Uzasadnienie
M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 października 2023 r. nr SKO Gd/3040/23, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie z dnia 24 marca 2023 r. nr GOPS.5140.22.2023.MB, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem L. B. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 6 marca 2023 r. skarżący zwróciła się do Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem L. B. Decyzją z dnia 24 marca 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że wprawdzie z wywiadu środowiskowego wynika, że L. B. wymaga opieki oraz że skarżący sprawuje stałą opiekę nad ojcem, niemniej jednak świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na fakt, że niepełnosprawność L. B. powstała w wieku 79 lat – podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r.").
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Z dokonanych w toku postępowania ustaleń zdaniem Kolegium nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad ojcem wymuszał na skarżącym rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika, że L. B. pomimo swojej niepełnosprawności nie jest osobą wymagającą nieprzerwanej opieki, obłożnie chorą i stale leżącą, w związku z czym jak wskazuje doświadczenie życiowe nie wymaga przeciwdziałania odleżynom, porusza się po domu przy pomocy laski, jest również sprawny ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia - samodzielnie spożywa przygotowane i podane posiłki, samodzielnie przyjmuje przygotowane i podane leki (jedynie wymaga zrobienia zastrzyku z leku Neoparin), jest w stanie wykonać samodzielnie podstawowe czynności higieniczne (wymaga jedynie pomocy przy kąpieli, goleniu i myciu włosów), nie wymaga żadnych stałych specjalistycznych czynności pielęgnacyjnych, może pozostać sam w domu na pewien czas.
Czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane przez skarżącego regularnie to pomoc w kąpieli i myciu włosów (2 razy w tygodniu), przygotowanie i podawanie posiłków, przygotowywanie leków i ich podawanie, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, pomoc przy ubieraniu garderoby. Czynności składające się na zakres opieki nad ojcem w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu i nie zajmują stale czasu - przez długie okresy w ciągu dnia skarżący nie wykonuje przy ojcu żadnych czynności opiekuńczych.
Zdaniem Kolegium, zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącego względem ojca wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że tylko z tego powodu zrezygnował on z zatrudnienia. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć też faktu, że skarżący posiada jeszcze dwie siostry tj. osoby zobowiązane do alimentacji, które wspólnie z nim winny realizować obowiązek alimentacyjny względem ojca.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
- 1. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) - dalej k.p.a., poprzez dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkującą błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem,
- 2. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że:
niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem a całkowitym zaprzestaniem aktywności zawodowej skarżącego nie następuje, w sytuacji, gdy skarżący poza czynnościami opiekuńczymi wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz gdy skarżący, przy współudziale dwóch sióstr miałby możliwość zapewnienia swojemu ojcu opieki w inny sposób aniżeli poprzez całkowitą rezygnację z aktywności zawodowej,
- 3. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na:
przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez stronę, skarżący posiada dwie siostry, na których spoczywa obowiązek opieki nad ojcem, nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobą zobowiązaną, przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie, ponieważ jego siostry mogą partycypować w opiece nad ojcem.
Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 25 października 2022 roku i karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 23 października 2023 roku na okoliczność związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a stanem zdrowia jego ojca i pogorszenia się stanu zdrowia ojca oraz zgłaszanych przez niego objawów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przywołany zatem przez organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy nie mógł stanowić podstawy dla odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez skarżącego przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z tego, że ustawodawca w sposób równorzędny traktuje sytuację zarówno rezygnacji z zatrudnienia, jak i jego niepodejmowanie. Z punktu widzenia powyższego przepisu, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).
Podkreślić też trzeba, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
W związku z tym, analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze - istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym w szczególności ocena zakresu czynności, które osoba ta jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Po drugie, istotnym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że ojciec skarżącego wymaga opieki, której zakres wyklucza podjęcie przez osobę tę opiekę sprawującą zatrudnienia oraz że opiekę tę sprawuje skarżący. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, L. B. ma 80 lat, jest po wszczepieniu stymulatora serca, ponadto choruje na nowotwór płuca prawego, jest po przebytej chemioterapii, stwierdzono zaburzenia pamięci (demencja), jest w większości leżący, wstaje rzadko, wtedy porusza się przy pomocy laski. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczaną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący oświadczył, że ojciec wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego oraz że nie zostawia ojca samego w domu, a jeżeli musi wyjść, przyjeżdża siostra lub szwagier.
Teza Kolegium o samodzielności ojca skarżącego nie ma zatem oparcia w treści wywiadu środowiskowego, wskazującego na zupełnie przeciwne wnioski. Sprzeczne z wywiadem środowiskowym jest w szczególności stwierdzenie Kolegium, że ojciec skarżącego może pozostawać w domu sam na pewien czas, taka informacja bowiem z wywiadu nie wynika. Z kolei okoliczność, że L. B. nie jest na tyle leżący, że cierpi z powodu odleżyn, nie jest równoznaczny, że jest on na tyle samodzielny że może pozostawać w domu sam na czas wykonywania przez skarżącego pracy. Przypomnieć należy, że sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Pogląd ten jest przyjmowany w orzecznictwie sądowym. "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).
Nietrafne jest też założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona ojcu, który jak wynika z wywiadu środowiskowego cierpi na nowotwór, demencję, jest głównie leżący i wymaga pomocy we wszystkich sferach życia, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego.
Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie ojca od jego normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.
Przeprowadzona przez Kolegium ocena, zdaniem Sądu, narusza przepis art. 17 ust. 1 ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący sprawuje w sposób stały opiekę nad ojcem zaspokajając jego wszystkie potrzeby pielęgnacyjno–opiekuńcze. Ich natężenie oraz rozłożenie w czasie wymagające aktywności opiekuna połączonej z obecnością przy ojcu, mogą stanowić przyczynę rezygnacji z zatrudnienia lub przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Nie może budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń i ułomności.
Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby powodem niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki.
W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką sprawowaną przez niego nad ojcem.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że skarżący posiada jeszcze dwie siostry, w sytuacji, w której to on sam sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Sąd podziela jednolity w tym zakresie pogląd orzecznictwa (np. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r., sygnatura akt I OSK 925/21), że w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych (por. art. 17 ust. 1a ustawy). W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki.
Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Orzecznictwo sądowoadministracyjne jednolicie przyjmuje, że niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 756/22 i powołane w nim orzecznictwo). Kolegium winno było ograniczyć się do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżący. Nie było przy tym podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia ojcu skarżącego niezbędnej opieki poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej pozostałych osób zobowiązanych względem niego do alimentacji w sytuacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązał się skarżący. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.
Jeżeli zatem skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z siostrami wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niego należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem ojca poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni mu opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Po 834/21). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę.
W konsekwencji Sąd uznał, że organ odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że w jego ocenie dzięki podziałowi obowiązków opiekuńczych między rodzeństwem skarżący mógłby podjąć zatrudnienie, w sytuacji, gdy bezspornie skarżący takiego zatrudnienia podjąć nie może faktycznie sprawując opiekę nad niepełnoprawnym w stopniu znacznym ojcem, stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), poprzez wprowadzenie nieprzewidzianej ustawą przesłanki negatywnej przyznania świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).