Uzasadnienie
R.K. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w U. (dalej: "DPS") na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. (zmienionej w dniach: [...] sierpnia 2016 r. i [...] lutego 2017 r.), zgodnie z którą wnosi odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70% posiadanego miesięcznie dochodu.
Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. W.K., będący synem R.K., został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w wysokości 857,20 zł w okresie od 1 stycznia do 31 stycznia 2018 r. oraz od 1 lutego 2018 r. w kwocie po 920,27 zł miesięcznie. Decyzja ta stała się ostateczna.
W dniu [...] marca 2018 r. W.K. wystąpił z wnioskiem o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia ww. odpłatności, wskazując, że jest on osobą niepełnosprawną, długotrwałe chorą, o pogarszającym się stanie zdrowia i wymagającą opieki osób trzecich.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Burmistrz D. (dalej: "Burmistrz") odmówił zwolnienia W.K. z obowiązku ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W uzasadnieniu wskazał, że z informacji uzyskanych w trakcie wywiadu środowiskowego oraz ze zgromadzonych dokumentów wynika, że W.K. jest osobą czasowo, tzn. do [...] marca 2022 r., niezdolną do samodzielnej egzystencji (vide: kopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2017 r. i z dnia [...] stycznia 2014 r.). Z zaświadczenia specjalisty neurologii Przychodni N. SPZOZ w S. wynika zaś, że leczy się on długotrwale od 2012 r. z uwagi na stan po SAH z pękniętego tętniaka tętnicy łączącej przedniej, embolizacji tętniaka (metoda małoinwazyjna) i implantacji zastawki komorowo-otrzewnowej oraz napadów padaczkowych (vide: zaświadczenie z dnia [...] marca 2018 r.). Do wywiadu dołączono także kopię karty informacyjnej z hospitalizacji z dnia [...] stycznia 2015 r. z Oddziału N. SPZOZ w C. Wskazano, że z kopii dokumentu opatrzonego sygnaturą akt VU 3163/06, w treści powołującego się na postanowienie Sądu Okręgowego V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B., wynika, że W.K. cierpi na zanik nerwów wzrokowych obu oczu.
W wywiadzie środowiskowym w zakresie sytuacji zdrowotnej, pracownik socjalny odnotował także informacje dotyczące problemów związanych ze spowolnioną mową, trudnościami w poruszaniu się (poruszanie się tylko w obecności osób trzecich), dolegliwościami bólowymi głowy oraz otępieniem umysłowym. Organ wskazał, że z wywiadu wynika również, że podczas nieobecności żony, opiekuje się nim nieodpłatnie siostra żony, w zamian za prezenty - jak to określiła rodzina. Kwotę stałych miesięcznych wydatków rodzina określiła na 1.801 zł. Należą do nich: wydatki na leki i leczenie - 350 zł, podatek od nieruchomości (dom wolnostojący odziedziczony przez żonę) - 40 zł, czynsz za własnościowe mieszkanie trzyizbowe zajmowane przez rodzinę - 450 zł, energia elektryczna - 150 zł, gaz - 50 zł, woda, ścieki - 160 zł, Internet i telefon - 75 zł, ubezpieczenie - 26 zł, pomoc pieniężna synowi w opłaceniu stancji w B. - 500 zł. Po dokonaniu analizy sytuacji strony, pod kątem treści art. 64 i 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.; dalej: "u.p.s."), organ stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym z wywiadu środowiskowego, nie wynika informacja co do tego aby strona wnosiła odpłatność za innych członków rodziny przebywających w DPS, ośrodku wsparcia, czy innej placówce.
W sprawie nie zachodzi także sytuacja uregulowana w art. 64a i art. 64 pkt 3-4 u.p.s. Burmistrz wskazał, że jakkolwiek niepełnosprawność spowodowana długotrwałą chorobą strony nie rodzi wątpliwości, to jednak na podstawie dowodów przedstawionych na okoliczność ponoszonych wydatków z tym związanych, nie można stwierdzić okoliczności uzasadniających zwolnienie strony z ustalonej odpłatności za pobyt ojca w DPS. Organ wskazał w tym względzie, że niepełnosprawność jest jedną z przesłanek wskazanych przez ustawodawcę, jako okoliczność uzasadniająca zwolnienie częściowe lub całkowite osoby zobowiązanej do wnoszenia odpłatności za pobyt w DPS, jednakże okoliczność ta powinna mieć ścisły związek ze szczególnie trudną, wyjątkową sytuacją osoby ubiegającej się o zwolnienie. Z informacji przekazanych przez rodzinę wynika natomiast, że miesięczne koszty ponoszone w związku z chorobą i niepełnosprawnością strony wynoszą 350 zł. W stosunku zaś do osiąganego dochodu koszty te stanowią 7,11%, natomiast w stosunku do dochodu pozostającego po wniesieniu odpłatności za pobyt ojca strony w DPS - 8,74%.
Reasumując Burmistrz stwierdził, że wydatki ponoszone przez stronę w związku z jej niepełnosprawnością i długotrwałą chorobą, w stosunku do dochodu pozostającego do dyspozycji rodzinie po wniesieniu odpłatności za DPS, nie powodują niemożności jej wnoszenia oraz nie powodują ubóstwa rodziny.
Po rozpoznaniu odwołania W.K. od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z art. 64 u.p.s. wynika zasada uznaniowości, co oznacza że nawet jeśli wystąpią wymienione tam okoliczności, organ może (ale nie musi) udzielić wnioskowanego zwolnienia. Każdorazowo jednak organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie administracyjne, a decyzję rozstrzygającą w sprawie uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria jej podjęcia.
Ponadto wskazano, że przypadki uprawniające do zwolnień zostały w ww. przepisie wymienione jedynie przykładowo, a zatem istotne jest zbadanie sytuacji materialnej i rodzinnej osoby zobowiązanej do opłat. W ocenie Kolegium, organ I instancji nie naruszył wyżej opisanych zasad, a z treści decyzji wynika, jakimi kryteriami kierowano się przy odmowie uwzględnienia zastosowania zwolnienia.
Skargę od ww. decyzji złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku W.K., zarzucając naruszenie:
- – art. 64 ust. 2 u.p.s. przez błędne przyjęcie że nie występują uzasadnione okoliczności warunkujące zwolnienie z wnoszenia opłat oraz że skarżący posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów pobytu ojca w DPS;
- – art. 7 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;
- – art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób, który nie pogłębił zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości kultury prawnej obywateli;
- – art. 77 k.p.a., przez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędne ustalenie, że skarżący posiada niezbędne środki finansowe, które może przeznaczyć na opłacenie pobytu ojca w DPS oraz błędne wyliczenie miesięcznych przychodów skarżącego oraz jego małżonki.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie i wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019 r. (II SA/Bk 815/18) sąd uchylił obie ww. decyzje, nie podzielając ustaleń organów co do tego, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione okoliczności, przemawiające za zwolnieniem skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt jego ojca w DPS. Sąd wyraził przy tym pogląd, że szczególny charakter okoliczności sprawy powoduje, że organy nie powinny, jako głównego argumentu przemawiającego za odmową wnioskowanego zwolnienia, traktować sytuacji dochodowej skarżącego. W ocenie sądu ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłaty, wyłącznie do sfery materialnego statusu osób zobowiązanych, jest niezasadne na gruncie katalogu otwartego ustanowionego przedmiotowym przepisem, zaś dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy priorytetowe znaczenie powinien mieć stan zdrowia skarżącego, który jest nie tylko długotrwale chory, ale na skutek choroby jest też osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki osób trzecich.
Sąd uznał również, że koszty generowane stanem zdrowia skarżącego są znacznie wyższe od zadeklarowanych, choćby z uwagi na wydatki ponoszone na prezenty dla siostry żony, w zamian za sprawowaną opiekę. Sąd zwrócił również uwagę na okoliczność, że główną osobą partycypującą w ponoszeniu przedmiotowej opłaty będzie faktycznie żona skarżącego, której dochód stanowi 4/5 łącznego dochodu rodziny i która odziedziczyła po swoich rodzicach dom, stanowiący majątek rodziny. To zaś w ocenie sądu prowadzi to do sytuacji, w której na żonie skarżącego spoczywał nie tylko ciężar opieki nad nim, ale też zapewnienie dochodu rodzinie oraz ciężar ponoszenia kosztów utrzymania teścia. Okoliczność ta zdaniem sądu nie powinna być w sprawie obojętna, tym bardziej, że skarżący ma jeszcze trzech braci.
Wskutek rozpoznania skargi kasacyjnej wywiedzionej przez Kolegium, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 maja 2020 r. (I OSK 2073/19) uchylił ww. wyrok sądu, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że podzielił zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s., przez dokonanie błędnej jego wykładni i przyjęcie (wbrew jego treści), że jeżeli zachodzi jedna lub dwie przesłanki w nim wymienione, to okoliczności sprawy są na tyle szczególne, że obligują organ do zastosowania zwolnienia (przynajmniej częściowego). NSA wyjaśnił przy tym, że art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują uzasadnione okoliczności, których pojęcie nie zostało sprecyzowane. Ustawodawca wskazał jedynie w ww. przepisie kilka przykładowych okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat, które wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie zakresem zastosowania tego przepisu zdarzeń związanych z sytuacją rodzinną, zdrowotną i majątkową zobowiązanego lub członków jego rodziny.
NSA podkreślił przy tym, że instytucja zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, uregulowana w art. 64 u.p.s., ma charakter fakultatywny, a tym samym wydawana w tym przedmiocie decyzja oparta jest na uznaniu administracyjnym, a zatem nawet spełnienie przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. nie gwarantuje zastosowania takiego zwolnienia. NSA podkreślił, że kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego polega na tym, by sprawdzić czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, wyrażonych w niej zasad oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. O ile decyzja o charakterze uznaniowym powinna wyważać interesy przeciwstawnych stron, to jednocześnie w ocenie NSA, brak jest podstaw do uwzględniania przez organy administracyjne przy jej wydawaniu zasady słuszności, sprawiedliwości społecznej lub współżycia społecznego.
Tym samym kontrola sądowa nie dotyczy samej treści podjętego przez organ rozstrzygnięcia (poza ewentualną analizą legalności celu), bowiem stanowiłoby to ingerencję w powierzony organowi luz decyzyjny. Ponadto NSA wskazał, że okoliczności wymienione w komentowanym artykule podano jedynie przykładowo i nie stanowią one katalogu zamkniętego. Zwolnienie nie powinno zaś nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godzi bowiem w idee i cele pomocniczości pomocy społecznej. Dlatego też rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, ale także interes społeczny.
Nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji - całego społeczeństwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 64 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
- 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
- 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
- 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.
Jak wynika z powyższego przepisu, decyzja w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomimo ustalenia okoliczności - in casu – z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.p.s. może przedmiotowego zwolnienia odmówić. Przy ocenie legalności takiej decyzji Sąd weryfikuje jedynie, czy organ właściwie ustalił i rozważył stan faktyczny, czy wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego - wyraża jeden z wariantów przewidzianych w dyspozycji normy uznaniowej - i czy należycie wyważono interes społeczny z interesem indywidualnym - art. 7 k.p.a.
Rozważania dotyczące zasadności skargi w rozpoznawanej sprawie rozpocząć jednakże należy od przypomnienia, że sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia przed tutejszym Sądem oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wskazać bowiem należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2073/19 uchylił wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 815/18 uchylający decyzje organów obu instancji w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że wyrok kasacyjny II instancji powoduje określone konsekwencje dla dalszego postępowania w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r, poz. 2325 ze zm.) – dalej powoływana jako: "p.p.s.a.", sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Owe związanie sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. W praktyce oznacza to, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy odstąpienie od wykładni dokonanej przez sąd II instancji jest niedopuszczalne. Podobnie niedopuszczalne jest na nowo rozważanie kwestii, które już wcześniej przesądzono.
W uzasadnieniu zaś wyżej powołanego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie podkreślił, że przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych "uzasadnionych okoliczności" nie zostało sprecyzowane, a jedynie ustawodawca wymieniał w nim kilka przykładowych okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat. Oznacza to, że zamiarem ustawodawcy było objęcie zakresem zastosowania tego przepisu zdarzeń związanych z sytuacją rodzinną, zdrowotną i majątkową zobowiązanego lub członków jego rodziny.
Ponadto wskazał, że omawiana instytucja zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS ma charakter fakultatywny, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie, że organ administracyjny "może" ją zastosować. Tym samym decyzja w sprawie zwolnienia z opłat oparta jest na uznaniu administracyjnym i nawet spełnienie przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. nie gwarantuje zastosowania zwolnienia, gdyż organ ma prawo na wniosek zobowiązanego zwolnić go z odpłatności za pobyt w placówce, ale nie ma takiego obowiązku.
Następnie NSA wyraził pogląd, że działanie organu administracyjnego w sferze uznania administracyjnego należy odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji wydając orzeczenie o odmowie zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt jego ojca w DPS, nie naruszyły zasad wynikających z regulacji zawartej w art. 64 u.p.r., w uzasadnieniu zaś podjętych decyzji wskazały kryteria jakimi kierowały się przy odmowie uwzględnienia zastosowania omawianego zwolnienia.
Jak wynika z ustaleń organów, znajdujących potwierdzenie w akrach sprawy, skarżący jest osobą schorowaną, leczy się w Poradni Neurologicznej po pęknięciu tętniaka i implantacji zastawki komorowo-otrzewnowej oraz napadów padaczkowych, cierpi też na zanik nerwów wzrokowych obu oczu. Ma trudności w poruszaniu się oraz spowolnioną mowę. Z uwagi na stan zdrowia podczas nieobecności żony, opiekę sprawuje nad nim siostra żony, która w zamian za pomoc otrzymuje prezenty. Rodzina składa się dwóch osób, utrzymuje się z wynagrodzenia żony oraz renty skarżącego, łącznie 4.924,54 zł miesięcznie. Dorosły syn mieszka i pracuje w B. Skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny w postaci wydatków na: leki i leczenie 350 zł, czynsz 400 zł, energię 150 zł, gaz 50 zł, wodę 160 zł, internet i telefon 75 zł, ubezpieczenie 26 zł, podatek od nieruchomości (dom odziedziczony przez żonę) 40 zł. Ponadto małżonkowie pomagają synowi i przekazują mu 500 zł miesięcznie na stancję w B. Po uwzględnieniu niezbędnych potrzeb, które wynoszą około 1800 zł miesięcznie, skarżącemu nadal pozostaje w rodzinie do dyspozycji kwota około 3000 zł, zaś po potrąceniu opłaty na rzecz mieszkańca będzie to kwota około 2000 zł miesięcznie.
Z akt sprawy wynika ponadto, że rodzina zamieszkuje w trzyizbowym mieszkaniu własnościowym na pierwszym piętrze, mieszkanie jest czyste i zadbane, nie wymaga remontów i nakładów, ponadto żona skarżącego posiada dodatkowy majątek pochodzący ze spadku w postaci domu o pow. 72 m2 w K. Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego zwolnienia go od ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że skoro na datę orzekania rodzina skarżącego jest w stanie utrzymać siebie, wspierać dorosłego syna, to jest także w stanie ponosić koszty związane z opłatami mieszkańca w DPS. Organy nie negowały przy tym, że długotrwała i poważna choroba skarżącego w sposób oczywisty powoduje dodatkowe trudności związane z opieką i wyjazdami do lekarzy specjalistów, a także niezbędne stało się zaangażowanie dodatkowego członka rodziny do pomocy, stanęły jednakże na stanowisku, że sytuacja materialna rodziny skarżącego pozwala na jego współuczestniczenie w przedmiotowych opłatach.
Sąd w składzie obecnym pogląd ten w pełni podziela. W tym miejscu zauważyć należy, że NSA dokonując wykładni omawianego przepisu w wyroku kasacyjnym, wyraźnie podkreślił, że okoliczności wymienione w komentowanym artykule podano jedynie przykładowo, nie stanowią one katalogu zamkniętego. Zwolnienie nie powinno zatem nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie bowiem odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocniczości pomocy społecznej. Co więcej NSA zaznaczył, że niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.
Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych. Tak więc pomimo długotrwałej choroby wnioskodawcy organ może odmówić zwolnienia z opłaty (por. np. wyroki WSA: w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. II SA/Sz 66/14; w Opolu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. II SA/Op 76/14 i inne).
W tych uwarunkowaniach przyjąć należy, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 64 u.p.r. Jeszcze raz bowiem powtórzyć należy, że wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi uznać należy je za całkowicie nieuzasadnione. Przede wszystkim wbrew twierdzeniom skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. W aktach sprawy znajduje się bowiem: wywiad środowiskowy z dnia [...] lutego 2018 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia skarżącego, karta informacyjna z pobytu w zakładzie opieki zdrowotnej z dnia [...] stycznia 2015 r., orzeczenie lekarza orzecznika, decyzja ZUS o wysokości renty, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego, oświadczenie o stanie majątkowym, zaświadczenie lekarskie z Poradni N. z dnia [...] marca 2018 r., wywiad rodzinny z dnia [...] marca 2018 r. Powyższe dokumenty uznać należy za wystarczające do oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego. Brak jest przy tym podstaw do uznania, że stan faktyczny w sprawie został ustalony lub oceniony nieprawidłowo i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy.
W szczególności analiza uzasadnień organów wskazuje, że zaskarżona decyzja została podjęta po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową i rodzinną skarżącego, a także jego chorobą. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego, dokumentacji medycznej oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Fakt zaś długotrwałej choroby skarżącego, o czym była już mowa wyżej, nie został pominięty przez organy, które mając na uwadze powyższą okoliczność, zauważyły jednak, że skarżący posiada środki finansowe, które wystarczają zarówno na opiekę lekarską dla niego jak i na uiszczanie opłaty za pobyt mieszkańca w DPS.
Na uwzględnienie nie zasługi także zarzut braku ustaleń organów w kierunku faktycznie istniejącej relacji pomiędzy skarżącym a jego ojcem. Jak wskazał NSA w wyroku kasacyjnym, powyższa okoliczność ma niewielkie znaczenie dla oceny stosunku administracyjnego sprecyzowanego w kontrolowanej decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Co więcej NSA zwrócił uwagę, że ostatnie nowelizacje art. 64 (ustawą z dnia 19 lipca 2019 r., Dz.U. 2019, poz.1690) dodatkowo wzmacniają prezentowany w orzecznictwie pogląd (np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 1919 r., sygn. I OSK 1861/19), że na samo zwolnienie od ponoszenia opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej oraz jego zakres nie wpływa osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej, czy też względem innych osób zobowiązanych lub potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia takich opłat za tę samą osobę. Organ administracyjny zobowiązany jest natomiast do stałego i systematycznego monitorowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez inne potencjalnie zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS osoby, w kontekście nałożenia na nie takiego obowiązku.
W odniesieniu do niniejszej sprawy, NSA stwierdził ponadto, że nieistotny z punktu analizy wniosku skarżącego o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS jest fakt, że znaczącą część dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego osiąga jego żona. Nie sposób bowiem przyjąć, że jedną z przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w świetle art. 64 u.p.s. jest okoliczność osiągania przez współmałżonka wyższych dochodów niż dochody osiągane przez małżonka zobowiązanego do ponoszenia takiej opłaty i co może potencjalnie prowadzić do jej pokrywania w całości lub w części z dochodów powinowatego, a nie krewnego. Nawet w przypadku zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej okoliczność taka nie musi implikować zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Osoba pozostająca z małżonkiem w ustroju ustanowionym taką umową jest wprawdzie uprawniona do samodzielnego dysponowania swoimi dochodami, które wchodzą do jej (a nie wspólnego) majątku, jednak równocześnie prowadząc wspólne gospodarstwo domowe przeznaczać będzie faktycznie na ten cel również swoje dochody.
Jeden z małżonków traci tu wprawdzie prawo do współdecydowania o dochodzie drugiego, co jednak nie wyklucza faktycznego korzystania przezeń z tego dochodu. Dlatego też, również i ta okoliczność nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd obecnie kontrolujący zaskarżone decyzje.
Wobec powyższego Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, że organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu przedstawionej przez niego sytuacji materialnej i rodzinnej. Wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Na tle zgromadzonego materiału - według stanu faktycznego istniejącego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji - w żaden sposób nie można było wykazać, że w sprawie nie zachodziły uzasadnione okoliczności, warunkujące zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej
Końcowo wskazać należy, że w przypadku pogorszenia sytuacji materialnej i rodzinnej nie ma przeszkód prawnych, aby ponownie zwrócić się z wnioskiem o zastosowanie ulgi.
W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało prawa, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.