Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 15 września 2021 r. J. S. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Słupska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad L. S. Decyzją z 12 października 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad L. S. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazując, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odwołując się do treści art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: "k.r.o.", Prezydent podał, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, tj. dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki (art. 61 k.r.o.). Mając na uwadze te regulacje organ pierwszej instancji podniósł, że Wnioskodawczyni nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem L. S. Prezydent przytoczył następnie treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku z 10 lutego 2017 r. wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność L. S. Ponadto z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że zakres sprawowanej przez J. S. nad L. S. opieki nie stanowi przeszkody w podjęciu przez Stronę zatrudnienia.
Podsumowując Prezydent podniósł, że pomimo posiadania przez L. S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz sprawowania przez Stronę opieki odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek ustawowych do jego przyznania - nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z L. S., nie da się również ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność L. S. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 9 lutego 2022 r. utrzymało ją w mocy.
Kolegium nie zgodziło się z Prezydentem w kwestii zaistnienia w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK", "Trybunał") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ odwoławczy podał następnie, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku z 10 lutego 2017 r. wynika, iż L. S. (ur. w 1948 r.) posiada znaczny stopień niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 października 2015 r. Z orzeczenia wynika także, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na stałe.
Kolegium wskazało, że ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia Wnioskodawczyni wynika, że jest ona jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad babcią - mąż babci nie żyje, a matka Wnioskodawczyni nie może sprawować opieki nad babcią, ponieważ jest w zatrudnieniu. Z kolei z przeprowadzonego 24 września 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że zakres sprawowanej przez J. S. opieki nie stanowi przeszkody w podjęciu przez nią zatrudnienia.
Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy podniósł, że Wnioskodawczyni nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z L. S., ponadto - jak ustalił pracownik socjalny - opieka sprawowana przez Stronę nad niepełnosprawną babcią nie uniemożliwia aktywności zawodowej.
W skardze na decyzję organu odwoławczego J. S. zarzuciła naruszenie art. 17 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy. Stawiając te zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Słupsku z 28 września 1992 r. sąd na wniosek L. S. ograniczył M. i J. W. władzę rodzicielską nad małoletnią A. W., poprzez umieszczenie małoletniej w rodzinie zastępczej L. S. Skarżąca wyjaśniła, że A. W. to jej matka, zatem Skarżąca jest wnuczką L. S. Wskazano, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego L. S. była wdową, jej mąż zmarł 13 grudnia 1990 r., a jedyny syn zmarł 23 marca 2014 r. Wnuki nie zajmują się L. S., w ogóle nie interesują się jej losem. Jedna z wnuczek przebywa na stałe za granicą, a drugi wnuk ma trójkę dzieci, posiada stałe zatrudnienie i "nie ma czasu" na zajmowanie się babcią.
Skarżąca wskazała następnie, że świadczenie pielęgnacyjne przeznaczone jest dla określonej przepisem art. 17 ust. 1a u.ś.r. kategorii osób, jednakże konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej mogą wskazywać, że celowe będzie przyjęcie, iż uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymieniona wprost w ustawie - kategoria członków szeroko rozumianej rodziny. Skarżąca odwołała się w tym zakresie do wyroku TK z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07. Podkreśliła również, że koncepcja szerokiego rozumienia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jest prezentowana w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") wskazując na wyroki z 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt
I OSK 2947/19 i z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2831/19.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Skarżąca podniosła, że co do zasady osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zwrócono uwagę, że część judykatury dopuszcza odstąpienie od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., zaś stanowisko to nawiązuje do celu regulacji zawartej w przepisach u.ś.r. - przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia, a także do zasad konstytucyjnych oraz treści art. 132 k.r.o. Skarżąca przyznała, że wspomniany sposób wykładni, przewidujący odstępstwo od literalnego brzmienia przepisów u.ś.r., należy traktować jako wyjątek od reguły, znajdujący zastosowanie w jednostkowym przypadku i konkretnej sprawie na bazie danego stanu faktycznego.
Muszą zatem zachodzić istotne obiektywne przeszkody, związane przede wszystkim z wiekiem lub stanem zdrowia, uniemożliwiające osobie zobowiązanej do obowiązku alimentacyjnego w pierwszej kolejności i nielegitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawowanie opieki nad osobą jej wymagającą - aby można było uznać, że doszło do zwolnienia takiej osoby z obowiązku alimentacyjnego i powstania tego obowiązku po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Z całą pewnością nie świadczą o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie jak aktywność zawodowa.
W ocenie Skarżącej organy obu instancji - wbrew obowiązkom wynikającym z obowiązujących przepisów - nie dokonały wystarczających ustaleń w sprawie dla dokonania właściwej oceny przesłanek przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmując niezbędnych czynności dowodowych.
Skarżąca wskazała, że podziela pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie NSA, zgodnie z którym przesłanki wskazane art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości konstytucyjnych, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Podkreślono, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 132 k.r.o. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
Za błędną Skarżąca uznała tym samym wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., która wyklucza wnuczkę osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Skarżącej formalistyczna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach niniejszej sprawy doprowadziła do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawną, co jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
Końcowo Skarżąca podniosła, że odmowa przyznania jej świadczenia co do zasady może skutkować koniecznością podjęcia przez nią pracy i rezygnacją ze sprawowanej funkcji, co byłoby sprzeczne z dobrem L. S. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 9 lutego 2022 r. utrzymująca w całości decyzję Prezydenta Miasta Słupska z 12 października 2021 r. odmawiającą J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad L. S. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce lub ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
Odmawiając Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym L. S. organ pierwszej instancji wskazał, że J. S. nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z L. S. (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie da się również ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność L. S. (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednakże w ocenie Kolegium Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z L. S. (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), ponadto opieka sprawowana przez Skarżącą nad niepełnosprawną L. S. nie uniemożliwia jej aktywności zawodowej.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
W tej sytuacji należało poddać ocenie negatywne ustalenie orzekających w sprawie organów co do przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy zauważyć, że w regulacji zawartej w tym artykule ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w k.r.o. Regulacja ta wyraźnie ogranicza zatem krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Z tych względów dokonując wykładni omawianego przepisu należy odwołać się do unormowań k.r.o. w części dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
Legalną definicję obowiązku alimentacyjnego zawiera art. 128 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Zgodnie natomiast z art. 617 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2).
Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.).
Mając na uwadze przytoczone powyżej regulacje należy zauważyć, że obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Co za tym idzie - krewni w linii bocznej, jak również osoby niespokrewnione, nie są objęci obowiązkiem alimentacyjnym.
W tym miejscu należy wskazać, że zarówno w skardze, jak i w dokumentach znajdujących się w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych sprawy J. S. określa L. S. mianem babci. Tymczasem L. S. nie jest babcią Skarżącej, lecz siostrą jej babci.
Ze znajdującej się w aktach sprawy kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w Słupsku z 28 września 1992 r. sygn. akt III R Nsm 15/92 wynika, że L. S. (ur. w 1948 r.) wystąpiła do tego sądu z wnioskiem o ograniczenie M. i J. W. władzy rodzicielskiej nad małoletnią A.W. (ur. w 1979 r.). Decyzją tego sądu władza rodzicielska została M. i J. W. ograniczona, a małoletnią A.W. umieszczono w rodzinie zastępczej L. S. A. W. (po mężu S.) to z kolei matka J. S. (ur. w 2002 r.).
Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 24 września 2021 r., podczas którego L. S. oświadczyła wobec pracownika socjalnego, że J. S. jest córką A.S., która dla L. S. jest siostrzenicą. L. S. oświadczyła również, że wychowywała A. S., była dla niej rodziną zastępczą.
Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika zatem, że Skarżąca nie jest krewną w linii prostej L. S., ale krewną w linii bocznej (córką jej siostrzenicy). Zasadnie zatem przyjęto w wydanych w sprawie decyzjach, że Skarżąca nie wchodzi do określonego przepisami k.r.o. kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec L. S. Z tego też powodu Skarżącej nie przysługuje prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad L. S. W kontekście zarzutów skargi należy wskazać, że od podjęcia przez skład siedmiu sędziów NSA uchwały z 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 (ONSAiWSA 2014/3/36) w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, i to bez względu na to, czy faktycznie taką opiekę sprawuje (por. wyroki NSA: z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2091/20, czy z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2505/20).
Zgodnie z tezą tej uchwały "osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W uzasadnieniu ww. uchwały NSA wskazał, że nie można powołując się na ogóle zasady konstytucyjne wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Uchwała ta zachowała przy tym aktualność na tle obecnie obowiązującego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1637/21).
Dodatkowo należy wskazać, że przepisy stanowiące podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego były przedmiotem rozważań TK. W wyrokach z 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006/10/151) i z 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109) Trybunał nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, TK wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest to, aby osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.
Podsumowując dotychczasowe rozważania należy podkreślić, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z 20 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1154/20).
Wobec tego nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 7 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 4353/18). Wobec tego należało podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, że brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy Skarżącą a L. S. wyklucza możliwość przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji niezasadne okazały się także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zakres postępowania dowodowego w danej sprawie wyznaczają bowiem przesłanki prawa materialnego. Mając więc na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa materialnego i poczynione przez organy ustalenia faktyczne w zakresie braku pokrewieństwa w linii prostej pomiędzy Skarżącą a L. S. zbędne było prowadzenia dalszego postępowania dowodowego. Niezasadnie zatem Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy (Skarżąca nie uzasadniała przy tym, jakie okoliczności nie zostały wyjaśnione i na czym polegała ich "istotność" dla rozstrzygnięcia sprawy). Zdaniem Sądu ustalenia poczynione przez organy w postępowaniu administracyjnym były wystarczające do uznania, że Skarżąca nie spełnia przesłanki materialnoprawnej warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2 akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 8 akt sądowych).[pic]