Uzasadnienie
B. F. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z rodziną syna, w skład której wchodzi jego żona i córka. Wnioskodawczyni nie ma nikogo na utrzymaniu Źródłem utrzymania rodziny są dochody wnioskodawczyni z tytułu emerytury w kwocie 1 244,16 zł miesięcznie netto oraz wynagrodzenie za pracę jej syna w wysokości 3 595,83 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 72 m2 oraz nieruchomości rolną o powierzchni 649 m2, zabudowaną domkiem letniskowym na słupkach. Uzasadniając wniosek, skarżąca podała, że jest wdową. Z emerytury spłaca pożyczkę w kwocie 400 zł miesięcznie. Opłaty za media stanowią wydatek miesięczny rzędu 500 zł. Uzyskiwane dochody są tak niskie, że nie pozwalają pokryć kosztów związanych z prowadzoną przed sądem sprawą.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga nadto złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącej i członków jej rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 16 marca 2011 r. (doręczonym stronie w dniu 22 marca 2011 r.), wezwano skarżącą do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – w szczególności - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię, jej syna i synową osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, zaświadczenia o wysokości zarobków syna, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, a także oświadczenia w przedmiocie posiadanych w rodzinie pojazdów mechanicznych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nadesłała do sądu pismo, w którym podała, że tylko zamieszkuje z synem, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Jednocześnie, przedstawiono kserokopie rachunków za energię (rachunek za bliżej niesprecyzowany okres opiewa na kwotę 266 zł), gaz (61,54 zł – okresu również nie wskazano), czynsz (322,35 zł miesięcznie), telewizję (36 zł miesięcznie), nakaz płatniczy w sprawie wymiaru podatku (22 zł), telefon (60,07 zł miesięcznie). Przedłożono także rozliczenie za ogrzewanie lokalu mieszkalnego – niedopłata za sezon grzewczy 2009/2010 wyniosła 305,21 zł. Ponadto, załączono zaświadczenie z zakładu pracy syna wnioskodawczyni, z którego wynika wysokość jego zarobków w kwocie 3 595,83 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie ustosunkowała się do żądania przedłożenia wyciągów z kont bankowych zarówno swoich jak i syna oraz synowej, pomijając je milczeniem. Nie wskazano także, wbrew zobowiązaniu, czy wnioskodawczyni, jej syn lub synowa posiadają jakikolwiek pojazdy mechaniczne.
Oceniając nadesłane przez skarżącą dokumenty źródłowe zauważyć należy, że nie wykonała ona w pełni zobowiązania referendarza sądowego. Przedłożyła dokumenty i oświadczenia w sposób wybiórczy, uchylając się w szczególności od wskazania wysokości posiadanych oszczędności. Wnioskodawczyni bowiem, wbrew zobowiązaniu referendarza, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, o które była wzywana, nie wyjaśniając przy tym powodów, dla których uchyla się od złożenia oświadczenia w tym przedmiocie. Ponadto, przedkładając kserokopie ponoszonych opłat za media, wnioskodawczyni nie określiła, w jakiej wysokości – skoro prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe ze swoim synem – opłaty te ponosi ona, a w jakiej – syn wraz ze swoja rodziną. Zabrakło również oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych. Te zaniechanie wnioskodawczyni wskazują, że w sposób wybiórczy przedstawia ona swoją sytuację zarobkową i majątkową w taki sposób, aby zobrazować okoliczności dla siebie najkorzystniejsze z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy.
Niezależnie od tego jednak wskazać należy, że koszty sądowe w niniejszej sprawie kształtują się na obecnym etapie postępowania na poziomie 100 zł – tyle wynosi wpis od skargi. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów samej wnioskodawczyni trudno zaakceptować pogląd, że nie ma ona możliwości poniesienia kosztów w takiej wysokości, choćby ze swoich bieżących dochodów. Na obecnym etapie też brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony w zakresie ustanowienia na jej rzecz pełnomocnika profesjonalnego z urzędu. Niezależnie bowiem od sytuacji dochodowej i majątkowej strony, która w ocenie referendarza nie jest zła, brak takiego pełnomocnika nie umożliwi skarżącej na obecnym etapie dochodzenia swoich praw przed sądem. Mając zatem na uwadze okoliczność, że skarżąca nie wykonała zobowiązania referendarza w całości, w szczególności uchyliła się od przedstawienia – istotnych w niniejszym stanie faktycznym - danych dotyczących ewentualnych środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych oraz oszczędności, a także elementów swojego stanu majątkowego (brak oświadczenia w przedmiocie pojazdów mechanicznych), należało uznać, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pomimo wezwania, wnioskodawczyni tylko w sposób wybiórczy przedłożyła część żądanych w nim dokumentów, w efekcie uniemożliwiając wyjaśnienie istotnych okoliczności oraz nasuwających się wątpliwości dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jej oraz członków jej rodziny. Zauważyć przy tym nadto należy, że skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu i otrzymując stałe dochody co miesiąc, posiada majątek w postaci mieszkania oraz nieruchomości rolnej wraz z domkiem letniskowym. Brak jest w tej sytuacji podstaw, by uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawczyni, posiadając dochody w stałej wysokości oraz majątek w postaci dwóch nieruchomości, nie należy do takiej grupy osób.
Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.