Uzasadnienie
Skarga B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 września 2022 r., nr SKO Gd/2683/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącej B.P. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką, J. K. Prezydent Miasta ustalił, że J. K. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z dnia 4 października 2021 r. wydanym na stałe, zgodnie z którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano również, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności J.K., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2021 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że B. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która z powodu średniozaawansowanych objawów choroby Alzheimera, przejawiającej się między innymi brakiem orientacji w czasie i przestrzeni, wymaga całodobowej opieki.
W oświadczeniu z dnia 25 lutego 2022 r. B. P. poinformowała, że jej matka jest bardzo schorowana, choruje na chorobę Alzheimera, ostre toksyczne uszkodzenie wątroby, nadciśnienie tętnicze, napadowe migotanie przedsionków, otępienie i wymaga całodobowej i długoterminowej opieki. W ramach sprawowanej opieki B. P. codziennie rano budzi matkę, prowadzi do łazienki przy pomocy chodzika i pomaga w czynnościach higienicznych. Stara się też, aby matka nie leżała przez cały dzień, pomaga jej usiąść w fotelu lub na łóżku. Pani K. jest pampersowana, ponieważ nie czuje potrzeb fizjologicznych, a pampersy wymieniane są kilka razy dziennie. B. P. do pięciu razy dziennie przygotowuje posiłki i karmi matkę, przygotowuje i podaje leki dwa razy dziennie, wykonuje wszystkie czynności domowe, takie jak pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie, realizacja recept, zakupy, ponieważ matka nie jest w stanie wykonać tych czynności.
Ze względu na stan zdrowia matka skarżącej nie może pozostać sama na dłużej niż 1-2 godziny, pozostaje wtedy w łóżku i jest zabezpieczana, aby z niego nie spadła. Myli jej się dzień z nocą i nie poznaje osób i przedmiotów, nie jest w stanie sama funkcjonować z powodu otępienia i utraty świadomości, nie pamięta imion najbliższych, nazw przedmiotów codziennego użytku.
Wnioskodawczyni w piśmie z 25 lutego 2022 r. oświadczyła, że do 31 grudnia 2018 r. pracowała w Prywatnym Domu Opieki (brak dokumentów potwierdzających ten fakt), gdzie czasem zabierała matkę, godząc wówczas zatrudnienie z opieką nad matką. Gdy stan zdrowa matki pogorszył się pod koniec grudnia 2019 r., wnioskodawczyni przeszła na emeryturę. Nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze, uniemożliwia jej to konieczność opieki nad matką.
Organ wskazał następnie, że B. P., urodzona w 1959 r., w dniu złożenia wniosku ukończyła 62 lata. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2022 r. wynika, że uzyskała prawo do emerytury 1 stycznia 2020 r. w wieku 60 lat. W okresie pobierania świadczenia nie była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Na podstawie danych uzyskanych z Samorządowej Elektronicznej Platformy Informacyjnej ustalono, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni ustało z dniem 1 maja 2018 r. W okresie od 17 maja 2018 r. do 21 października 2018 r. była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez ustalonego prawa do zasiłku. Zdaniem Prezydenta Miasta nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia matki wnioskodawczyni a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie przedstawiono bowiem dokumentów potwierdzających stan zdrowia J. K. w okresie od 2018 r. do 2021 r., natomiast zatrudnienie wnioskodawczyni ustało na 3 lata przed uzyskaniem przez J.K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od zakończenia zatrudnienia strona nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej, nie powoływała się na fakt posiadania szczególnych kwalifikacji zawodowych, z racji których mogłaby obecnie podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Nie można również porównywać opieki nad matką z faktycznym wykonywaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Obowiązek zapewnienia pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, nie może być zrealizowany poprzez zastąpienie emerytury świadczeniem pielęgnacyjnym, którego cel jest inny. W ocenie organu wnioskodawczyni z własnego wyboru nie podejmowała pracy zarobkowej, co wyklucza zaistnienie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegającej na istnieniu związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny.
W sprawie zachodzi również w ocenie organu przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, jak również przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
B.P. w odwołaniu od powyższej decyzji podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 22 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium stwierdziło najpierw, że organ nie miał podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co wynika ze stanowiska sądów administracyjnych co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r.
Zdaniem Kolegium B. P. nie wykazała, by brak możliwości podejmowania zatrudnienia spowodowany był koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie kompletnego materiału dowodowego, nie sposób uznać argumentów podniesionych w odwołaniu, że w chwili złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia byłaby obecnie gotowa, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Faktem jest, że B. P. zakończyła swoją aktywność zawodową w roku 2018, a znaczny stopień niepełnosprawności J. K. istnieje od 20 września 2021 r., zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 października 2021 r. Dlatego nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną J. K. W okresie od 2018 r. do momentu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 3 listopada 2021 r. B. P. nie pracowała, nie czyniła też starań w kierunku powrotu do aktywności zawodowej, w związku z tym nic nie przemawia za tym, że na dzień złożenia wniosku skłonna jest do podjęcia pracy, lecz uniemożliwia jej to całodobowa opieka nad matką.
Ponadto od dnia 1 stycznia 2020 r. nabyła prawo do emerytury, co w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych nie stanowi przeszkody (przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych) do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak wobec zebranego i prawidłowo ocenionego materiału dowodowego za zasadne uznano stanowisko organu I instancji, że brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni - przed uzyskaniem przez J. K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - wynikał z jej osobistych wyborów, a zatem nie ma możliwości potwierdzenia, iż B. P. nie podejmowała i nadal nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.
W skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 września 2022 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzucono organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej powyższe kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów, aniżeli w niej wskazane.
Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.
W sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest też kwestionowane, że matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną i zakres opieki, jakiej wymaga, wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez osobę sprawującą tę opiekę.
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium bowiem stoi na stanowisku, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku ze sprawowaniem tej opieki, lecz jest spowodowane innymi przyczynami. W ocenie Sądu ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki.
Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).
Nie ma zatem istotnego znaczenia, że skarżąca przerwała zatrudnienie z końcem 2018r., a jej matka legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od października 2021 r., istotne znaczenie ma natomiast czy aktualnie – tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19).
Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.
Również w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy uznając, że sam fakt, iż skarżąca zaprzestała wykonywania pracy zawodowej w 2018 r. i brak jest dokumentów dotyczących stanu zdrowia jej matki w tym czasie, wyklucza możliwość uznania za istniejący związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Powyższy błąd spowodował, że Kolegium nie zbadało należycie istotnych w tej sprawie okoliczności wskazujących na istnienie takiego związku, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Niewątpliwie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matką. Matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną, choruje m.in. na Alzheimera, myli jej się dzień z nocą i nie poznaje osób i przedmiotów, nie jest w stanie sama funkcjonować z powodu otępienia i utraty świadomości, nie pamięta imion najbliższych, nazw przedmiotów codziennego użytku. Ze względu na stan zdrowia nie może pozostać sama na dłużej niż 1-2 godziny, pozostaje wtedy w łóżku i jest zabezpieczana, aby z niego nie spadła. Jak odnotował pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym, skarżąca sprawuje stała 24 godzinną opiekę nad matką. Niewątpliwie zatem sprawowana przez skarżącą opieka stanowi przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia.
Z akt sprawy nie wynika także, aby istniały inne obiektywne przeszkody, np. zdrowotne, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Przeszkodami tymi nie jest również wiek skarżącej. W dacie złożenia wniosku skarżąca miała 62 lata. Wskazać należy, że osoba, której stan zdrowa nie wyklucza zatrudnienia, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę, co wynika wprost z unormowań przepisów art. 103 i art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.) przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona dodatkowo podjąć zatrudnienie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza zatem możliwości pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu.
Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu z akt sprawy nie wynikają takie okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia skarżącej, że to stan zdrowia jej matki i konieczność sprawowania nad nią opieki były przyczyną, dla którego nie kontynuowała ona zatrudnienia i skorzystała z prawa do przejścia na emeryturę. Wprawdzie nie przedłożono dokumentów dotyczących stanu zdrowia J. K. w 2018 r., ale też organ skarżącej do tego nie wzywał. Przede wszystkim jednak, zważywszy na charakter choroby, na którą cierpi J. K. – Alzheimer, będący chorobą neurodegeneracyjną, powodującą stopniową utratę komórek nerwowych – w świetle zasad doświadczenia życiowego trudno uznać, że choroba ta nie dawała uciążliwych objawów zanim wydane zostało orzeczenie o niepełnosprawności. Kolegium nie wskazało takich argumentów, które podważałyby wiarygodność oświadczenia skarżącej, że do końca grudnia 2018 r. pracowała w prywatnym Domu Opieki i że w tym czasie jej matka już chorowała, jak również, że godziła wtedy pracę z opieką nad mamą, zabierając ją ze sobą do pracy, jednak pogorszenie się stanu zdrowia mamy uniemożliwiło kontynuowanie tego stanu rzeczy.
Nie sposób zatem dopatrzeć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Skarżąca wszak konsekwentnie podnosi, że podjęłaby pracę zawodową, gdyby nie musiała sprawować opieki nad matką, a akta sprawy nie dostarczają podstaw do kwestionowania tego oświadczenia. Jak przy tym trafnie wskazał WSA w Krakowie w wyroku z 25 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1700/21) zanegowanie związku przyczynowo-skutkowego musiałoby się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach, jednoznacznie podważających ten związek w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) lub obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy). Takie okoliczności z akt sprawy nie wynikają.
W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na błędzie subsumpcji tj. niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad mężem. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy
Podsumowując, analiza całego materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.
Końcowo Sąd wskazuje, że przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie może być fakt pobierania przez nią emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku.
Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 i art. 79a k.p.a. Całkowite wyłączenie opiekunów – emerytów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości.
Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy osoby te nie podejmują zatrudnienia, które byłyby w stanie i mogły podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia emerytalnego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tak m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).