Uzasadnienie
E. Sz. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od zażalenia podając, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z powodu poważanej wady serca, skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznaczało spadek dochodów oraz skutkowało koniecznością zatrudnienia pracowników do wykonywania najcięższych prac. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 465 zł miesięcznie.
Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł (k. 195, sygn. akt [...]) oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.200 zł oraz kosztów sądowych – 124 zł, a także dopłaty unijne w wysokości 2.335 zł. Majątek E. Sz. stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. (wymagający remontu). Gospodarstwo rolne jest położone na bardzo słabych glebach, część gruntów jest odległa o 13 kilometrów od domu skarżącego. Budynki gospodarcze są stare i niefunkcjonalne, co utrudnia rozwój hodowli zwierząt. E. Sz. nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Przeciwko skarżącemu toczy się siedem postępowań egzekucyjnych, łączne zadłużenie z tego tytułu przekracza 14.000 zł (k. 131 - 132). E. Sz. posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy oraz ciągnik rolniczy, przyczepę rolniczą i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej.
W okresie od kwietnia do czerwca 2013 r. skarżący nie sprzedawał płodów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy to: 600 zł – żywność, 100 zł – energia elektryczna, 36 zł - wywóz nieczystości, 30 zł – woda, 100 zł - telefon. Dodatkowo skarżący ponosi inne drobne koszty, np. korespondencji czy przejazdów. W marcu br. wnioskodawca otrzymał zwrot podatku akcyzowego, ponadto w kwietniu br. dopłatę do prowadzonej produkcji rolnej w wysokości 2.335,43 zł. Umowa dzierżawy nieruchomości, za którą wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny jest umową ustną (k. 137). Brak możliwości spłaty zadłużenia skutkował odcięciem dopływu energii elektrycznej (k. 137v i 140).
Do akt sprawy E. Sz. dołączył: dokumentację medyczną (k. 141); wezwanie z dnia 06 maja 2013 r. dotyczące dokonywania potrąceń z renty lub emerytury (k. 142); wezwanie do zapłaty należności z dnia 18 czerwca 2013 r. (k. 138); wezwanie z dnia 24 stycznia 2013 r. dotyczące pokrycia nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego (k. 139); decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. dot. przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (k. 145); dokument dot. odłączenia energii elektrycznej za zadłużenie (k. 140); decyzję KRUS z dnia 03 lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty (k. 143 – 144).
Postanowieniem z [...] września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw, zarzucając brak dokładnej i rzetelnej oceny jego sytuacji życiowej i materialnej. Wskazał, że referendarz pominął fakt jego niezdolności do pracy i możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną w wieku 61 lat. Zaznaczył, że złożył oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych a tym bardziej kosztów ustanowienia adwokata, które to oświadczenie referendarz celowo pomija w swoim uzasadnieniu. Wskazał, że choroba serca uniemożliwia mu wykonywanie ciężkich prac w gospodarstwie rolnym, co uniemożliwia osiąganie wysokich dochodów. Wnioskodawca wskazał także na tocząc się postępowania egzekucyjne, które paraliżują życie i funkcjonowanie gospodarstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania przez Sąd sprawy będącej przedmiotem wniosku.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wnioskowane zwolnienie od wpisu od zażalenia) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną - prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania.
W tym miejscu należy wskazać, że w sprawie niniejszej skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy który został negatywnie rozpoznany postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt [...] oddalił zażalenie od tego postanowienia. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, iż w oparciu o złożone przez stronę dokumenty nie można było rzetelnie ocenić jego sytuacji majątkowej. Podkreślono, że skarżący eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów.
W ocenie Sądu, rozpoznając po raz kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, należało przyjąć, że jego sytuacja majątkowa i osobista nie uległa istotnej zmianie, w porównaniu do stanu z końca 2012 r. Skarżący wykazał swoje miesięczne wydatki na poziomie 860 zł, zaś uzyskiwane regularne dochody na poziomie 465 zł (renta) oraz nieregularny dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego - 1.000 zł czynszu dzierżawnego, zwrot podatku akcyzowego w kwocie około 1200 zł., kosztów sądowych w wysokości 124 zł., czy też dopłat unijnych do prowadzonej produkcji rolnej w wysokości 2.335 zł. Wykazane przez skarżącego wydatki niemal dwukrotnie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny. E. Sz. nie wykazał przy tym skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie. Jednocześnie w skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, dom o powierzchni 60 m², 8 sztuk bydła oraz maszyny rolnicze.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, zaprezentowanym w sprzeciwie, jakoby przy ocenie jego sytuacji majątkowej nie został uwzględniony stan jego zdrowia oraz prowadzenie licznych postępowań egzekucyjnych. Okoliczności te były i są brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jednakże same przez się nie mogą stanowić o rzetelności złożonego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego. Deklarowanie w oświadczeniu znacznie wyższych wydatków niż ujawnione przychody budzi uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności całego oświadczenia i sugeruje, że skarżący posiada dodatkowe, nieujawnione źródło przychodów, z których może być sfinansowany wpis od zażalenia.
Powyższe świadczy o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest tak zła, jak podaje on we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje na to chociażby fakt, że mimo praktycznie identycznej sytuacji zdrowotnej i finansowej, skarżący w dniu 5 listopada 2012 r. uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał zatem istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od zażalenia.
Dlatego też Sąd, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.