Uzasadnienie
We wniosku z dnia 15 maja 2012 r. K. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym wskazał, że od 1 marca 2012 r. pozostaje bez pracy i jest w trakcie poszukiwania zatrudnienia. Żona prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na prowadzeniu pensjonatu, łowiska wędkarskiego i ogrodu botanicznego. Jest to działalność typowo sezonowa i każdorazowo początek roku przynosi straty. Jednak, wedle oświadczenia wnioskodawcy, dochód z tej działalności przynosi około 8 000 zł miesięcznie. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwóch synów (15 lat i 20 lat). Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 450 m2 oraz mieszkania o powierzchni 90 m2 oraz gruntów rolnych o powierzchni 151 ha. Rodzina posiada zgromadzone oszczędności na kwotę 100 000 zł. Wnioskodawca wskazał, że posiada ciągnik rolniczy i samochód osobowy Toyota Avensis.
Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że trudno dopatrzeć się wyjątkowości w sytuacji skarżącego, która uzasadniałaby uwzględnienie jego wniosku. Podniesiono, że wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie 100 000 złotych, a zatem stać go na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie generuje wyłącznie wpis od skargi w kwocie 200 zł.
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył wnioskodawca, za pośrednictwem ustanowionego w sprawie adwokata. W jego treści wskazano, że referendarz jedynie lakonicznie odniósł się do sytuacji wnioskodawcy, pomijając fakt, że zamieszkuje on w małej miejscowości, w której trudno znaleźć pracę. Oszczędności zaś przeznaczane są na pokrycie strat związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez żonę wnioskodawcy. W ocenie wnioskodawcy, jego sytuacja ze wskazanych wyżej względów jest wyjątkowo trudna i zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy.
Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – tekst jednolity), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd.
Rozpatrując przedmiotowy wniosek i złożony sprzeciw zważono, co następuje:
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Z przedłożonego oświadczenia majątkowego nie wynika, aby sytuacja majątkowa wnioskodawcy uniemożliwiała mu samodzielne finansowanie prowadzonego postępowania sądowego. Wnioskodawca wprawdzie utracił dochód, to jednak stałe źródło utrzymania posiada jego żona, która prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód – wedle oświadczenia wnioskodawcy – wynosi 8 000 zł miesięcznie. Nawet przy założeniu, że działalność ma charakter sezonowy dalej nie sposób przyjąć, by wnioskodawca spełniał przesłanki uzyskania prawa pomocy, o których mowa w cytowanych przepisach.
Dodatkowo wskazać należy, że skarżący posiada ogromny majątek w postaci dużego domu (450 m2) oraz mieszkania (90 m2) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 151 ha. Przedstawione okoliczności wskazują zatem, że zarówno dochody żony wnioskodawcy nie są niskie, jak i stan majątku małżonków świadczy o ich wysokim statusie materialnym. Biorąc też pod uwagę fakt posiadania nieruchomości rolnej o tak dużej powierzchni należy domniemywać, że wnioskodawca jest beneficjentem unijnych dopłat rolnych, czego jednak nie ujawnił w złożonym oświadczeniu majątkowym.
Niezależnie od tego jednak, dochody, które osiąga żona wnioskodawcy są w takiej wysokości, że niewątpliwie jest on w stanie wygospodarować środki na koszty sądowe w niniejszej sprawie, ewentualnie zaś zaciągnąć w tym celu pożyczkę, której uzyskanie – biorąc pod uwagę wysokość dochodów w jego gospodarstwie domowym oraz majątek małżonków – nie będzie trudne.
Konkludując, w ocenie sądu, posiadane dochody oraz majątek pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzoną przed sądem sprawą, co pozostaje bez wpływu na fakt pokrywania ewentualnych (nie wykazanych zresztą) strat związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą. Celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżący zaś, posiadając tak duży majątek i oszczędności, do grona takich osób nie należy. Nie można przy tym, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica).
Wskazać też należy, że dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy są jedynie jednym z elementów, które składają się na obraz sytuacji majątkowej osoby starającej się o przyznanie prawa pomocy. Równie istotne znaczenie ma majątek takiej osoby i jej oszczędności. W ocenie Sądu, nie można aprobować dążenia strony do finansowania swoich spraw sądowych ze środków budżetu państwa w sytuacji, gdy dysponuje ona majątkiem, z którego można czerpać pożytki (np.: wynająć mieszkanie, wydzierżawić nieruchomość rolną), a nawet go spieniężyć. Jeśli wnioskodawca nie chce sprzedawać nieruchomości rolnej, czy jej wydzierżawiać, to może zaciągnąć pożyczkę, na którą – niewątpliwie – znajdzie zabezpieczenie w posiadanym przez siebie majątku.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.