Uzasadnienie
Pismem z dnia 29 grudnia 2010 r. Z. C. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2010 r., 3368/10 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminny dnia 9 lipca 2010 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Następnie wnioskiem z dnia 18 marca 2011 r. Z. C. wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów ustanowienie radcy prawnego.
Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę małżonki wnioskodawcy w wysokości 2007,68 zł netto oraz świadczeń rodzinnych na troje dzieci w kwocie 353 zł miesięcznie. Rodzina zamieszkuje w domu należącym do rodziców wnioskodawcy o pow. 60 m2. Skarżący posiada nieużytek rolny o powierzchni 0,15 ha w P. oraz powierzchni 0,84 ha w K. Ponadto wnioskodawca od 5 lat nie był nigdzie zatrudniony, nie pracował na umowę zlecenia ani o dzieło. Pozostaje na utrzymaniu rodziny i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Średni miesięczny koszt utrzymania zajmowanego domu określił na 300 zł.
Pismem z dnia 23 marca 2011 r. Z. C. zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów:
- - wyciągu z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych i lokat – w tym konta i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu,
- - odpisu zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego i jego żonę za rok 2009 (ewentualnie za 2010 jeżeli już zostało złożone) bądź oświadczenia o jego nieskładaniu,
- - dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej przez wnioskodawcę, kserokopii decyzji przyznającej świadczenie rodzinne na dzieci,
- - wskazania jaka jest powierzchnia domu w którym zamieszkuje rodzina skarżącego, jakie są koszty jego utrzymania i dostaw mediów, czy oprócz rodziny skarżącego ktoś jeszcze tam zamieszkuje,
- - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego lub domowników pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej).
W odpowiedzi Z. C. przesłał wyciąg z rachunku bankowego małżonki, gdzie stan na dzień 25 marca 2011 r. wynosi 1491 zł oraz wynika z niego, że rodzina spłaca pożyczkę w wysokości 34163,69 zł w miesięcznych ratach po 887 zł.
Postanowieniem z dnia 4 maja 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał Z. C. prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego odmawiając ustanowienia radcy prawnego.
W uzasadnieniu swojego sprzeciwu Z. C. ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną wskazując, że jego rzeczywista sytuacja materialna jest o wiele gorsza niż jest w stanie wykazać, gdyż posiada zadłużenia względem Gminy (same koszty sądowe w sprawie I C 1387/06 w kwocie 4200 zł). Uzasadnia to przyznanie pomocy prawnej w postaci ustanowienia radcy prawnego.
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2011 r. Sąd odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na postanowienie wniósł Z. C. podnosząc, że bezzasadnie "odrzucono" przyznane mu wcześniej zwolnienie od kosztów.
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej jako P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – lex 783924). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych.
Dokonując oceny wniosku skarżącego Sąd stwierdził, że skarżący do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych nie należy. Jego sytuacja materialna wydaje się być stabilna, gdyż mimo, że regularne dochody osiąga jedynie małżonka wnioskodawcy to opłaty za media i raty kredytu regulowane są na bieżąco. Skarżący nie posiada zatrudnienia, nie jest także zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Mimo otrzymania wezwania z dnia 17 lipca 2012 r. zobowiązującego do nadesłania aktualnych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej nie zastosował się do niego. Podkreślił, że nadal nie pracuje i nie osiąga dochodów, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna.
Okoliczność powyższa skutkuje z kolei stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania.
Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy P.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu.
Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu, który w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł oraz zwolnienie z ewentualnych późniejszych kosztów sądowych. W konsekwencji uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd oddalił wniosek w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej nie zachodzi w przypadku skarżącego, gdyż nawet nie zostało udowodnione, że istotnie skarżący nie zarobkuje w żaden sposób. Przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania, nie jest też warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. (sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.