływ na jego zdrowie.
Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium, identycznie jak organ pierwszej instancji, ustaliło przekroczenie przez wnioskodawcę kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (o 26, 28 zł), co stanowiło przesłankę negatywną do przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego. Także podobnie jak organ pierwszej instancji Kolegium nie stwierdziło przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.), a to z uwagi na niewystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku, tj. sytuacji życiowej wynikającej ze zdarzenia nadzwyczajnego, niecodziennego, wykraczającego poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kolegium podkreśliło niezmienność sytuacji wnioskodawcy od lat, brak inicjatywy w zmianie tej sytuacji oraz niewykorzystywanie własnych możliwości dla jej poprawy.
Skargę na decyzję odwoławczą z dnia [...] marca 2018 r. złożył do sądu administracyjnego J. G., który ocenił decyzję jako nieuczciwą, nierzetelną, sfałszowaną, nieuwzględniającą przepisów prawa i wydaną przez pracowników, którzy działają nierzetelnie i nieuczciwie. Z obszernej treści skargi wynika, że, zdaniem skarżącego, decyzja SKO jest oparta na kłamliwych informacjach, w tym na sfałszowanym wywiadzie środowiskowym, kłamliwych stwierdzeniach oraz kłamliwych notatkach służbowych pracowników OPS. Skarżący oświadczył, że wywiad środowiskowy może przeprowadzić dwóch pracowników socjalnych, tymczasem on jest nachodzony przez Policję, zaś organ nie zatrudnia niezbędnej ilości pracowników socjalnych. Zdaniem skarżącego, wywiady środowiskowe są przeprowadzane nierzetelnie, a pracownik sporządzający wywiad nie chce na jego prośbę uzupełniać opisu faktycznych warunków mieszkaniowych, którą są trudne i mają wpływ na pogorszenie jego stanu zdrowia, w tym ze względu na zimno spowodowane nieszczelnościami.
Zarzucił, że w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] listopada 2017 r. ustalono nieprawdę odnośnie temperatury w mieszkaniu (w jego ocenie, ciepło było wynikiem dodatnich temperatur w dzień i w nocy a nie ogrzewania). Skarżący stwierdził, że sugestie pracowników OPS dotyczące sprzedaży ziemi czy podjęcia pracy są bezsensowne, niecelowe i wcale nie przyczynią się do polepszenia jego sytuacji życiowej. W odpowiedzi na zarzuty, że nie stara się poprawić swojej sytuacji życiowej wskazał, że w grudniu 2016 r. zakupił nowe zwierzęta po to, aby móc je w przyszłości po odhodowaniu sprzedać. Półtorarocznego byka musiał jednak sprzedać wcześniej z uwagi na brak pieniędzy na koniec roku 2016. W jego ocenie, wpływ na jego pogarszającą się sytuację ma działanie OPS poprzez notoryczne odmawianie pomocy, w tym na wyjazd do sanatorium. Podkreślił pogarszający się stan zdrowia oraz umniejszanie znaczenia jego niepełnosprawności. Zakwestionował sposób wyliczenia dochodu. Zarzucił pracownikom Urzędu Gminy dopuszczanie się pomówień oraz wprowadzanie w błąd pracowników WSA w Białymstoku.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Pełnomocnik skarżącego w wypowiedzi ustnej oraz w piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. podtrzymała złożoną skargę w zakresie merytorycznych zarzutów do decyzji SKO i wniosła o uchylenie decyzji obydwu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 u.p.s., poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego;
- - naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a. poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej; art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów publicznych; art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania; art. 77 K.p.a. poprzez naruszenie zasady oficjalności; art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, bowiem "doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a." i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu uzupełnienia skargi pełnomocnik skarżącego wskazała, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, której stan zdrowia stale się pogarsza, co uniemożliwia prawidłową pracę w gospodarstwie rolnym. Pomoc, o którą wnioskował, miała być przeznaczona m.in. na rehabilitację konieczną dla poprawy stanu zdrowia, a z której nie może korzystać z uwagi na brak środków pieniężnych. Dodatkowo podniosła, że organy całkowicie pominęły konieczność ponoszenia przez skarżącego wydatków na leki oraz fakt wielomiesięcznego przebywania na zwolnieniu lekarskim, co świadczy o tym, jak poważna i ciężka jest jego choroba. Z tych względów wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu zasiłku celowego niezależnie od faktu przekroczenia kryterium dochodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, bowiem sąd nie stwierdził naruszeń prawa mających wpływ na wynik sprawy.
Organy administracji obydwu instancji ustaliły istotne okoliczności faktyczne sprawy w kontekście przesłanek rozstrzygnięcia o wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2018 r. Z uzasadnień wydanych decyzji (sporządzonych zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a.) wynika sposób rozumowania organów, przyjęty jako podstawa rozstrzygnięcia stan faktyczny oraz zastosowanie przepisów prawa, które to działania i oceny nie budzą wątpliwości sądu.
Sprawa dotyczy odmowy przyznania zasiłku celowego, w tym specjalnego zasiłku celowego.
Z przepisu art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należą m.in. kryterium dochodowe, a także ubóstwo, bezdomność, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, zdarzenia losowe czy sytuacja kryzysowa (wymienione w art. 7 – 15 u.p.s. lub inne uzasadniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej).
Przesłanką wstępnie wykluczającą przyznanie skarżącemu w sprawie niniejszej zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. było przekroczenie kryterium dochodowego. Tę okoliczność, w ocenie sądu, ustalono prawidłowo.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 634 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o należności ściśle określone i wymienione w punktach 1 – 3 tego przepisu, w tym o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s.).
Organy ustaliły dochód skarżącego z miesiąca listopada 2017 r. zamiast z miesiąca bezpośrednio poprzedzającego wniosek o pomoc, tj. z grudnia 2017 r. i uczyniły to na podstawie wywiadu poprzedzającego datę złożenia wniosku. Te okoliczności nie mają jednak wpływu na wynik sprawy po pierwsze dlatego, że – jak wynika z akt administracyjnych – istnieją poważne trudności w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego do każdego zgłoszonego przez stronę wniosku o pomoc społeczną. Sądowi z urzędu jest wiadome, że skarżący składa wiele wniosków, w niedługich odstępach czasowych, zaś z uwagi na powyższe trudności w niektórych sprawach organ wykorzystuje wywiady środowiskowe przeprowadzane na skutek innych wniosków, jeśli były ona sporządzane w niewielkim odstępie czasowym. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, w której wykazano (vide notatka z dnia 1 lutego 2018 r.), że skarżący nie zgodził się na przeprowadzenie wywiadu w asyście Policji.
Organ zatem wykorzystał wywiad środowiskowy z dnia [...] stycznia 2018 r. przy wniosku zgłoszonym w sprawie niniejszej w dniu [...] stycznia 2018 r. Co prawda wywiad środowiskowy powinien być przeprowadzony do konkretnej sprawy zainicjowanej konkretnym wnioskiem, jednak w sytuacjach szczególnych, zwłaszcza gdy nie istnieją wątpliwości co do aktualności wywiadu sporządzonego do innej sprawy i w nieodległej dacie, a istnieją trudności w przeprowadzeniu wywiadu do danej, konkretnej sprawy, taka praktyka nie może istotnie rzutować na legalność wydanej decyzji.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również fakt ustalenia dochodu skarżącego z listopada 2017 r. zamiast z grudnia 2017 r. Jak oświadczyła pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r., w grudniu 2017 r. skarżący posiadał taką samą powierzchnię gospodarstwa rolnego jak miesiąc wcześniej, zaś to dochód z tego gospodarstwa rolnego, wyliczony ryczałtowo, stanowił podstawę ustalenia dochodu skarżącego na potrzeby rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2018 r. A zatem ustalenie dochodu w sprawie niniejszej należy uznać za wiarygodne, wynikające z akt sprawy i mogące stanowić przesłankę stanu faktycznego, którego ustalenie prowadziło do rozstrzygnięcia odmownego.
Dochód ustalony w sposób wyżej wskazany przekroczył kwotę ustawowego kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej. Źródłem utrzymania skarżącego jest gospodarstwo rolne o powierzchni 2,7475 ha przeliczeniowych. W takim przypadku dochód ustala się - zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. - jako iloczyn ilości hektarów przeliczeniowych i normatywnej kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego, wskazanej w § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Dz. U. poz. 1058). Obecnie kwota ta wynosi 288 zł. Po przemnożeniu ww. kwot, a następnie odjęciu składki KRUS, dochód skarżącego wyniósł w grudniu 2017 r. - 660,28 zł i przekraczał kwotę kryterium ustawowego o 26,28 złotych.
Odnośnie powyższego obliczenia dochodu skarżącego wskazać należy na dwie kwestie. Po pierwsze, dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego nie zostały wskazane jako wykluczone z kategorii dochodów uwzględnianych do wyliczenia dochodu osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 4 u.p.s.). Po drugie, dochód z gospodarstwa rolnego wyliczany jest ryczałtowo niezależnie od faktycznego prowadzenia gospodarstwa rolnego i faktycznego uzyskiwania lub nieuzyskiwania z jego prowadzenia dochodu. Przesądzającym faktem jest tytuł prawny do gospodarstwa, co wynika z art. 8 ust. 9 u.p.s. (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2018 r., II SA/Bk 250/17; wyrok NSA z dnia 19 października 2017 r., I OSK 360/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej jako CBOSA). Oznacza to, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (vide wyrok NSA w sprawie I OSK 1327/10, z dnia 4 stycznia 2011 r., wyrok z dnia 30 lipca 2013 r., II SA/Bk 350/13, CBOSA).
To stanowisko orzecznictwa pozostaje niezmienne od lat i tutejszy sąd je podziela. Dlatego próba wykazania przez skarżącego, że boryka się z trudnościami w prowadzeniu działalności rolniczej ze względu na stan zdrowia pozostaje bez znaczenia dla ustalenia dochodu w sprawie niniejszej. W konsekwencji, ustalony dochód skarżącego jako przekraczający kryterium ustawowe był przesłanką wykluczającą go z możliwości przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., zwłaszcza przy ustalonym w sprawie niniejszej braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 1 lutego 2018 r. Ta ostatnio wymieniona okoliczność, jak trafnie wskazał organ, kwalifikuje się jako brak niezakłóconego współdziałania z organem, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., co w powiązaniu z przekroczonym kryterium dochodowym uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Skarżący co prawda wskazał, że powiększył o kilka sztuk liczbę hodowanych zwierząt, z różnym wynikiem (powstała konieczność sprzedaży jednej sztuki z uwagi na brak środków pieniężnych na bieżące wydatki), jednak – jak sam wskazuje – w ogóle nie poprawia to jego sytuacji, która w ocenie skarżącego jest dramatyczna. Jednocześnie skarżący do wniosku o pomoc społeczną dołącza faktury na kwotę kilkuset złotych nie wykazując jakiegokolwiek zadłużenia. Jak stwierdził pełnomocnik skarżącego na rozprawie, prawdopodobnie środki na te wydatki pochodzą z dopłat rolnych, jednak – w ocenie sądu - brak możliwości przeprowadzenia wszechstronnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia pełne i wszechstronne ustalenie tych okoliczności, a tym samym weryfikację stanowiska skarżącego. Dodać przy tym należy, że pełnomocnik podczas rozprawy oświadczyła, że od końca 2016 r. skarżący nie otrzymał zasiłku celowego od organu, podczas gdy z wywiadu środowiskowego z dnia [...] stycznia 2018 r. wynika, że taki zasiłek w wysokości 100 zł skarżący otrzymał w dniu [...] grudnia 2017 r.
Przekroczenie kryterium dochodowego obligowało organ do rozważenia przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi oraz może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Organy orzekające w sprawie nie ustaliły jednak przesłanek do przyznania tej specjalnej formy pomocy, przy czym podkreślić należy, że przyznanie tej pomocy również oparte jest na uznaniowości ("może być przyznany"). Nadto, brak definicji "szczególnie uzasadnionych przypadków" daje organowi uprawnienie do oceny in concreto konieczności udzielenia takiej pomocy. Dlatego w orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, odbiegające od typowych, gdy bez dokonywania wnikliwych zabiegów interpretacyjnych można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest to sytuacja tak dotkliwa w skutkach lub tak daleko ingerująca w plany życiowe, że nie należy do zdarzeń codziennych (vide wyrok z dnia 28 listopada 2017 r., I OSK 967/17; z dnia 6 grudnia 2017 r., II SA/Łd 572/17, CBOSA).
Zdaniem sądu, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością w wyżej wskazanym rozumieniu, uprawniającą do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Sytuacja życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Ustalono, a ustalenia te skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, że skarżący od 2013 r. korzysta z pomocy społecznej, ale nie zmienia swojej sytuacji na tyle, by ją polepszyć i w kolejnych wnioskach powołuje się na te same okoliczności. Sąd posiada na ten temat wiedzę z urzędu z racji rozpoznania kilkudziesięciu skarg na odmowne decyzje o przyznaniu pomocy społecznej (por. m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 marca 2018 r., II SA/Bk 839/17; z dnia 14 czerwca 2018 r., II SA/Bk 195/18, CBOSA).
Nie bez znaczenia odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego w niniejszej sprawie pozostaje także fakt, że w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkakrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w wyroku z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I OSK 640/17, stwierdził, że "wskazywana przez skarżącego jego sytuacja materialna i zdrowotna oraz konieczność korzystania z rehabilitacji i ponoszenia kosztów dojazdów na tę rehabilitację do gabinetu rehabilitacyjnego w Ł. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s." oraz, "że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 19 października 2017 r. w sprawie I OSK 359/17.
Odnośnie wskazanego przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. wypadku z 2016 r., jakiemu uległ skarżący, wskazać należy, że okoliczność ta nie mogła mieć znaczenia w sprawie. W tej kwestii w całości podzielić należy ocenę sądu zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 maja 2018 r. w sprawie II SA/Bk 100/18, zgodnie z którą skarżący składał po czerwcu 2016 r. wnioski o przyznanie zasiłków celowych, organy odmawiały przyznania tych świadczeń, a skarżący rozstrzygnięcia te skarżył do WSA w Białymstoku, który skargi oddalał. Było tak w sprawach II SA/Bk 839/17 i II SA/Bk 34/18, ale też w sprawie II SA/Bk 719/16, gdzie wniosek skarżący złożył wprawdzie w czerwcu 2016 r., ale organ odwoławczy orzekał w dniu 14 września 2016 r., zaś sąd rozpoznawał skargę od tej decyzji w dniu 12 stycznia 2017 r. Od tego ostatniego wyroku skargę kasacyjną wniósł skarżący, ale NSA wyrokiem z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I OSK 697/17, skargę kasacyjną oddalił, a w uzasadnieniu stwierdził m.in., że "nie można upatrywać naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. we wskazywanej przez skarżącego trudnej sytuacji życiowej, przejawiającej się w orzeczonym stopniu niepełnosprawności oraz przebywaniu w okresie ponad roku na zwolnieniach lekarskich".
Jeśli zaś chodzi o zakwalifikowanie spornego wypadku z czerwca 2016 r. jako "przypadku szczególnego" w rozumieniu art. 41 u.p.s., to wskazać należy, że skarżący konsekwentnie nie podnosi tej okoliczności w postępowaniu administracyjnym a dopiero na etapie sądowym (vide np. uzasadnienie w sprawie II SA/Bk 100/18). Po wtóre, z uzasadnienia orzeczenia z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SAB/Bk 164/17 wynika, że toczy się postępowanie z wniosku skarżącego o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Brak jest jednak jakiegokolwiek orzeczenia (pełnomocnik skarżącego go nie wskazuje), przesadzającego o tym, że taki wypadek miał miejsce.
Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy i niezasadny pozostaje zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie sądu, stan faktyczny w sprawie został ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego, oświadczeń skarżącego i innych złożonych przez niego dokumentów (faktur, rachunków).
Przypomnieć również należy, że u.p.s. określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej.
Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
W kontekście powyższego zauważenia wymaga, że organ odwoławczy dodatkowo zaakcentował, iż sytuacja skarżącego jest dość jasna i nie zmienia się od dłuższego czasu. Stanowisko organu w realiach niniejszej sprawy należy uznać za trafne. Skarżący składa wielokrotne wnioski, niejednokrotnie w tych samych lub zbliżonych datach, wnioskuje o podobne świadczenia lub zgłasza identyczne potrzeby, natomiast jego sytuacja w ogóle nie ulega zmianie. Wskazać przykładowo należy na następujące sprawy: II SA/Bk 34/18 (wyrok oddalający skargę z dnia 12 kwietnia 2018 r. na wydaną na wniosek z dnia [...] września 2017 r. decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego "na zakup żywności, zakup węgla do ogrzania domu zimą, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien, na zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, na wykup leków i okularów, na dojazdy do lekarzy specjalistów, w tym zlecone badania przez sąd do lekarzy biegłych sądowych w Ł. oraz lekarza rodzinnego"; II SA/Bk 100/18 (wyrok oddalający skargę z dnia 10 maja 2018 r. na wydaną na wniosek z dnia [...] listopada 2017 r. decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego "na zakup żywności, węgla na ogrzanie domu zimą, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego sufitu, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien, zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, zakup okularów i na dojazdy do lekarzy specjalistów, w tym do lekarza rodzinnego"; wyrok z dnia 14 czerwca 2018 r. w sprawie II SA/Bk 195/18 oddalający skargę na wydaną na wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2017 r. decyzję z dnia [...] marca 2018 r. odmawiającą przyznania zasiłku celowego na identyczne jak wyżej wymienione potrzeby.
Wniosek w sprawie niniejszej został złożony [...]. stycznia 2018 r. Nie sposób więc ani wymagać od organów (rozpoznających powtarzające się i zgłaszane w tym samym czasie wnioski skarżącego), ani przyjąć odmiennie niż poprzednie składy orzekające, iż w niniejszej sprawie zachodziła potrzeba szczególnego, dodatkowego analizowania i wyjaśnienia sytuacji skarżącego, która jest już od dłuższego czasu niezmienna i jednolicie oceniana zarówno przez organy jak i sądy administracyjne.
W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić więc należy, że uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań. Organ zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 K.p.a. ma obowiązek ustalenia i rozważenia indywidualnych okoliczności sprawy oraz uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie sądu, organy obydwu instancji zadośćuczyniły powyższemu obowiązkowi.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.